Aspekt dokonany i niedokonany

Pary aspektowe i sposoby ich tworzenia, aspekt a czas, aspekt po czasownikach modalnych, w przeczeniu i w trybie rozkazującym, znaczenie i użycie składniowe obu aspektów.

Poziomy: B1 · B2 · C1 · 54 zadania

Czytaj artykuł

1. (B1)

Cicho, teraz przewodnik ... o historii zamku; słyszysz go?
1. A. powiedział
2. B. powie
3. C. mówi
Poloniusz wyjaśnia:

Czynność trwa w tej chwili, więc używamy czasownika niedokonanego w czasie teraźniejszym. Forma „powie” jest przyszła, bo czasownik dokonany nie ma czasu teraźniejszego; „powiedział” odnosi się do przeszłości.

Reguła: czasownik dokonany nie tworzy czasu teraźniejszego
2. (B1)

Dzisiaj rano ... bilet przez internet, więc mam go w telefonie.
1. A. kupiłem
2. B. kupuję
3. C. kupowałem
Poloniusz wyjaśnia:

Zdanie mówi o rezultacie: bilet jest już w telefonie. Dlatego potrzebna jest forma dokonana „kupiłem”. „Kupowałem” opisuje sam przebieg czynności, a „kupuję” oznacza czynność teraźniejszą.

Reguła: aspekt dokonany w czynności zakończonej z widocznym skutkiem
3. (B1)

Kiedy chodziłem na basen, zawsze ... ręcznik i klapki.
1. A. brałem
2. B. wziąłem
3. C. wezmę
Poloniusz wyjaśnia:

Forma „chodziłem” i wyraz „zawsze” opisują zwyczaj w przeszłości, dlatego używamy czasownika niedokonanego „brałem”. „Wziąłem” oznacza jedną czynność zakończoną w przeszłości, a „wezmę” odnosi się do przyszłości.

Reguła: aspekt niedokonany w czynnościach zwyczajowych
4. (B1)

Kiedy wychodzę do pracy, zawsze ... parasol, jeśli pada deszcz.
1. A. biorę
2. B. wziąłem
3. C. wezmę
Poloniusz wyjaśnia:

Słowo „zawsze” wskazuje na powtarzający się zwyczaj, dlatego potrzebny jest aspekt niedokonany. W parze „brać - wziąć” formą niedokonaną w czasie teraźniejszym jest „biorę”. Formy „wezmę” i „wziąłem” oznaczają jedną czynność w przyszłości albo w przeszłości.

Reguła: użycie aspektu niedokonanego przy czynnościach powtarzalnych i zwyczajowych
5. (B1)

Które wyrażenie jest niepoprawne, jeśli opisuje czynność trwającą w tej chwili?
1. A. teraz czytam list
2. B. teraz piszę list
3. C. teraz napiszę list
Poloniusz wyjaśnia:

Czynność trwającą w tej chwili opisujemy czasownikiem niedokonanym w czasie teraźniejszym. Forma „napiszę” jest dokonana i ma znaczenie przyszłe, więc nie może oznaczać czynności trwającej teraz. Wyrażenia „piszę list” i „czytam list” poprawnie opisują czynności aktualnie wykonywane.

Reguła: czasownik dokonany nie tworzy czasu teraźniejszego
6. (B1)

Nie mogę teraz wyjść, bo ... e-mail do nauczyciela.
1. A. napisałem
2. B. napiszę
3. C. piszę
Poloniusz wyjaśnia:

Czynność trwa w chwili mówienia, dlatego potrzebny jest czasownik niedokonany w czasie teraźniejszym. Forma „napiszę” jest dokonana i ma znaczenie przyszłe, a „napisałem” odnosi się do przeszłości.

Reguła: czas teraźniejszy czasowników niedokonanych oznacza czynność trwającą w chwili mówienia
7. (B1)

Obiecuję, że po lekcji ... ci numer telefonu do lekarza.
1. A. daję
2. B. dawałem
3. C. dam
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu chodzi o jedną czynność, która ma się zakończyć przekazaniem numeru telefonu. Dlatego używa się aspektu dokonanego w czasie przyszłym, czyli formy „dam”. Forma „daję” oznacza teraźniejszość lub zwyczaj, a „dawałem” odnosi się do przeszłości.

