Słowotwórstwo

Przedrostki i przyrostki, rzeczowniki odczasownikowe, nazwy wykonawców czynności, formy żeńskie, nazwy miejsc, przymiotniki od rzeczowników i od wyrażeń przyimkowych, zdrobnienia i zgrubienia.

Poziomy: B2 · C1 · 48 zadań

Czytaj artykuł

1. (B2)

Autorką nowego pomnika w centrum miasta jest znana ... z Krakowa.
1. A. rzeźbiarzka
2. B. rzeźbnica
3. C. rzeźbiarka
Poloniusz wyjaśnia:

Żeńską nazwą osoby tworzącej rzeźby jest „rzeźbiarka”. Forma „rzeźbiarzka” powstała przez błędne dodanie przyrostka do całej formy męskiej, a „rzeźbnica” nie jest poprawną nazwą wykonawczyni tej czynności.

Reguła: formy żeńskie nazw wykonawców czynności z przyrostkiem -ka
2. (B2)

Klienci oczekują sprzętu, który przez lata działa bez awarii, czyli sprzętu ...
1. A. bezawaryjnego
2. B. bezawariowego
3. C. bezawarnego
Poloniusz wyjaśnia:

Przymiotnik utworzony od wyrażenia „bez awarii” ma postać „bezawaryjny”. W odmianie po rzeczowniku „sprzętu” występuje forma „bezawaryjnego”. Formy „bezawarny” i „bezawariowy” są błędnymi próbami utworzenia przymiotnika przez niewłaściwy dobór przyrostka.

Reguła: przymiotnik od wyrażenia przyimkowego z przedrostkiem bez- i przyrostkiem -yjny
3. (B2)

Na dworcu zamknięto starą ... bagażu i przeniesiono ją do hali obok.
1. A. przechowywalnię
2. B. przechownię
3. C. przechowalnię
Poloniusz wyjaśnia:

Miejsce, w którym można zostawić bagaż na dworcu, nazywa się „przechowalnią bagażu”; w zdaniu potrzebny jest biernik: „przechowalnię”. „Przechownia” jest poprawnym wyrazem w polszczyźnie ogólnej, ale oznacza raczej miejsce do przechowywania zapasów lub produktów, nie standardową usługę dworcową. „Przechowywalnia” nie jest tu właściwą formą.

Reguła: przyrostek -alnia w nazwach miejsc utworzonych od czasowników
4. (B2)

Na oddziale dziecięcym dyżur pełni dziś doświadczona ...
1. A. lekarzyca
2. B. lekarka
3. C. leczarka
Poloniusz wyjaśnia:

Poprawna forma żeńska od rzeczownika „lekarz” to „lekarka”. Formy „leczarka” i „lekarzyca” są błędnymi próbami regularnego utworzenia nazwy żeńskiej od czasownika „leczyć” albo od rzeczownika „lekarz”.

Reguła: forma żeńska rzeczownika lekarz z przyrostkiem -ka
5. (B2)

Nowy projekt powstał w ..., gdzie pracuje cały zespół architektów.
1. A. pracowni
2. B. pracowalni
3. C. pracarni
Poloniusz wyjaśnia:

Miejsce, w którym wykonuje się pracę twórczą lub techniczną, nazywa się „pracownią”, a po przyimku „w” używa się formy miejscownika „pracowni”. Formy „pracowalnia” i „pracarnia” nie są poprawnymi nazwami takiego miejsca.

Reguła: przyrostek -ownia w nazwach miejsc utworzonych od czasowników
6. (B2)

Osoba, która zawodowo przygotowuje projekty techniczne budynków, to ...
1. A. projektownik
2. B. projektant
3. C. projekter
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwę wykonawcy czynności od czasownika „projektować” tworzy się jako „projektant”. Formy „projektownik” i „projekter” są niepoprawnymi analogiami do innych modeli słowotwórczych oraz wpływu angielskiego.

Reguła: nazwa wykonawcy czynności z przyrostkiem -ant
7. (B2)

Po finale zawodniczka została ... Europy w biegu na 800 metrów.
1. A. mistrzynią
2. B. mistrzową
3. C. mistrzą
Poloniusz wyjaśnia:

Od rzeczownika „mistrz” tworzy się formę żeńską „mistrzyni”, a po czasowniku „zostać” w takim użyciu występuje narzędnik: „mistrzynią”. Forma „mistrzą” jest błędna, bo przenosi regularną końcówkę na temat, który jej nie przyjmuje. „Mistrzowa” nie jest poprawną nazwą kobiety, która zdobyła tytuł mistrza.

