Liczebniki i ich składnia

Liczebniki główne, porządkowe, zbiorowe i ułamkowe. Składnia liczebnika z rzeczownikiem i czasownikiem, formy męskoosobowe, daty, godziny, ceny i wyrażenia ilościowe.

Poziomy: B1 · B2 · C1 · 54 zadania

Czytaj artykuł

1. (B1)

Dzisiaj na zajęcia ...: Adam, Piotr, Oleg, Iwan i Maksym.
1. A. przyszli pięciu studentów
2. B. przyszło pięciu studenci
3. C. przyszło pięciu studentów
4. D. przyszło pięć studentów
Poloniusz wyjaśnia:

Przy liczebnikach od pięciu wzwyż z nazwami osób płci męskiej używamy formy męskoosobowej liczebnika i dopełniacza liczby mnogiej: „pięciu studentów”. Orzeczenie ma wtedy formę liczby pojedynczej rodzaju nijakiego: „przyszło”. Formy „przyszli pięciu studentów”, „pięć studentów” i „pięciu studenci” łamią odpowiednio zasadę zgody czasownika, formy liczebnika albo przypadka rzeczownika.

Reguła: składnia liczebników od pięciu wzwyż z rzeczownikiem męskoosobowym i orzeczeniem
2. (B1)

Kawa z automatu kosztuje tylko ... .
1. A. dwie złote
2. B. dwóch złotych
3. C. dwa złotego
4. D. dwa złote
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „dwa” z rzeczownikiem niemęskoosobowym używamy mianownika liczby mnogiej: „dwa złote”. Forma „dwie” pasuje do rzeczowników żeńskich, a „złoty” nie jest rzeczownikiem żeńskim. Wyrażenia „dwóch złotych” i „dwa złotego” mają niewłaściwą formę liczebnika albo rzeczownika.

Reguła: składnia liczebnika dwa z rzeczownikiem niemęskoosobowym w cenach
3. (B1)

Kurs zaczyna się ... maja.
1. A. dwunastego
2. B. dwunastym
3. C. dwunasty
Poloniusz wyjaśnia:

W dacie dzień miesiąca ma formę dopełniacza, dlatego mówimy „dwunastego maja”. Forma „dwunasty” jest mianownikiem, a „dwunastym” to forma miejscownika lub narzędnika. Bez przyimka te formy nie pasują do zapisu daty w tym zdaniu.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w dacie
4. (B1)

Mój tata obchodzi dziś ... urodziny.
1. A. pięćdziesiątych
2. B. pięćdziesiąte
3. C. pięćdziesiąty
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „urodziny” występuje w liczbie mnogiej, dlatego liczebnik porządkowy musi mieć formę liczby mnogiej: „pięćdziesiąte”. Forma „pięćdziesiąty” jest liczbą pojedynczą rodzaju męskiego. Forma „pięćdziesiątych” byłaby potrzebna na przykład po zaprzeczeniu: „nie obchodzi pięćdziesiątych urodzin”.

Reguła: zgoda liczebnika porządkowego z rzeczownikiem urodziny
5. (B1)

Moja córka ma ... lata.
1. A. dwa
2. B. dwie
3. C. dwóch
Poloniusz wyjaśnia:

W wyrażeniu wieku liczebnik łączy się z rzeczownikiem „lata”, który ma rodzaj niemęskoosobowy. Mówimy „dwa lata” także wtedy, gdy chodzi o dziewczynkę lub kobietę. „Dwie” pasuje do rzeczowników żeńskich, a „dwóch” dotyczy składni męskoosobowej.

Reguła: składnia liczebnika dwa w wyrażeniach wieku
6. (B1)

Na stole leżą ... .
1. A. dwie książki
2. B. dwa książki
3. C. dwie książek
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „książka” ma rodzaj żeński, dlatego poprawna forma liczebnika to „dwie”. Po liczebniku „dwie” rzeczownik występuje w mianowniku liczby mnogiej: „książki”. Formy „dwa książki” i „dwie książek” naruszają zgodę rodzaju albo przypadka.

Reguła: składnia liczebnika dwie z rzeczownikiem rodzaju żeńskiego
7. (B1)

Na zajęcia ... punktualnie.
1. A. pięciu studentów przyszli
2. B. pięciu studenci przyszło
3. C. pięciu studentów przyszło
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebnikach od pięciu wzwyż przy osobach rodzaju męskiego używa się formy „pięciu” i dopełniacza liczby mnogiej: „studentów”. Orzeczenie ma wtedy formę liczby pojedynczej rodzaju nijakiego: „przyszło”. Formy „studenci” i „przyszli” są błędne w tej konstrukcji.