Reguła: użycie aspektu dokonanego w czasie przyszłym dla czynności jednorazowej zakończonej
8. (B1)

Od roku co piątek ... sąsiadce gazetę, kiedy wracam ze sklepu.
1. A. daję
2. B. dam
3. C. dałem
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenia „od roku” i „co piątek” oznaczają czynność powtarzaną, która nadal trwa, dlatego używamy aspektu niedokonanego w czasie teraźniejszym. Forma „dam” wskazuje na jednorazową czynność w przyszłości. Forma „dałem” wskazuje na jednorazową czynność w przeszłości, więc nie pasuje do regularnego zwyczaju.

Reguła: aspekt niedokonany przy czynności powtarzanej
9. (B1)

Od wielu lat co roku w grudniu babcia ... wnukom ciepłe skarpety.
1. A. daje
2. B. dała
3. C. da
Poloniusz wyjaśnia:

Określenia „od wielu lat” i „co roku” oznaczają zwyczaj powtarzany, więc potrzebny jest aspekt niedokonany. „Da” mówi o jednej przyszłej czynności, a „dała” o jednej czynności zakończonej w przeszłości.

Reguła: aspekt niedokonany w czynnościach powtarzanych
10. (B1)

Po kolacji Tomek ... wypracowanie w godzinę; ma je już całe w zeszycie.
1. A. napisze
2. B. pisał
3. C. napisał
Poloniusz wyjaśnia:

Informacja, że całe wypracowanie jest już w zeszycie, oraz określenie czasu potrzebnego na osiągnięcie rezultatu wskazują na zakończoną czynność w przeszłości. W takiej sytuacji używa się aspektu dokonanego, czyli formy „napisał”. Forma „pisał” opisuje przebieg czynności, a „napisze” odnosi się do przyszłości.

Reguła: aspekt dokonany dla zakończonej czynności w przeszłości
11. (B1)

Podczas podróży mama ... przez godzinę o wakacjach.
1. A. powie
2. B. powiedziała
3. C. mówiła
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „przez godzinę” wskazuje na czas trwania czynności, dlatego potrzebny jest czasownik niedokonany. Forma „powiedziała” oznacza jednorazowy zakończony akt mówienia i nie pasuje do takiego okolicznika czasu. Forma „powie” jest przyszła, a zdanie opisuje sytuację z podróży w przeszłości.

Reguła: aspekt niedokonany przy czynności trwającej przez określony czas
12. (B1)

W każdą sobotę rano ... świeże bułki w sklepie obok domu.
1. A. kupiłem
2. B. kupię
3. C. kupuję
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w każdą sobotę” oznacza czynność powtarzaną, więc potrzebny jest aspekt niedokonany. Forma „kupuję” opisuje zwyczaj w teraźniejszości. Formy „kupiłem” i „kupię” odnoszą się do jednej czynności w przeszłości albo w przyszłości.

Reguła: aspekt niedokonany dla czynności powtarzanej
13. (B1)

W tej chwili płacę kartą i ... bilet w kasie.
1. A. kupię
2. B. kupiłem
3. C. kupuję
Poloniusz wyjaśnia:

Czynność wykonywaną w tej chwili wyrażamy czasownikiem niedokonanym w czasie teraźniejszym. Forma „kupię” jest czasem przyszłym, bo czasownik dokonany nie tworzy czasu teraźniejszego. Forma „kupiłem” odnosi się do przeszłości, więc nie pasuje do sytuacji opisanej jako trwająca teraz.

Reguła: aspekt niedokonany w czasie teraźniejszym dla czynności trwającej
14. (B1)

Wczoraj Maria ... nam jedno krótkie zdanie: „Spotkanie będzie jutro”.
1. A. powie
2. B. mówiła
3. C. powiedziała
Poloniusz wyjaśnia:

Jedno konkretne zdanie wypowiedziane wczoraj to zakończona czynność, więc potrzebny jest aspekt dokonany. W parze „mówić - powiedzieć” taką formą jest „powiedziała”. Forma „mówiła” opisuje trwanie mówienia, a „powie” odnosi się do przyszłości.

Reguła: para aspektowa mówić - powiedzieć tworzona supletywnie
15. (B1)

Wczoraj przed wyjazdem ... walizkę w dziesięć minut.
1. A. pakowałem
2. B. spakowałem
3. C. spakuję
Poloniusz wyjaśnia:

Okolicznik „w dziesięć minut” wskazuje na osiągnięcie rezultatu, dlatego potrzebny jest czasownik dokonany. Forma „pakowałem” oznacza trwanie czynności i łączyłaby się raczej z wyrażeniem „przez dziesięć minut”. Forma „spakuję” jest przyszła, a zdanie mówi o wczorajszym wydarzeniu.