Reguła: forma żeńska nazwy osoby z przyrostkiem -yni
8. (B2)

Po koronacji żona króla została oficjalnie ogłoszona ...
1. A. królicą
2. B. królową
3. C. królką
Poloniusz wyjaśnia:

Formą żeńską odpowiadającą tytułowi „król” jest „królowa”, a w zdaniu po czasowniku „zostać ogłoszoną” występuje narzędnik: „królową”. Wyraz „królica” oznacza samicę królika, a „królka” nie jest poprawną nazwą kobiety noszącej ten tytuł.

Reguła: forma żeńska rzeczownika król z przyrostkiem -owa
9. (B2)

Po zakończeniu ankiety zespół przygotował szczegółowe ... wyników.
1. A. omówenie
2. B. omówienie
3. C. omówianie
Poloniusz wyjaśnia:

Od czasownika dokonanego „omówić” tworzy się rzeczownik odczasownikowy „omówienie”. Formy „omówianie” i „omówenie” powstają przez błędne przeniesienie innych wzorów słowotwórczych i nie są poprawnymi formami standardowymi.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy na -enie jako nazwa czynności
10. (B2)

Po zwiedzaniu browaru weszliśmy do ..., w której dawniej warzono piwo.
1. A. warzelni
2. B. warzalni
3. C. warzarni
Poloniusz wyjaśnia:

Miejsce, w którym warzy się piwo, to „warzelnia”, a po przyimku „do” występuje forma dopełniacza „warzelni”. Formy „warzalnia” i „warzarnia” nie są standardowymi nazwami takiego miejsca.

Reguła: przyrostek -elnia w nazwach miejsc utworzonych od czasowników
11. (B2)

Podczas remontu mostu zatrudniono doświadczonego ..., który łączył stalowe elementy konstrukcji.
1. A. spawacza
2. B. spawnika
3. C. spawiciela
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwę osoby wykonującej czynność od czasownika „spawać” tworzy się przyrostkiem -acz: „spawacz”. Forma „spawnik” powstała przez niepoprawne użycie przyrostka -nik, a „spawiciel” przez nieuzasadnione użycie przyrostka typowego dla innych rzeczowników osobowych.

Reguła: nazwy wykonawców czynności z przyrostkiem -acz
12. (B2)

Prace nad raportem i konsultacje społeczne będą prowadzone ...
1. A. po równoległemu
2. B. równoległo
3. C. równolegle
Poloniusz wyjaśnia:

Od przymiotnika „równoległy” tworzy się przysłówek „równolegle”. Forma „równoległo” jest błędna, bo nie odpowiada utrwalonemu modelowi słowotwórczemu tego wyrazu. Wyrażenie „po równoległemu” naśladuje potoczny schemat z końcówką „-emu”, ale w polszczyźnie ogólnej jest niepoprawne.

Reguła: przysłówek od przymiotnika z końcówką -e
13. (B2)

Przedsiębiorstwo zatrudniło osobę, która zajmuje się sprzedażą i kontaktami z klientami. Nowy ... zna trzy języki.
1. A. handlownik
2. B. handlowacz
3. C. handlowiec
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwę osoby zawodowo zajmującej się handlem tworzy się jako „handlowiec”. Formy „handlownik” i „handlowacz” są niepoprawnymi analogiami do innych przyrostków, często wybieranymi przez uczących się przez podobieństwo do języków wschodniosłowiańskich.

Reguła: nazwa wykonawcy czynności z przyrostkiem -owiec
14. (B2)

Rada gminy zdecydowała o budowie nowej ... ścieków.
1. A. oczyszczarni
2. B. oczyszczalni
3. C. oczyściarni
Poloniusz wyjaśnia:

Miejsce, w którym oczyszcza się ścieki, to „oczyszczalnia”; po rzeczowniku „budowa” używamy tu dopełniacza: „oczyszczalni”. Formy „oczyszczarnia” i „oczyściarnia” są błędnymi derywatami, tworzonymi przez niewłaściwe przyrostki. W tej nazwie miejsca utrwalony jest przyrostek „-alnia”.