Reguła: składnia liczebników od pięciu wzwyż z rzeczownikami męskoosobowymi
8. (B1)

Na zdjęciu przed akademikiem stoją ... .
1. A. czterej studenci
2. B. cztery studentów
3. C. czterech studenci
4. D. cztery studenci
Poloniusz wyjaśnia:

Z rzeczownikami męskoosobowymi można użyć formy „czterej” i mianownika liczby mnogiej: „czterej studenci”. Formy „cztery studenci” i „cztery studentów” przenoszą składnię rzeczowników niemęskoosobowych na osoby płci męskiej. Wyrażenie „czterech studenci” łączy liczebnik wymagający dopełniacza z rzeczownikiem w złym przypadku.

Reguła: forma męskoosobowa liczebnika cztery z rzeczownikiem osobowym
9. (B1)

Pociąg do Krakowa odjeżdża dziś ... .
1. A. o dwudziestym
2. B. w dwudziestej
3. C. o dwudziesty
4. D. o dwudziestej
Poloniusz wyjaśnia:

W nazwach pełnych godzin używamy przyimka „o” i formy żeńskiej liczebnika porządkowego, bo domyślamy się rzeczownika „godzina”. Poprawna forma to „o dwudziestej”. Formy „o dwudziestym” i „o dwudziesty” mają niewłaściwy rodzaj lub przypadek, a „w dwudziestej” zawiera zły przyimek.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w nazwach godzin
10. (B1)

Przed salą czekało ... uczniów.
1. A. siedmiu
2. B. siedmioma
3. C. siedem
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych po liczebnikach od pięciu wzwyż używa się form typu „pięciu”, „siedmiu” oraz dopełniacza liczby mnogiej rzeczownika. Dlatego poprawne jest połączenie „siedmiu uczniów”. „Siedem” nie jest formą męskoosobową, a „siedmioma” to narzędnik i nie pasuje do tej składni.

Reguła: składnia liczebników męskoosobowych od pięciu wzwyż z dopełniaczem rzeczownika
11. (B1)

Przed szkołą czekają ... uczniowie.
1. A. czterech
2. B. czterej
3. C. cztery
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych w mianowniku używa się formy „czterej”: „czterej uczniowie”. Forma „cztery” łączy się z rzeczownikami niemęskoosobowymi, na przykład „cztery krzesła”. Forma „czterech” wymagałaby rzeczownika w dopełniaczu: „czterech uczniów”.

Reguła: mianownik liczebnika cztery przy rzeczownikach męskoosobowych
12. (B1)

Spotykamy się na ... piętrze.
1. A. dwadzieścia
2. B. dwudziestym
3. C. dwudziesty
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „na” w znaczeniu miejsca używamy miejscownika, dlatego poprawna forma to „dwudziestym piętrze”. Liczebnik porządkowy odmienia się jak przymiotnik i musi zgadzać się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku. Formy „dwudziesty” i „dwadzieścia” nie pasują do tego kontekstu.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w wyrażeniu miejsca
13. (B1)

W klasie ... przy oknie.
1. A. siedem krzeseł stało
2. B. siedem krzesła stały
3. C. siedmiu krzeseł stało
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „siedem” rzeczownik niemęskoosobowy ma formę dopełniacza liczby mnogiej: „krzeseł”. Orzeczenie występuje w liczbie pojedynczej rodzaju nijakiego: „stało”. Formy „krzesła stały” i „siedmiu krzeseł” są w tym zdaniu niepoprawne.

Reguła: składnia liczebników od pięciu wzwyż z rzeczownikami niemęskoosobowymi
14. (B1)

W pokoju stoją ... .
1. A. dwie stoły
2. B. dwa stoły
3. C. dwa stołu
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „dwa” z rzeczownikiem niemęskoosobowym używamy mianownika liczby mnogiej: „dwa stoły”. Forma „dwa stołu” jest błędna, bo przenosi dopełniacz liczby pojedynczej z innych języków słowiańskich. Forma „dwie stoły” jest błędna, ponieważ „stół” ma rodzaj męski.