Reguła: aspekt dokonany przy rezultacie osiągniętym w określonym czasie
16. (B1)

Wczoraj przez pół godziny ... film z wakacji, ale nie obejrzeliśmy go do końca.
1. A. obejrzeliśmy
2. B. oglądaliśmy
3. C. obejrzymy
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „przez pół godziny” oraz informacja, że film nie został obejrzany do końca, wskazują na przebieg czynności bez pełnego rezultatu. Dlatego potrzebny jest aspekt niedokonany „oglądaliśmy”. „Obejrzeliśmy” oznacza zakończenie oglądania, a „obejrzymy” odnosi się do przyszłości.

Reguła: aspekt niedokonany w opisie trwania czynności bez pełnego rezultatu
17. (B1)

Wczoraj rano padał deszcz, dlatego przed wyjściem ... parasol z szafy, a potem poszedłem do pracy.
1. A. wezmę
2. B. wziąłem
3. C. brałem
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu chodzi o jedną zakończoną czynność w przeszłości: ktoś wyjął parasol z szafy, a potem poszedł do pracy, więc używamy formy dokonanej „wziąłem”. Forma „brałem” opisuje trwanie lub powtarzanie czynności, a forma „wezmę” odnosi się do przyszłości.

Reguła: aspekt dokonany w jednorazowej czynności zakończonej w przeszłości
18. (B1)

Wczoraj wieczorem ... krótki list w dziesięć minut i od razu go wysłałem.
1. A. pisałem
2. B. piszę
3. C. napisałem
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w dziesięć minut” wskazuje na zakończoną czynność z rezultatem, dlatego potrzebny jest aspekt dokonany. „Pisałem” oznacza przebieg czynności i łączy się raczej z wyrażeniem „przez dziesięć minut”, a „piszę” jest formą teraźniejszą.

Reguła: aspekt dokonany w czynności zakończonej z rezultatem
19. (B2)

Anno, nie ... tej wiadomości do całego zespołu, bo adresaci nie są jeszcze potwierdzeni.
1. A. wyślij
2. B. wysyłaj
3. C. wysyłajcie
Poloniusz wyjaśnia:

W zakazie wyrażonym trybem rozkazującym po „nie” używa się aspektu niedokonanego. Forma „wyślij” jest dokonana i nie tworzy poprawnego zakazu, a „wysyłajcie” ma liczbę mnogą, niezgodną ze zwrotem do Anny.

Reguła: aspekt w zakazie: forma niedokonana po nie w trybie rozkazującym
20. (B2)

Dawniej co miesiąc dział analiz ... podobny raport dla zarządu.
1. A. przygotował
2. B. przygotowywał
3. C. przygotuje
Poloniusz wyjaśnia:

Przy czynnościach powtarzalnych w przeszłości używa się aspektu niedokonanego, dlatego pasuje forma „przygotowywał”. Forma „przygotował” oznacza pojedynczy zakończony rezultat, a nie regularne działanie. Forma „przygotuje” odnosi się do przyszłości, więc nie pasuje do opisu dawnej praktyki.

Reguła: aspekt niedokonany przy powtarzalności w przeszłości
21. (B2)

Dyrektorka nie ma zwyczaju ... decyzji kadrowych bez konsultacji z zespołem.
1. A. podjąć
2. B. podejmować
3. C. podjęła
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja „mieć zwyczaj” albo „nie mieć zwyczaju” odnosi się do stałego sposobu postępowania, więc wymaga czasownika niedokonanego. Forma „podejmować” nazywa powtarzalną czynność, a nie jeden zamknięty rezultat. Forma „podjąć” jest dokonana, natomiast „podjęła” jest formą osobową i nie pasuje składniowo po tej konstrukcji.

Reguła: aspekt niedokonany przy wyrażaniu zwyczaju lub jego braku
22. (B2)

Piotrze, ... plik z umową i wyślij go klientowi jeszcze dziś.
1. A. zapisywaj
2. B. zapiszcie
3. C. zapisz
Poloniusz wyjaśnia:

W prośbie lub poleceniu dotyczącym jednorazowego rezultatu używa się zwykle aspektu dokonanego. Forma „zapisywaj” sugeruje czynność powtarzaną albo trwającą, a „zapiszcie” ma liczbę mnogą, niezgodną ze zwrotem do jednej osoby.