Reguła: przyrostek -alnia w nazwach miejsc utworzonych od czasowników
15. (B2)

Raport ma zostać ... przedstawiony dopiero po zakończeniu kontroli.
1. A. po publicznemu
2. B. publicznie
3. C. publiczno
Poloniusz wyjaśnia:

Od przymiotnika „publiczny” tworzy się przysłówek „publicznie”. Forma „publiczno” naśladuje regularny model z końcówką „-o”, ale w tym wyrazie jest niepoprawna, a wyrażenie „po publicznemu” nie funkcjonuje jako poprawny przysłówek w polszczyźnie ogólnej.

Reguła: tworzenie przysłówków od przymiotników zakończonych na -ny
16. (B2)

Regularne ... danych z systemu pozwala szybciej wykrywać błędy.
1. A. analizenie
2. B. analizacja
3. C. analizowanie
Poloniusz wyjaśnia:

Od czasownika „analizować” tworzy się rzeczownik odczasownikowy „analizowanie”. Forma „analizenie” błędnie stosuje przyrostek -enie, a „analizacja” jest niepoprawną kalką od rzeczowników zakończonych obcojęzycznie na -ation.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy na -owanie jako nazwa czynności
17. (B2)

Umowę z autorem przygotował ... odpowiedzialny za publikację książki.
1. A. wydawca
2. B. wydawiciel
3. C. wydawnik
Poloniusz wyjaśnia:

Osobę lub instytucję, która wydaje książki, nazywa się „wydawcą”. Formy „wydawnik” i „wydawiciel” są błędne: wynikają z mechanicznego dodawania przyrostków, które w polszczyźnie nie tworzą tej nazwy.

Reguła: nazwy wykonawców czynności z przyrostkiem -awca
18. (B2)

W archiwum rozmawialiśmy z uprzejmą ..., która od lat opiekuje się starymi dokumentami.
1. A. archiwistą
2. B. archiwistką
3. C. archiwistyczką
Poloniusz wyjaśnia:

Od rzeczownika męskiego „archiwista” tworzy się formę żeńską „archiwistka”. Forma „archiwistą” jest narzędnikiem rodzaju męskiego i nie zgadza się z przymiotnikiem „uprzejmą”, a „archiwistyczką” jest błędną formacją od przymiotnikowego tematu.

Reguła: formy żeńskie nazw zawodów zakończonych na -ista
19. (B2)

W muzeum pokazano delikatny ... serwis z XIX wieku.
1. A. porcelanny
2. B. porcelaniczny
3. C. porcelanowy
Poloniusz wyjaśnia:

Od rzeczownika „porcelana” tworzy się przymiotnik „porcelanowy”, gdy mówimy o przedmiocie wykonanym z porcelany. Forma „porcelanny” jest błędną analogią do takich wyrazów jak „szklany” lub „drewniany”. Forma „porcelaniczny” nie jest poprawną nazwą materiału w tym kontekście.

Reguła: przymiotnik od rzeczownika oznaczającego materiał z przyrostkiem -owy
20. (B2)

W nowej części browaru warzenie piwa odbywa się w osobnej hali. Taka hala to ...
1. A. warzalnia
2. B. warzownia
3. C. warzelnia
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwy miejsc związanych z wykonywaniem czynności często tworzy się za pomocą przyrostków takich jak „-elnia”, ale wybór przyrostka zależy od konkretnego czasownika i tradycji językowej. Od czasownika „warzyć” poprawną nazwą miejsca jest „warzelnia”. Formy „warzalnia” i „warzownia” są nienormatywnymi próbami regularnego utworzenia takiej nazwy.

Reguła: przyrostek -elnia w nazwach miejsc utworzonych od czasowników
21. (B2)

W protokole trzeba ... opisać przebieg kontroli.
1. A. po szczegółowemu
2. B. szczegółowo
3. C. szczegółnie
Poloniusz wyjaśnia:

Od przymiotnika „szczegółowy” tworzy się przysłówek „szczegółowo”. Forma „szczegółnie” jest błędna i często powstaje przez pomylenie z wyrazem „szczególnie”, który ma inne znaczenie. Wyrażenie „po szczegółowemu” naśladuje potoczny schemat, ale nie jest poprawną formą przysłówka w polszczyźnie ogólnej.