Reguła: składnia liczebnika dwa z rzeczownikiem niemęskoosobowym
15. (B1)

W projekcie pracują ... studenci z naszej grupy.
1. A. cztery
2. B. czterej
3. C. czterech
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych w mianowniku liczby mnogiej używa się formy „czterej”, na przykład „czterej studenci”. Forma „czterech” wymaga dopełniacza „studentów” i innej składni. „Cztery” łączy się z rzeczownikami niemęskoosobowymi, więc nie pasuje do rzeczownika „studenci”.

Reguła: męskoosobowa forma liczebnika cztery w mianowniku liczby mnogiej
16. (B1)

Wizyta została przeniesiona z dwunastego na ... maja.
1. A. dwudziesty
2. B. dwudziestego
3. C. dwudziestym
Poloniusz wyjaśnia:

W datach dzień miesiąca wyrażamy liczebnikiem porządkowym w dopełniaczu. Mówimy „dwudziestego maja”, tak samo jak „dwunastego maja”. Formy „dwudziesty” i „dwudziestym” mają niewłaściwy przypadek.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w dacie
17. (B1)

Za zeszyt zapłaciłem ... .
1. A. cztery złote
2. B. czterech złotych
3. C. cztery złotych
Poloniusz wyjaśnia:

W podanym zdaniu kwota występuje w bierniku, dlatego po liczebniku „cztery” używa się formy „złote”. Forma „czterech złotych” jest dopełniaczem i byłaby poprawna w innym kontekście, np. „nie mam czterech złotych”.

Reguła: biernik kwoty po czasowniku zapłacić
18. (B1)

Zajęcia kończą się o ... .
1. A. siódma
2. B. siódmej
3. C. siedem
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „o” w znaczeniu godziny używa się liczebnika porządkowego w miejscowniku rodzaju żeńskiego: „o siódmej”. „Siódma” to mianownik, a „siedem” to liczebnik główny. Te formy nie odpowiadają standardowemu sposobowi podawania godziny w takim zdaniu.

Reguła: liczebnik porządkowy w miejscowniku w określaniu godziny
19. (B2)

Decyzję ogłoszono w ... roku.
1. A. tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym piątym
2. B. tysiącu dziewięciuset dziewięćdziesiątym piątym
3. C. tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego piątego
Poloniusz wyjaśnia:

W nazwach lat po przyimku „w” ostatnia część liczebnika porządkowego występuje w miejscowniku: „dziewięćdziesiątym piątym”. Początkowa część daty rocznej, czyli „tysiąc dziewięćset”, pozostaje w standardowym odczytaniu nieodmienna. Forma z dopełniaczem jest właściwa dla dat dziennych, a pełne odmienianie „tysiącu dziewięciuset” nie jest poprawnym sposobem podawania roku.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w dacie rocznej po przyimku w
20. (B2)

Do komisji odwoławczej weszło ... przedstawicieli uczelni, a protokół podpisał przewodniczący.
1. A. dwieście trzech
2. B. dwóchset trzech
3. C. dwustu trzech
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych w mianowniku i bierniku liczebniki złożone przybierają formy typu „dwustu trzech”. Forma „dwieście trzech” łączy niemęskoosobowe „dwieście” z męskoosobowym rzeczownikiem, a „dwóchset” jest błędną, nadmiernie regularną postacią liczebnika „dwieście”.

Reguła: odmiana złożonych liczebników głównych przy rzeczownikach męskoosobowych
21. (B2)

Do sali konferencyjnej wstawiono ... nowe stoły.
1. A. czworo
2. B. czterech
3. C. cztery
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebnikach „dwa”, „trzy”, „cztery” rzeczowniki niemęskoosobowe występują w mianowniku lub bierniku liczby mnogiej, zależnie od składni zdania. W tym zdaniu potrzebna jest forma „cztery nowe stoły”. Forma „czterech” dotyczy przede wszystkim osób rodzaju męskoosobowego, a „czworo” jest liczebnikiem zbiorowym.

Reguła: składnia liczebników dwa, trzy, cztery z rzeczownikami niemęskoosobowymi w bierniku
22. (B2)

Jury przyznało dodatkowe punkty ... pracom konkursowym.
1. A. trzydziestu cztery
2. B. trzydziestu czterem
3. C. trzydzieści czterem
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku „przyznać” w znaczeniu „dać komuś” występuje celownik. W liczebniku złożonym trzeba odmienić oba człony, dlatego poprawna jest forma „trzydziestu czterem”. Formy „trzydzieści” i „cztery” pozostają w mianowniku lub bierniku, więc nie pasują do celownika wymaganego przez zdanie.