Reguła: aspekt w trybie rozkazującym: prośba dokonana przy jednorazowym rezultacie
23. (B2)

Po dzisiejszym spotkaniu ... mi krótkie podsumowanie, proszę.
1. A. wysłał
2. B. wyślij
3. C. wysyłaj
Poloniusz wyjaśnia:

W prośbie o wykonanie jednej konkretnej czynności używa się zwykle formy dokonanej trybu rozkazującego. Forma „wyślij” wskazuje na oczekiwany rezultat: podsumowanie ma zostać przesłane. Forma „wysyłaj” sugeruje czynność powtarzalną, a „wysłał” nie jest formą trybu rozkazującego.

Reguła: aspekt dokonany w prośbie o jednorazowe wykonanie czynności
24. (B2)

Po godzinie pracy przestałem ... wiadomości służbowe, żeby skupić się na raporcie.
1. A. sprawdzić
2. B. sprawdzać
3. C. posprawdzać
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku fazowym „przestać” występuje bezokolicznik niedokonany, bo chodzi o zakończenie trwania czynności. Formy „sprawdzić” i „posprawdzać” są dokonane, więc nie łączą się poprawnie z „przestałem” w takim znaczeniu.

Reguła: po czasownikach fazowych zacząć, przestać, skończyć stoi bezokolicznik niedokonany
25. (B2)

Po kilku godzinach negocjacji strony wreszcie skończyły ... szczegóły aneksu do umowy.
1. A. uzgadniać
2. B. uzgadniają
3. C. uzgodnić
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach fazowych, takich jak „skończyć”, używa się bezokolicznika niedokonanego, bo chodzi o zakończenie trwającej czynności. Forma „uzgodnić” jest dokonana i oznacza jednorazowe osiągnięcie rezultatu, więc nie pasuje po czasowniku fazowym. Forma „uzgadniają” jest formą osobową, a w tym miejscu potrzebny jest bezokolicznik.

Reguła: po czasownikach fazowych zacząć, przestać, skończyć stoi bezokolicznik niedokonany
26. (B2)

Po kilku skargach firma przestała ... automatyczne e-maile w nocy.
1. A. powysyłać
2. B. wysłać
3. C. wysyłać
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku fazowym „przestać” występuje bezokolicznik niedokonany, ponieważ mowa o zakończeniu trwania lub powtarzania czynności. Poprawna jest forma „wysyłać”. Formy „wysłać” i „powysyłać” są dokonane, dlatego nie pasują po czasowniku fazowym.

Reguła: po czasownikach fazowych zacząć, przestać, skończyć stoi bezokolicznik niedokonany
27. (B2)

Po wysłuchaniu wszystkich argumentów proszę ... krótką decyzję na piśmie.
1. A. sformułować
2. B. formułować
3. C. sformułowaniu
Poloniusz wyjaśnia:

W prośbie o wykonanie jednej konkretnej czynności i uzyskanie rezultatu używa się aspektu dokonanego w konstrukcji z bezokolicznikiem: „proszę sformułować”. Forma „formułować” oznacza proces albo powtarzanie czynności, a „sformułowaniu” nie pasuje składniowo po czasowniku „proszę”.

Reguła: aspekt dokonany w konstrukcji „proszę” + bezokolicznik dla czynności jednorazowej
28. (B2)

Przed podpisaniem umowy nie ... żadnych danych klienta do formularza testowego.
1. A. wpisać
2. B. wpisz
3. C. wpisuj
Poloniusz wyjaśnia:

W neutralnych zakazach wyrażonych trybem rozkazującym używa się zwykle aspektu niedokonanego: „nie wpisuj”. Forma „wpisz” jest dokonana i w tym zdaniu nie tworzy naturalnego zakazu. Bezokolicznik „wpisać” nie tworzy tu poprawnej formy rozkazującej.

Reguła: aspekt w zakazie: forma niedokonana po nie w trybie rozkazującym
29. (B2)

W czasie ubiegłorocznego stażu co piątek przez godzinę ... krótkie sprawozdanie dla opiekuna.
1. A. pisałem
2. B. napiszę
3. C. napisałem
Poloniusz wyjaśnia:

Przy czynności powtarzającej się regularnie w przeszłości oraz ujmowanej jako trwająca przez pewien czas używa się aspektu niedokonanego. Formy dokonane nie pasują do połączenia z określeniem czasu trwania „przez godzinę”, a forma przyszła nie zgadza się z kontekstem ubiegłorocznego stażu.