Reguła: przysłówek od przymiotnika z końcówką -o
22. (B2)

Woda z rzeki trafia najpierw do ..., skąd jest tłoczona do oczyszczalni.
1. A. pompiarni
2. B. pompalni
3. C. pompowni
Poloniusz wyjaśnia:

Miejsce wyposażone w pompy, w którym pompuje się wodę, nazywa się „pompownią”. W zdaniu po przyimku „do” występuje forma dopełniacza „pompowni”. Wyrazy „pompiarnia” i „pompalnia” są błędnymi konstrukcjami utworzonymi przez niewłaściwe przyrostki.

Reguła: przyrostek -ownia w nazwach miejsc utworzonych od czasowników
23. (B2)

Wskaż niepoprawną formę przysłówka utworzonego od przymiotnika.
1. A. rzekomo
2. B. dokładnie
3. C. stało
Poloniusz wyjaśnia:

Od przymiotnika „stały” poprawny przysłówek brzmi „stale”, nie „stało”. „Stało” jest formą czasownika „stać” albo „stać się”, więc nie może zastąpić przysłówka oznaczającego ciągłość lub regularność. „Rzekomo” i „dokładnie” są poprawnie utworzonymi przysłówkami.

Reguła: tworzenie przysłówków od przymiotników
24. (B2)

Żona księcia, która patronuje tej fundacji, oficjalnie nosi tytuł ... .
1. A. księżniczki
2. B. książęcej
3. C. księżnej
Poloniusz wyjaśnia:

Żona księcia oficjalnie nosi tytuł „księżnej”; po rzeczowniku „tytuł” używa się dopełniacza. „Księżniczka” to zasadniczo córka króla albo księcia, a „książęca” jest przymiotnikiem, nie nazwą osoby.

Reguła: żeńskie nazwy tytułów i dopełniacz po rzeczowniku „tytuł”
25. (C1)

Adaptacja ... na cele mieszkalne wymaga zgody wspólnoty i spełnienia norm przeciwpożarowych.
1. A. naddasza
2. B. poddachu
3. C. poddasza
Poloniusz wyjaśnia:

Od wyrażenia przyimkowego „pod dachem” utworzono rzeczownik „poddasze”, a w tym zdaniu potrzebna jest forma dopełniacza „poddasza”. Forma „naddasza” ma błędny przedrostek, sprzeczny ze znaczeniem miejsca pod dachem. Forma „poddachu” jest niepoprawną kalką struktury wyrażenia przyimkowego.

Reguła: rzeczownik od wyrażenia przyimkowego z przedrostkiem odpowiadającym przyimkowi
26. (C1)

Do usunięcia zszywek z wielostronicowych akt sekretariat używa specjalnego ...
1. A. rozszywownika
2. B. rozszywacza
3. C. rozszywiacza
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwy narzędzi często tworzy się przyrostkiem „-acz”, dlatego od czasownika „rozszywać” powstaje „rozszywacz”. „Rozszywownik” jest błędną analogią do nazw na „-ownik”, a „rozszywiacz” zawiera niepoprawną postać tematu. W podanym kontekście chodzi o narzędzie do wyjmowania zszywek.

Reguła: przyrostek -acz w nazwach narzędzi utworzonych od czasowników
27. (C1)

Formalne ... postępowania nastąpiło dopiero po doręczeniu kompletnego wniosku.
1. A. wszczynęcie
2. B. wszczęcanie
3. C. wszczęcie
Poloniusz wyjaśnia:

Od czasownika dokonanego „wszcząć” tworzy się rzeczownik odczasownikowy „wszczęcie”. „Wszczynęcie” miesza temat czasownika niedokonanego z nieodpowiednim zakończeniem, a „wszczęcanie” jest formą niestandardową; poprawnym odpowiednikiem niedokonanym byłoby „wszczynanie”.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy na -cie od czasownika dokonanego
28. (C1)

Konserwatorzy odsłonili jednolitą w odcieniu, ... glazurę z końca XIX wieku.
1. A. ciemnozieloną
2. B. ciemno-zieloną
3. C. ciemną zieloną
Poloniusz wyjaśnia:

Przymiotniki złożone oznaczające jeden odcień barwy zapisuje się łącznie, dlatego poprawna jest forma „ciemnozieloną”. Zapis „ciemno-zieloną” sugerowałby zestawienie równorzędnych składników barwy, a nie jednolity odcień. Połączenie „ciemną zieloną” nie jest utrwaloną nazwą koloru i rozbija jeden przymiotnik złożony na dwa wyrazy.