Reguła: odmiana liczebników głównych złożonych w celowniku
23. (B2)

Konferencja odbyła się w ... roku.
1. A. tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym
2. B. tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąt ósmym
3. C. tysięcznym dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym
Poloniusz wyjaśnia:

W zapisie roku część „tysiąc dziewięćset” pozostaje w formie liczebników głównych, a końcowa część daty ma formę liczebnika porządkowego w miejscowniku. Dlatego mówi się „w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym roku”. Formy „tysięcznym” oraz „dziewięćdziesiąt ósmym” naruszają ten schemat odmiany daty.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w dacie rocznej
24. (B2)

Na listę rezerwową wpisano ... kandydatów.
1. A. stu dwadzieścia trzech
2. B. stu dwudziestu trzech
3. C. sto dwudziestu trzech
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych w bierniku liczebnik złożony przyjmuje formy męskoosobowe, tak jak w wyrażeniu „stu dwudziestu trzech kandydatów”. Forma „sto” jest tu niemęskoosobowa, a „dwadzieścia” nie ma wymaganej odmiany. Błąd często wynika z przenoszenia nieodmienionej formy liczebnika z mianownika.

Reguła: forma męskoosobowa liczebnika głównego złożonego w bierniku
25. (B2)

Na zdjęciu przed wejściem do muzeum stoją ... mężczyźni.
1. A. troje
2. B. trzej
3. C. trzy
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych w mianowniku liczby mnogiej używa się form takich jak „dwaj”, „trzej”, „czterej”. Forma „trzy” łączy się z rzeczownikami niemęskoosobowymi, na przykład „trzy stoły”. Forma „troje” jest liczebnikiem zbiorowym i nie łączy się z rzeczownikiem „mężczyźni” w tym znaczeniu.

Reguła: formy męskoosobowe liczebników głównych w mianowniku
26. (B2)

Po kontroli do akt trafiły ... .
1. A. dwadzieścia trzy protokoły
2. B. dwudziestu trzech protokołów
3. C. dwadzieścia trzy protokołu
Poloniusz wyjaśnia:

Liczebniki złożone zakończone na dwa, trzy lub cztery, z wyjątkiem form od dwunastu do czternastu, łączą się z rzeczownikiem niemęskoosobowym w mianowniku liczby mnogiej. Dlatego poprawne jest wyrażenie „dwadzieścia trzy protokoły”. Formy „dwudziestu trzech protokołów” i „dwadzieścia trzy protokołu” błędnie wprowadzają dopełniacz.

Reguła: składnia liczebników złożonych zakończonych na dwa, trzy i cztery
27. (B2)

Po reorganizacji ... kierowników musiało przygotować nowe zakresy obowiązków.
1. A. kilku
2. B. kilkoma
3. C. kilka
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „kierownik” jest męskoosobowy, dlatego liczebnik nieokreślony ma formę „kilku”, a rzeczownik występuje w dopełniaczu liczby mnogiej: „kilku kierowników”. Forma „kilka” łączy się z rzeczownikami niemęskoosobowymi, a „kilkoma” wymagałoby narzędnika, na przykład „kilkoma kierownikami”.

Reguła: składnia liczebników nieokreślonych z rzeczownikami męskoosobowymi
28. (B2)

Po wykładzie ... studentek zadało pytania prowadzącej.
1. A. kilkunastoma
2. B. kilkunastu
3. C. kilkanaście
Poloniusz wyjaśnia:

Jako podmiot z rzeczownikiem niemęskoosobowym poprawna jest forma „kilkanaście studentek”. Przy takich liczebnikach orzeczenie ma formę liczby pojedynczej rodzaju nijakiego, dlatego w zdaniu występuje „zadało”. Forma „kilkunastu” byłaby właściwa w innym przypadku albo przy rzeczownikach męskoosobowych, a „kilkunastoma” to narzędnik.