Reguła: aspekt niedokonany przy czynności trwającej i powtarzalnej w przeszłości
30. (B2)

W ubiegłym miesiącu ekspertka regularnie ... uwagi do projektu.
1. A. zgłosiła
2. B. zgłosi
3. C. zgłaszała
Poloniusz wyjaśnia:

Przysłówek „regularnie” i określenie czasu przeszłego wskazują na czynność powtarzaną w przeszłości, dlatego należy użyć aspektu niedokonanego.

Reguła: aspekt niedokonany przy powtarzalności czynności
31. (B2)

Wczoraj, choć szukałem paszportu przez godzinę, nie ... go.
1. A. znajdowałem
2. B. znalazłem
3. C. znajduję
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy przeczenie dotyczy braku oczekiwanego rezultatu jednorazowej czynności, używa się aspektu dokonanego. Forma „znajdowałem” wskazuje na proces lub powtarzalność, a „znajduję” ma czas teraźniejszy, niezgodny z okolicznikiem „wczoraj”.

Reguła: aspekt dokonany w przeczeniu przy braku jednorazowego rezultatu
32. (B2)

Wczoraj po awarii informatyk ... kopię bazy w dziesięć minut i przywrócił system.
1. A. robił
2. B. robi
3. C. zrobił
Poloniusz wyjaśnia:

Określenie czasu wykonania czynności za pomocą „w dziesięć minut” oraz informacja o rezultacie wymagają aspektu dokonanego: „zrobił kopię”. Forma „robił” opisywałaby przebieg czynności i łączyłaby się raczej z „przez dziesięć minut”, a „robi” jest formą czasu teraźniejszego, niezgodną z okolicznikiem „wczoraj”.

Reguła: aspekt dokonany przy czynności zakończonej w określonym czasie
33. (B2)

Wskaż formę niepoprawną w zdaniu: Po wprowadzeniu e-rejestru urząd przestał ... papierowych kopii wniosków.
1. A. żądać
2. B. wymagać
3. C. zażądać
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku „przestać” powinien stać bezokolicznik niedokonany, ponieważ mówimy o zakończeniu pewnej praktyki. Formy „żądać” i „wymagać” są niedokonane i pasują do tego kontekstu. Forma „zażądać” jest dokonana, więc łamie regułę użycia aspektu po czasowniku fazowym.

Reguła: po czasownikach fazowych zacząć, przestać, skończyć stoi bezokolicznik niedokonany
34. (B2)

Wskaż formę niepoprawną w zdaniu: Umowa nie została jeszcze sprawdzona przez prawnika. Nie ... dokumentu dziś.
1. A. zatwierdzaj
2. B. podpisz
3. C. podpisuj
Poloniusz wyjaśnia:

W zakazie oznaczającym powstrzymanie się od zaplanowanej czynności używa się zwykle trybu rozkazującego z czasownikiem niedokonanym. Formy „podpisuj” i „zatwierdzaj” są niedokonane, dlatego pasują do tego zdania. Forma „podpisz” jest dokonana i w podanym kontekście brzmi niepoprawnie.

Reguła: aspekt w zakazie: niedokonany tryb rozkazujący przy powstrzymaniu się od czynności
35. (B2)

Wybierz formę niepoprawną w zdaniu: „Na spotkaniu zaczęliśmy ... przyczyny opóźnienia”.
1. A. przeanalizować
2. B. analizować
3. C. omawiać
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku fazowym „zacząć” używa się bezokolicznika niedokonanego, ponieważ mowa o rozpoczęciu procesu. Formy „analizować” i „omawiać” są niedokonane, natomiast „przeanalizować” jest dokonane, więc nie pasuje po „zaczęliśmy”.

Reguła: po czasownikach fazowych zacząć, przestać, skończyć stoi bezokolicznik niedokonany
36. (B2)

Zanim oddała tekst redakcji, skończyła ... przypisy do ostatniego rozdziału.
1. A. podopisywać
2. B. dopisywać
3. C. dopisać
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku fazowym „skończyć” używa się bezokolicznika niedokonanego, gdy chodzi o zakończenie pewnej czynności. Dlatego poprawne jest „dopisywać”. Formy „dopisać” i „podopisywać” są dokonane i nie spełniają wymogu składniowego po czasowniku fazowym.