Reguła: pisownia łączna przymiotników złożonych oznaczających odcień barwy
29. (C1)

Który czasownik oznacza zastosowanie zbyt dużej ilości nawozu?
1. A. przenawozić
2. B. nawozić
3. C. donawozić
Poloniusz wyjaśnia:

Przedrostek „prze-” może oznaczać przekroczenie właściwej miary czynności. „Przenawozić” znaczy dostarczyć roślinom za dużo nawozu; „donawozić” oznacza nawozić dodatkowo, a „nawozić” nie zawiera informacji o nadmiarze.

Reguła: przedrostek prze- w znaczeniu przekroczenia miary czynności
30. (C1)

Który czasownik z przedrostkiem „prze-” oznacza czekać, aż minie niekorzystna sytuacja?
1. A. doczekać
2. B. odczekać
3. C. przeczekać
Poloniusz wyjaśnia:

„Przeczekać” oznacza czekać do momentu, w którym coś trudnego albo niekorzystnego przestanie trwać. „Doczekać” znaczy czekać na oczekiwane wydarzenie, a „odczekać” - wstrzymać się przez określony czas przed wykonaniem czynności.

Reguła: przedrostek prze- w znaczeniu trwania czynności do końca sytuacji
31. (C1)

Mimo sprzeciwu opozycji większość radnych ... projekt uchwały już w pierwszym czytaniu.
1. A. zagłosowała
2. B. przegłosowała
3. C. wygłosowała
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „przegłosować” oznacza przyjąć coś w głosowaniu, zwykle dzięki większości głosów. „Zagłosować” wymaga konstrukcji typu „zagłosować za czymś” albo „zagłosować przeciw czemuś”, więc nie łączy się tu bezpośrednio z rzeczownikiem „projekt”. Forma „wygłosować” nie jest poprawnym czasownikiem w polszczyźnie ogólnej.

Reguła: przedrostek prze- w czasownikach oznaczających uzyskanie rozstrzygnięcia mimo oporu
32. (C1)

Po ogłoszeniu wyników ... konkursu wygłosiła krótkie przemówienie.
1. A. zwyciężczyni
2. B. zwyciężczyna
3. C. zwycięzczyni
Poloniusz wyjaśnia:

Żeńską nazwą osoby, która zwyciężyła, jest „zwyciężczyni”. Forma „zwycięzczyni” błędnie zachowuje „z” zamiast „ż”, a „zwyciężczyna” ma niewłaściwy przyrostek i nie jest poprawną nazwą wykonawczyni czynności.

Reguła: żeńska nazwa wykonawcy czynności z przyrostkiem -czyni
33. (C1)

Po ostatecznym ... decyzji przez sąd sprawę przekazano organowi pierwszej instancji.
1. A. uchylaniu
2. B. uchyleniu
3. C. uchylnięciu
Poloniusz wyjaśnia:

W języku prawnym rezultat czynności wyrażonej czasownikiem „uchylić” nazywa rzeczownik „uchylenie”. „Uchylanie” oznacza proces niedokonany, więc nie pasuje do ostatecznego aktu sądu. Forma „uchylnięcie” powstała przez błędną analogię do czasowników typu „zamknąć - zamknięcie”.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy na -enie jako nazwa rezultatu czynności dokonanej
34. (C1)

Rzeczownik utworzony od wyrażenia przyimkowego „pod grodem” w zdaniu brzmi: Średniowieczną osadę położoną u stóp grodu nazywano ...
1. A. podgrodem
2. B. przygrodziem
3. C. podgrodziem
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „podgrodzie” jest utworzony od wyrażenia przyimkowego „pod grodem” i oznacza osadę położoną przy grodzie lub poniżej grodu. W zdaniu po czasowniku „nazywać” forma określająca nazwę występuje w narzędniku, dlatego poprawna forma to „podgrodziem”.

Reguła: tworzenie rzeczowników od wyrażeń przyimkowych
35. (C1)

W archiwum, aby wyjąć zszywkę bez uszkodzenia akt, używa się specjalnego ...
1. A. zszywadła
2. B. zszywacza
3. C. rozszywacza
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwy narzędzi często tworzy się przyrostkiem „-acz” od czasownika oznaczającego czynność. Narzędzie służące do rozszywania dokumentów to „rozszywacz”; „zszywacz” wykonuje czynność przeciwną, a „zszywadło” nie jest standardową nazwą biurowego narzędzia do wyjmowania zszywek.