Reguła: składnia liczebników nieokreślonych kilkanaście - kilkunastu jako podmiotu
29. (B2)

Podczas głosowania ... senatorów wstrzymało się od zajęcia stanowiska.
1. A. dwadzieścia jeden
2. B. dwudziestu jedna
3. C. dwudziestu jeden
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczowniku męskoosobowym „senatorów” liczebnik złożony ma formę męskoosobową „dwudziestu jeden”. Forma „dwadzieścia jeden” jest niemęskoosobowa, a forma „dwudziestu jedna” błędnie łączy męskoosobowy człon „dwudziestu” z niemęskoosobowym członem „jedna”.

Reguła: składnia złożonych liczebników głównych przy rzeczownikach męskoosobowych
30. (B2)

Raport opublikowano ... roku, ale dane zbierano jeszcze wcześniej.
1. A. w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty ósmy
2. B. w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego ósmym
3. C. w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „w” w wyrażeniu z rzeczownikiem „roku” liczebnik porządkowy ma formę miejscownika: „w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym roku”. Forma „dziewięćdziesiątego ósmym” miesza przypadki, a „dziewięćdziesiąty ósmy” jest mianownikiem, nie miejscownikiem.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w nazwie roku
31. (B2)

Umowę podpisano ... czerwca.
1. A. dwudziestego piątego
2. B. dwudziestym piątym
3. C. dwudziesty piąty
Poloniusz wyjaśnia:

W datach dziennych używanych jako określenie czasu liczebnik porządkowy występuje w dopełniaczu. Poprawna jest więc forma „dwudziestego piątego czerwca”. Formy „dwudziesty piąty” i „dwudziestym piątym” mają inny przypadek i nie pasują do tego kontekstu.

Reguła: odmiana liczebnika porządkowego w dacie dziennej
32. (B2)

W pierwszym etapie projektu uczestniczyli ... konsultanci z różnych działów firmy.
1. A. cztery
2. B. czterech
3. C. czterej
Poloniusz wyjaśnia:

W mianowniku przy rzeczowniku męskoosobowym w liczbie mnogiej poprawna jest forma „czterej konsultanci”. Forma „cztery” jest niemęskoosobowa, a „czterech” wymagałoby rzeczownika w dopełniaczu, na przykład „czterech konsultantów”.

Reguła: formy męskoosobowe liczebników dwa, trzy, cztery w mianowniku
33. (B2)

W pierwszym etapie rekrutacji ... kandydatów spełniło wszystkie wymagania.
1. A. dwustu
2. B. dwieście
3. C. dwóchset
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych używa się form męskoosobowych liczebników, dlatego poprawne jest „dwustu kandydatów”. Forma „dwieście” łączy się z rzeczownikami niemęskoosobowymi, na przykład „dwieście zgłoszeń”. Forma „dwóchset” jest błędnym połączeniem dwóch różnych sposobów odmiany liczebnika.

Reguła: forma męskoosobowa liczebnika dwieście i składnia z dopełniaczem rzeczownika
34. (B2)

W raporcie odnotowano, że do budynku nie wpuszczono ... interesantów.
1. A. kilku
2. B. kilka
3. C. kilkoma
Poloniusz wyjaśnia:

Z rzeczownikiem męskoosobowym „interesantów” używa się formy „kilku” w dopełniaczu lub bierniku. Forma „kilka” łączy się z rzeczownikami niemęskoosobowymi, a „kilkoma” jest narzędnikiem. W tym zdaniu wymagany jest przypadek zależny po czasowniku „wpuścić” w konstrukcji przeczącej.

Reguła: liczebnik nieokreślony kilku przy rzeczowniku męskoosobowym
35. (B2)

W wyniku konkursu ... zatrudnionych piętnaście osób.
1. A. zostały
2. B. zostali
3. C. zostało
Poloniusz wyjaśnia:

Liczebniki od pięciu wzwyż tworzą podmiot ilościowy, z którym orzeczenie występuje w liczbie pojedynczej rodzaju nijakiego. Dlatego poprawna jest forma „zostało”. Formy „zostały” i „zostali” zakładają zgodę w liczbie mnogiej, której ta konstrukcja nie dopuszcza.

Reguła: składnia liczebników od pięciu wzwyż z orzeczeniem w rodzaju nijakim
36. (B2)

Wskaż wyrażenie niepoprawne w informacji o wynikach rekrutacji.
1. A. odrzucono sto zgłoszeń
2. B. przyjęto sto kandydatów
3. C. zakwalifikowano stu kandydatów
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach męskoosobowych liczebnik „sto” ma formę „stu”, dlatego poprawnie mówi się „przyjęto stu kandydatów”. Wyrażenie „odrzucono sto zgłoszeń” jest poprawne, bo „zgłoszenia” nie są rzeczownikiem męskoosobowym. Poprawne jest też „zakwalifikowano stu kandydatów”.