Reguła: po czasownikach fazowych zacząć, przestać, skończyć stoi bezokolicznik niedokonany
37. (C1)

Audytor przerwał lekturę na ostatnim rozdziale; po przerwie wrócił do raportu i ... go do końca.
1. A. poczytał
2. B. naczytał się
3. C. doczytał
Poloniusz wyjaśnia:

Przedrostek „do-” w czasowniku „doczytać” oznacza doprowadzenie lektury do końca po wcześniejszym przerwaniu. „Poczytać” znaczy czytać przez pewien czas, bez informacji o ukończeniu tekstu, więc nie pasuje do wyrażenia „do końca”. „Naczytać się” oznacza przeczytać dużo, często aż do przesytu, i nie tworzy poprawnej konstrukcji „go do końca”.

Reguła: odcień znaczeniowy przedrostka do- w czasowniku doczytać
38. (C1)

Nie mogę teraz odebrać telefonu, bo od pół godziny ... uzasadnienie do uchwały i będę nad nim pracował jeszcze przez godzinę.
1. A. napiszę
2. B. piszę
3. C. napisałem
Poloniusz wyjaśnia:

Okolicznik „od pół godziny” oraz informacja o dalszej pracy wskazują na czynność trwającą w chwili mówienia, dlatego potrzebna jest forma czasu teraźniejszego czasownika niedokonanego. Formy „napiszę” i „napisałem” odnoszą się do czynności przyszłej lub zakończonej, więc nie pasują do tego kontekstu.

Reguła: aspekt niedokonany w czasie teraźniejszym przy czynności trwającej
39. (C1)

Od dwóch godzin ... uzasadnienie do decyzji; gotową wersję przedstawię dopiero po naradzie.
1. A. zredagowałem
2. B. zredaguję
3. C. redaguję
Poloniusz wyjaśnia:

Okolicznik „od dwóch godzin” wskazuje na czynność trwającą w chwili mówienia, dlatego potrzebny jest czasownik niedokonany w czasie teraźniejszym. Forma „zredaguję” jest czasownikiem dokonanym i oznacza przyszły rezultat, a nie aktualny proces. Forma „zredagowałem” oznacza zakończenie czynności i kłóci się z informacją, że gotowa wersja powstanie dopiero później.

Reguła: czasownik dokonany nie tworzy czasu teraźniejszego w znaczeniu czynności trwającej
40. (C1)

Organ musi ... sprawę w terminie miesiąca; samo prowadzenie czynności nie wystarczy.
1. A. rozstrzygnął
2. B. rozstrzygać
3. C. rozstrzygnąć
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach modalnych może wystąpić bezokolicznik obu aspektów, ale kontekst rozstrzyga znaczenie. Gdy chodzi o osiągnięcie rezultatu w określonym terminie, wybiera się aspekt dokonany. „Rozstrzygać” oznaczałoby proces lub powtarzalność, a „rozstrzygnął” nie jest bezokolicznikiem wymaganym po „musi”.

Reguła: aspekt dokonany po czasowniku modalnym dla rezultatu jednorazowego
41. (C1)

Po kilku miesiącach kwerendy doktorant tak ... polemik z epoki, że bez trudu rozpoznawał aluzje w tekście.
1. A. przeczytał
2. B. doczytał
3. C. naczytał się
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „naczytać się” oznacza przeczytanie dużej ilości tekstów, zwykle z odcieniem nasycenia lub przesytu, i łączy się z dopełniaczem. Formy „przeczytał” i „doczytał” wymagałyby biernika „polemiki”, a ponadto nie oddają znaczenia nadmiaru wyrażonego przez konstrukcję „tak... że”.

Reguła: odcień znaczeniowy przedrostka na- w czasowniku naczytać się i rekcja dopełniaczowa
42. (C1)

Po otrzymaniu nowych formularzy sekretariat zaczął ... dane do centralnego rejestru.
1. A. przepisze
2. B. przepisać
3. C. przepisywać
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach fazowych, takich jak „zacząć”, używa się bezokolicznika niedokonanego, bo chodzi o rozpoczęcie procesu. „Przepisać” jest formą dokonaną i wskazuje na osiągnięcie rezultatu, a nie na fazę czynności. „Przepisze” jest formą osobową, więc nie może wystąpić po czasowniku „zaczął” jako dopełnienie bezokolicznikowe.