Reguła: nazwa narzędzia z przyrostkiem -acz utworzona od czasownika
36. (C1)

W diagnozie organizacji wskazano na ... procedur, które nie określają odpowiedzialności poszczególnych działów.
1. A. niejasność
2. B. niejasnota
3. C. niejaśność
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwy cech od wielu przymiotników tworzy się przyrostkiem -ość, ale trzeba zachować temat przymiotnika: „niejasny” daje formę „niejasność”. Forma „niejaśność” powstaje przez nieuzasadnione skojarzenie z wyrazem „jasność”. Forma „niejasnota” jest błędną analogią do rzeczowników typu „głupota”.

Reguła: tworzenie nazw cech przyrostkiem -ość od przymiotników na -ny
37. (C1)

W dokumentacji medycznej dolna część brzucha człowieka to ...
1. A. podbrzusie
2. B. podbrzuch
3. C. podbrzusze
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „podbrzusze” powstał od wyrażenia przyimkowego z przyimkiem „pod” i oznacza dolną część brzucha. „Podbrzuch” nie jest właściwą nazwą tej części ciała w podanym znaczeniu, a „podbrzusie” ma niepoprawną budowę słowotwórczą. W takich formacjach przedrostek odpowiada przyimkowi, ale dalsza część wyrazu nie zawsze zachowuje prostą postać rzeczownika podstawowego.

Reguła: rzeczownik od wyrażenia przyimkowego z przedrostkiem odpowiadającym przyimkowi
38. (C1)

W kronice odnotowano, że w uroczystości uczestniczyła ... wraz z dworem.
1. A. książęta
2. B. książęca
3. C. księżna
Poloniusz wyjaśnia:

Żeńskim odpowiednikiem tytułu „książę” jest rzeczownik „księżna”. Forma „książęca” jest przymiotnikiem, więc nie może samodzielnie oznaczać osoby w tym zdaniu. Forma „książęta” jest liczbą mnogą rzeczownika męskiego i nie zgadza się z czasownikiem „uczestniczyła”.

Reguła: nieregularne formy żeńskie rzeczowników osobowych
39. (C1)

W maju odbędzie się ... absolwentów naszego instytutu, czyli oficjalne spotkanie kilku roczników.
1. A. zjechanie
2. B. zjazd
3. C. zjeżdżanie
Poloniusz wyjaśnia:

W znaczeniu oficjalnego spotkania osób należących do tej samej grupy używa się rzeczownika „zjazd”. Formy „zjeżdżanie” i „zjechanie” nazywają raczej czynność lub proces, a nie utrwaloną nazwę wydarzenia. Błąd wynika z mechanicznego tworzenia rzeczowników odczasownikowych na -anie i -enie tam, gdzie polszczyzna ma formę krótszą.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy zjazd jako utrwalona nazwa zdarzenia
40. (C1)

W postanowieniu sąd zarządził ... wykonania decyzji do czasu rozpoznania skargi.
1. A. wstrzym
2. B. wstrzymanie
3. C. wstrzymkę
Poloniusz wyjaśnia:

Od czasownika „wstrzymać” tworzy się rzeczownik odczasownikowy „wstrzymanie”, używany między innymi w połączeniu „wstrzymanie wykonania decyzji”. „Wstrzym” nie jest rzeczownikiem właściwym dla takiej konstrukcji urzędowej, a „wstrzymka” nie należy do poprawnej polszczyzny ogólnej. Błąd polega na zastąpieniu regularnej formacji na „-anie” formą skróconą albo potoczną analogią.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy na -anie jako nazwa czynności urzędowej
41. (C1)

W raporcie pokontrolnym wskazano na ... urzędu w rozpatrywaniu skarg, które miesiącami pozostawały bez odpowiedzi.
1. A. opieszałość
2. B. opieszałotę
3. C. opieszenie
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwy cech tworzy się w polszczyźnie różnymi przyrostkami, ale od przymiotnika „opieszały” utrwalona w tym kontekście jest forma „opieszałość”. Pozostałe formy są niepoprawnymi derywatami utworzonymi przez analogię do rzeczowników typu „głupota” albo do nazw czynności z przyrostkiem „-enie”.