Reguła: forma męskoosobowa liczebnika sto
37. (C1)

Do systemu w ciągu doby wpłynęło ... wniosków o dofinansowanie.
1. A. dwa tysiące czterysta pięćdziesiąt jeden
2. B. dwie tysiące czterysta pięćdziesiąt jeden
3. C. dwa tysiąca czterysta pięćdziesiąt jeden
Poloniusz wyjaśnia:

W liczebniku 2451 człon „tysiąc” po liczebniku „dwa” ma formę mianownika liczby mnogiej: „tysiące”. Forma „dwie tysiące” błędnie uzgadnia liczebnik „dwa” z rodzajem żeńskim, a „dwa tysiąca” ma niepoprawną formę rzeczownika „tysiąc”. Całe wyrażenie łączy się tu z rzeczownikiem w dopełniaczu liczby mnogiej: „wniosków”.

Reguła: odmiana członu „tysiąc” w liczebnikach złożonych
38. (C1)

Do uchwały zgłoszono ... poprawki redakcyjne.
1. A. trzech
2. B. trzy
3. C. troje
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach niemęskoosobowych po liczebnikach dwa, trzy i cztery występuje mianownik albo biernik liczby mnogiej. Rzeczownik „poprawki” jest rodzaju niemęskoosobowego, dlatego właściwa jest forma „trzy”. Formy „trzech” i „troje” odnoszą się do innych typów składni: męskoosobowej albo zbiorowej.

Reguła: składnia liczebników dwa, trzy i cztery z rzeczownikami niemęskoosobowymi
39. (C1)

Do zespołu recenzentów zaproszono Annę Wójcik i Marka Lisa; ... przyjęli zaproszenie.
1. A. obie
2. B. oboje
3. C. obaj
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mowa o dwóch osobach różnej płci, używa się formy zbiorowej „oboje” albo „obydwoje”. Forma „obaj” odnosi się do dwóch mężczyzn, a „obie” do dwóch kobiet. Kontekst z imieniem żeńskim i męskim jednoznacznie wymaga formy „oboje”.

Reguła: użycie form oboje i obydwoje w odniesieniu do osób różnej płci
40. (C1)

Ekspertyzę sporządzono dopiero po ... doby od pobrania próbek.
1. A. półtora
2. B. półtoru
3. C. półtorej
Poloniusz wyjaśnia:

Liczebnik ułamkowy przy rzeczownikach rodzaju żeńskiego ma formę „półtorej” i łączy się z dopełniaczem liczby pojedynczej. „Półtora” stosuje się przy rzeczownikach rodzaju męskiego i nijakiego, na przykład „półtora roku”. Forma „półtoru” nie należy do współczesnej normy polskiej i często powstaje pod wpływem języków wschodniosłowiańskich.

Reguła: liczebnik ułamkowy półtorej przy rzeczowniku rodzaju żeńskiego
41. (C1)

Ekspertyzę sporządzono w ciągu ... doby od otrzymania akt.
1. A. półtora
2. B. półtorę
3. C. półtorej
Poloniusz wyjaśnia:

Liczebnik „półtora” łączy się z rzeczownikami męskimi i nijakimi, a „półtorej” z żeńskimi. Ponieważ „doba” jest rzeczownikiem żeńskim, poprawne jest „półtorej doby”. Forma „półtorę” jest nadmiernie utworzoną, nienormatywną postacią biernika.

Reguła: formy półtora i półtorej zależne od rodzaju rzeczownika
42. (C1)

Kontrola wykazała, że zmarnowano ... przyznanej dotacji.
1. A. trzy czwarta
2. B. trzy czwarte
3. C. trzech czwartych
Poloniusz wyjaśnia:

W wyrażeniu ułamkowym oznaczającym część całości w bierniku używa się postaci „trzy czwarte”, a nazwa całości stoi w dopełniaczu: „dotacji”. Forma „trzech czwartych” jest dopełniaczem całego liczebnika i nie pasuje po twierdzącym czasowniku „zmarnowano”. Wariant „trzy czwarta” narusza zgodę członów liczebnika ułamkowego.