Reguła: bezokolicznik niedokonany po czasownikach fazowych
43. (C1)

Po ujawnieniu nieprawidłowości urząd zaczął ... wszystkie wnioski według zaostrzonej procedury.
1. A. weryfikuje
2. B. zweryfikować
3. C. weryfikować
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku fazowym „zacząć” występuje bezokolicznik niedokonany, bo chodzi o rozpoczęcie procesu. Forma „zweryfikować” jest dokonana i oznacza osiągnięcie rezultatu, więc nie łączy się tu poprawnie z „zaczął”. Forma „weryfikuje” jest formą osobową, a po „zaczął” wymagany jest bezokolicznik.

Reguła: po czasownikach fazowych zacząć, przestać, skończyć stoi bezokolicznik niedokonany
44. (C1)

Protokolant zanotował, że w chwili wejścia funkcjonariuszy świadek ... dokumenty w niszczarce, a nie że zdążył je zniszczyć.
1. A. zniszczył
2. B. niszczył
3. C. zniszczy
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie zależnej zachowuje się aspekt wynikający z relacji czasowej w relacjonowanej sytuacji. Wyrażenie „w chwili wejścia” wskazuje na czynność trwającą, więc potrzebny jest aspekt niedokonany. „Zniszczył” oznaczałoby rezultat, który zdanie wprost wyklucza, a „zniszczy” ma znaczenie przyszłe.

Reguła: aspekt niedokonany w mowie zależnej dla czynności trwającej w punkcie odniesienia
45. (C1)

Rzecznik poinformował dziś, że zespół od miesiąca ... skutki proponowanej nowelizacji.
1. A. ocenia
2. B. ocenił
3. C. oceni
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie zależnej forma czasownika zależy od znaczenia czynności, a nie od mechanicznego przesunięcia czasu. Wyrażenie „od miesiąca” wskazuje na proces trwający, więc potrzebny jest aspekt niedokonany. „Oceni” i „ocenił” są formami dokonanymi i oznaczają odpowiednio przyszłe albo przeszłe osiągnięcie rezultatu.

Reguła: aspekt niedokonany w mowie zależnej przy czynności trwającej
46. (C1)

W archiwum codziennie ... metadane z kart katalogowych do systemu.
1. A. przepisało się
2. B. przepisze się
3. C. przepisuje się
Poloniusz wyjaśnia:

Okolicznik „codziennie” wskazuje na czynność powtarzalną, dlatego potrzebny jest aspekt niedokonany. Konstrukcja „przepisuje się” jest poprawną formą bezosobową z „się”. „Przepisze się” oznacza przyszły jednorazowy rezultat, a „przepisało się” odnosi się do czynności zakończonej w przeszłości.

Reguła: aspekt niedokonany przy czynnościach powtarzalnych w konstrukcji bezosobowej z się
47. (C1)

W chwili rozpoczęcia kontroli aneksy były w trakcie ... zgodnie z nowym wzorem.
1. A. przepisywania
2. B. przepisania
3. C. przepisać
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w trakcie” nazywa trwający proces, dlatego wymaga rzeczownika odczasownikowego utworzonego od czasownika niedokonanego. „Przepisywania” wskazuje na czynność w toku, natomiast „przepisania” odnosi się do rezultatu zakończonej czynności. Forma „przepisać” jest bezokolicznikiem, więc nie pasuje składniowo po „w trakcie”.

Reguła: wtórna niedokonaność w rzeczowniku odczasownikowym oznaczającym proces
48. (C1)

W komunikacie podano, że przed głosowaniem poprawki zostaną jeszcze raz ... z tekstem pierwotnym.
1. A. porównać
2. B. porównane
3. C. porównywane
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja „zostaną” w stronie biernej wskazuje na przyszły rezultat czynności, dlatego łączy się z imiesłowem biernym dokonanym. „Porównane” oznacza, że czynność zostanie doprowadzona do końca przed głosowaniem. „Porównywane” nazywa proces i wymagałoby konstrukcji „będą porównywane”, a „porównać” jest bezokolicznikiem, nie imiesłowem biernym.