Reguła: tworzenie nazw cech od przymiotników za pomocą przyrostka -ość
42. (C1)

W recenzji zarzucono autorowi ..., ponieważ zamiast ocenić koncepcję, wyliczał drobne uchybienia redakcyjne.
1. A. małostkowość
2. B. małostkota
3. C. małostkostwo
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwy cech od wielu przymiotników zakończonych na „-owy” tworzy się przyrostkiem „-ość”. Poprawną nazwą cechy od „małostkowy” jest „małostkowość”; formy „małostkostwo” i „małostkota” są wynikiem błędnej analogii do innych modeli słowotwórczych.

Reguła: rzeczownikowa nazwa cechy z przyrostkiem -ość
43. (C1)

W sekretariacie zabrakło ... do łączenia luźnych kartek w aktach.
1. A. spinaków
2. B. spinań
3. C. spinaczy
Poloniusz wyjaśnia:

Narzędzie służące do spinania kartek nazywa się „spinacz”, a po czasowniku „zabrakło” występuje dopełniacz liczby mnogiej: „spinaczy”. Forma „spinaków” jest błędnym tworem analogicznym do nazw narzędzi zakończonych na -ak. Forma „spinań” pochodzi od rzeczownika odczasownikowego „spinanie” i oznacza czynności, a nie przedmioty.

Reguła: nazwa narzędzia utworzona przyrostkiem -acz od czasownika
44. (C1)

W stadzie znajdowała się jedna dorosła samica i jeden dorosły ...
1. A. gęsior
2. B. gąsior
3. C. gęsiarz
Poloniusz wyjaśnia:

Męska nazwa dorosłego osobnika gatunku „gęś” ma postać „gąsior”. „Gęsiarz” oznacza człowieka zajmującego się gęśmi, a nie samca tego ptaka. Forma „gęsior” jest błędną próbą utworzenia nazwy przez zbyt prostą analogię do rzeczownika „gęś”.

Reguła: forma męska nazwy zwierzęcia z wymianą samogłoski tematycznej
45. (C1)

W uzasadnieniu skargi wskazano na ... postępowania, ponieważ sprawa była prowadzona bez rozstrzygnięcia przez jedenaście lat.
1. A. przewlekłość
2. B. przewlekotę
3. C. przewlekstwo
Poloniusz wyjaśnia:

Nazwy cech tworzy się różnymi przyrostkami, ale przy przymiotniku „przewlekły” utrwalona jest forma „przewlekłość”. Formy „przewlekota” i „przewlekstwo” są nadmiernymi analogiami do rzeczowników typu „głupota” i „skąpstwo”.

Reguła: rzeczownikowa nazwa cechy tworzona przyrostkiem -ość
46. (C1)

Wskaż wyrażenie, w którym przedrostek „prze-” oznacza nadmierne wykonanie czynności.
1. A. przesolić zupę
2. B. przepisać tekst
3. C. przejechać most
Poloniusz wyjaśnia:

Przedrostek „prze-” może oznaczać przekroczenie właściwej miary, jak w czasowniku „przesolić”. W wyrażeniu „przepisać tekst” wskazuje on raczej ponowne zapisanie albo skopiowanie tekstu. W wyrażeniu „przejechać most” oznacza ruch przez pewną przestrzeń lub po obiekcie.

Reguła: znaczenie nadmiaru w czasownikach z przedrostkiem prze-
47. (C1)

Z powodu strajku przewoźnika organizator musiał ... konferencję z maja na wrzesień.
1. A. założyć
2. B. przełożyć
3. C. wyłożyć
Poloniusz wyjaśnia:

Przedrostek „prze-” w czasowniku „przełożyć” może oznaczać zmianę terminu wydarzenia. „Wyłożyć” znaczy między innymi objaśnić coś lub położyć coś na powierzchni, a „założyć” znaczy między innymi rozpocząć działalność albo przyjąć jakieś założenie. Żaden z tych czasowników nie nazywa zmiany daty konferencji.

Reguła: przedrostek prze- w znaczeniu zmiany terminu czynności lub wydarzenia
48. (C1)

Żona księcia w oficjalnych dokumentach dworu występowała jako ...
1. A. księżniczka
2. B. księżna
3. C. książęca
Poloniusz wyjaśnia:

Żeńskim odpowiednikiem tytułu „książę”, gdy chodzi o żonę księcia albo kobietę noszącą ten tytuł, jest „księżna”. „Księżniczka” oznacza zwykle córkę księcia lub króla, a „książęca” jest przymiotnikiem, nie nazwą osoby w tym kontekście.

Reguła: nieregularna forma żeńska nazwy tytułu