Reguła: składnia liczebników ułamkowych z dopełniaczem rzeczownika
43. (C1)

Na podstawie rejestru ustalono, że w konsultacjach wzięło udział ... mieszkańców.
1. A. dwa tysiąca czterystu pięćdziesięciu sześciu
2. B. dwa tysiące czterystu pięćdziesięciu sześciu
3. C. dwóch tysięcy czterystu pięćdziesięciu sześciu
Poloniusz wyjaśnia:

W złożonych liczebnikach głównych odmieniają się poszczególne składniki zgodnie z ich funkcją i rodzajem rzeczownika. Przy rzeczowniku męskoosobowym „mieszkańców” poprawna jest forma „dwa tysiące czterystu pięćdziesięciu sześciu”. Forma „dwa tysiąca” narusza odmianę rzeczownika „tysiąc”, a „dwóch tysięcy” jest formą dopełniacza, nieodpowiednią w tym zdaniu.

Reguła: składnia ciągów liczebnikowych z rzeczownikiem męskoosobowym
44. (C1)

Negocjatorzy rozmawiali z matką i ojcem dziecka, czyli z ... rodziców.
1. A. oboma
2. B. obydwoma
3. C. obojgiem
Poloniusz wyjaśnia:

W odniesieniu do pary osób różnej płci używa się liczebnika zbiorowego „oboje”, w narzędniku: „obojgiem”. Po tej formie rzeczownik występuje w dopełniaczu liczby mnogiej: „rodziców”. Formy „oboma” i „obydwoma” łączą się z narzędnikiem rzeczownika, np. „rodzicami”, dlatego w podanym zdaniu naruszają składnię.

Reguła: odmiana liczebnika zbiorowego oboje w narzędniku przy nazwach osób różnej płci
45. (C1)

Pełnomocniczka powódki i pełnomocnik pozwanego oświadczyli, że ... zapoznali się z aktami sprawy.
1. A. obie
2. B. oboje
3. C. obaj
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mowa o dwóch osobach różnej płci, używa się liczebnika zbiorowego „oboje”. Forma „obaj” odnosi się do dwóch osób płci męskiej, a „obie” do dwóch osób lub rzeczy rodzaju żeńskiego. Kontekst jednoznacznie wskazuje na parę mieszaną: kobietę i mężczyznę.

Reguła: liczebnik zbiorowy oboje przy osobach różnej płci
46. (C1)

Po inwentaryzacji do renowacji skierowano ... zabytkowych skrzypiec.
1. A. troje
2. B. trzech
3. C. trzy
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczowniki pluralia tantum, takie jak „skrzypce”, łączą się w polszczyźnie z liczebnikami zbiorowymi. Dlatego poprawne jest wyrażenie „troje zabytkowych skrzypiec”. Formy „trzy” i „trzech” nie pasują do składni tego rzeczownika.

Reguła: liczebniki zbiorowe przy rzeczownikach pluralia tantum
47. (C1)

Po korekcie metodologii wskaźnik wzrósł zaledwie o ... punktu procentowego.
1. A. dwóch setnych
2. B. dwa setne
3. C. dwie setne
Poloniusz wyjaśnia:

W liczebnikach ułamkowych typu „setna” człon mianownikowy odmienia się jak rzeczownik rodzaju żeńskiego. Po przyimku „o” w znaczeniu różnicy miary używa się tu biernika, dlatego poprawna jest forma „dwie setne”. Formy „dwa setne” i „dwóch setnych” naruszają odpowiednio zgodę rodzaju albo wymagany przypadek.

Reguła: składnia liczebników ułamkowych w wyrażeniach miary i różnicy
48. (C1)

Po zakończeniu konsultacji publicznych do ministerstwa ... pięćdziesiąt osiem uwag merytorycznych.
1. A. wpłynęli
2. B. wpłynęło
3. C. wpłynęły
Poloniusz wyjaśnia:

Przy liczebnikach złożonych zakończonych na 5-9, 0 oraz na 11-14 rzeczownik występuje w dopełniaczu liczby mnogiej, a orzeczenie ma formę liczby pojedynczej rodzaju nijakiego. Dlatego poprawnie mówi się „wpłynęło pięćdziesiąt osiem uwag”. Forma „wpłynęły” błędnie uzgadnia orzeczenie z rzeczownikiem, a „wpłynęli” ma formę męskoosobową, której nie można odnieść do „uwag”.