Reguła: aspekt dokonany w stronie biernej z czasownikiem zostać
49. (C1)

W raporcie z 2022 r. ustalono, że od stycznia do dnia audytu ... centralny rejestr z bazami lokalnymi, lecz operacji nie zakończono.
1. A. scalano
2. B. scalono
3. C. scala się
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja bezosobowa w czasie przeszłym może wyrażać proces albo rezultat; aspekt rozstrzyga tę różnicę. Informacja, że operacji nie zakończono, wymaga formy niedokonanej „scalano”. „Scalono” oznaczałoby wykonanie operacji, a „scala się” przenosi wypowiedź do teraźniejszości i nie pasuje do zamkniętego okresu opisanego w raporcie.

Reguła: aspekt niedokonany w konstrukcji bezosobowej dla niezakończonego procesu
50. (C1)

W tamtym okresie, ilekroć zmieniano numerację paragrafów, sekretariat zwykle ... cały projekt statutu od początku, zamiast nanosić poprawki w pliku.
1. A. przepisywał
2. B. przepisał
3. C. przepisuje
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „przepisywać” jest wtórnie niedokonanym odpowiednikiem „przepisać” i służy między innymi do opisu czynności powtarzanej. Okolicznik „zwykle” oraz przeszła rama czasowa tworzą kontekst nawykowy, dlatego potrzebna jest forma niedokonana w czasie przeszłym. „Przepisał” wskazuje na pojedynczy rezultat, a „przepisuje” nie zgadza się z przeszłą ramą czasową zdania.

Reguła: aspekt niedokonany w opisie czynności powtarzanej
51. (C1)

W uzasadnieniach nigdy nie ... faktów z ocenami; narusza to przejrzystość wywodu.
1. A. zmieszaj
2. B. mieszaj
3. C. pomieszaj
Poloniusz wyjaśnia:

W ogólnych zakazach, zwłaszcza z „nigdy”, używa się imperatywu niedokonanego. Formy dokonane „pomieszaj” i „zmieszaj” pasują co najwyżej do ostrzeżenia przed jednorazowym skutkiem, nie do stałej zasady redagowania uzasadnień. W podanym zdaniu chodzi o regułę postępowania, nie o pojedynczą sytuację.

Reguła: aspekt w zakazie ogólnym: forma niedokonana po nie w trybie rozkazującym
52. (C1)

Zatrzymałem się w połowie rozdziału, więc przed dyskusją muszę ... go do końca.
1. A. naczytać się
2. B. doczytać
3. C. poczytać
Poloniusz wyjaśnia:

Przedrostek „do-” wnosi znaczenie doprowadzenia czynności do końca, dlatego w tym kontekście pasuje „doczytać”. „Poczytać” oznacza czytanie przez pewien czas, bez informacji o ukończeniu. „Naczytać się” wyraża nasycenie czynnością czytania i wymaga innej konstrukcji składniowej.

Reguła: znaczenie przedrostka do- w czasownikach dokonanych
53. (C1)

Ze względu na termin publikacji redakcja musi do północy ... wszystkie przypisy; samo sprawdzanie bez zakończenia nie wystarczy.
1. A. sprawdziła
2. B. sprawdzić
3. C. sprawdzać
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku modalnym możliwe są oba aspekty, ale kontekst może wymagać jednego z nich. Tutaj chodzi o osiągnięcie rezultatu przed określonym terminem, dlatego potrzebny jest bezokolicznik dokonany „sprawdzić”. „Sprawdzać” oznacza sam proces i jest wykluczone przez informację, że samo sprawdzanie nie wystarczy, a „sprawdziła” jest formą osobową, nie bezokolicznikiem.

Reguła: aspekt dokonany po czasowniku modalnym przy wymaganym rezultacie
54. (C1)

Zgodnie z harmonogramem zespół ma do piątku ... jednolity tekst umowy, a nie jedynie prowadzić prace redakcyjne.
1. A. przygotować
2. B. przygotowywać
3. C. przygotowuje
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku modalnym „mieć” bezokolicznik może być dokonany albo niedokonany, ale wybór zależy od sensu. Termin „do piątku” oraz przeciwstawienie pracy redakcyjnej wskazują na obowiązek osiągnięcia rezultatu, dlatego potrzebny jest aspekt dokonany. „Przygotowywać” oznaczałoby sam proces, a „przygotowuje” nie jest bezokolicznikiem.

Reguła: aspekt dokonany po czasowniku modalnym przy obowiązku osiągnięcia rezultatu