Reguła: składnia liczebników złożonych zakończonych na 5-9 z orzeczeniem w liczbie pojedynczej rodzaju nijakiego
49. (C1)

Po zamknięciu lokalu wyborczego w depozycie pozostało ... kart do głosowania.
1. A. siedemnaście niewykorzystanymi
2. B. siedemnaście niewykorzystanych
3. C. siedemnaście niewykorzystane
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebnikach od pięciu wzwyż rzeczownik i określający go przymiotnik występują w dopełniaczu liczby mnogiej, a orzeczenie ma formę liczby pojedynczej rodzaju nijakiego. Dlatego poprawne jest połączenie „siedemnaście niewykorzystanych kart” przy formie „pozostało”. Formy „siedemnaście niewykorzystane” i „siedemnaście niewykorzystanymi” łamią wymaganą zgodę przypadka.

Reguła: składnia liczebników od pięciu wzwyż: dopełniacz rzeczownika i orzeczenie w liczbie pojedynczej rodzaju nijakiego
50. (C1)

Uchwała przewiduje zbycie ... udziałów w spółce zależnej.
1. A. trzem czwartym
2. B. trzech czwartych
3. C. trzy czwarte
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik odczasownikowy „zbycie” wymaga dopełniacza: zbycie czegoś. W tym przypadku trzeba więc odmienić cały liczebnik ułamkowy: „trzech czwartych udziałów”. „Trzy czwarte” to forma mianownika lub biernika, a „trzem czwartym” to celownik.

Reguła: odmiana liczebnika ułamkowego trzy czwarte w dopełniaczu
51. (C1)

W dokumentacji kontrolnej brakowało ... pozycji kosztorysowych.
1. A. dwóm tysiącom trzystu dwudziestu czterem
2. B. dwóch tysięcy trzystu dwudziestu czterech
3. C. dwa tysiące trzysta dwadzieścia cztery
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „brakować” wymaga dopełniacza, dlatego cały ciąg liczebnikowy musi przyjąć formę dopełniacza. Poprawna konstrukcja to „brakowało dwóch tysięcy trzystu dwudziestu czterech pozycji kosztorysowych”. Pozostałe formy mają odpowiednio celownik oraz mianownik.

Reguła: odmiana ciągu liczebnikowego w dopełniaczu po czasowniku brakować
52. (C1)

W pracowni konserwatorskiej odnaleziono ... zabytkowych nożyc introligatorskich.
1. A. trzech
2. B. troje
3. C. trzy
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczowniki pluralia tantum, takie jak „nożyce”, łączą się z liczebnikami zbiorowymi. Dlatego poprawna jest konstrukcja „troje nożyc”. Formy „trzy” i „trzech” nie pasują do tego typu rzeczownika: pierwsza jest zwykłym liczebnikiem głównym, druga ma postać męskoosobową.

Reguła: liczebniki zbiorowe przy rzeczownikach pluralia tantum
53. (C1)

W raporcie podano, że udział wadliwych próbek wzrósł o ... punktu procentowego.
1. A. dwie setne
2. B. dwóch setnych
3. C. dwa setne
Poloniusz wyjaśnia:

Przy wzroście o określoną wartość przyimek „o” wprowadza biernik miary, stąd „dwie setne punktu procentowego”. Forma „dwóch setnych” jest dopełniaczem i byłaby możliwa w innym schemacie składniowym, np. po zaprzeczeniu. Wariant „dwa setne” błędnie uzgadnia liczebnik z żeńską nazwą ułamka „setna”.

Reguła: liczebniki ułamkowe w bierniku po przyimku o wyrażającym miarę różnicy
54. (C1)

Z archiwum wypożyczono ... zabytkowych skrzypiec do badań konserwatorskich.
1. A. trzech
2. B. trzy
3. C. troje
Poloniusz wyjaśnia:

Przy rzeczownikach pluralia tantum, takich jak „skrzypce”, używa się liczebników zbiorowych: „troje skrzypiec”. Forma „trzy” wymagałaby innej konstrukcji i nie łączy się poprawnie z dopełniaczem „skrzypiec” w tym zdaniu. Forma „trzech” odnosi się zasadniczo do męskoosobowych nazw osób, więc nie pasuje do nazwy instrumentu.

Reguła: liczebniki zbiorowe przy rzeczownikach pluralia tantum