Przeczenie i dopełniacz negacji

Dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim, podwójne przeczenie, przeczenie w zdaniach z czasownikiem modalnym, pisownia „nie” z częściami mowy.

Poziomy: B1 · B2 · 48 zadań

Czytaj artykuł

1. (B1)

Kilka osób obiecało napisać, ale nie dostałem żadnej wiadomości: do dziś ... wysłał wiadomości.
1. A. nikt
2. B. nikt nie
3. C. ktoś nie
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniach z zaimkiem przeczącym „nikt” czasownik także musi mieć przeczenie „nie”. Forma „nikt wysłał” jest błędna, bo w polszczyźnie obowiązuje podwójne przeczenie. Wyrażenie „ktoś nie” nie pasuje do informacji, że nie dostałem żadnej wiadomości.

Reguła: obowiązkowe przeczenie przy czasowniku w zdaniu z zaimkiem przeczącym
2. (B1)

Klient złożył reklamację, bo był ... z naprawy telefonu.
1. A. nie zadowolony
2. B. niezadowolony
3. C. niezadowolonym
Poloniusz wyjaśnia:

Przeczenie „nie” z przymiotnikami w stopniu równym piszemy zwykle łącznie: „niezadowolony”. Zapis „nie zadowolony” byłby możliwy tylko w specjalnym przeciwstawieniu, którego w tym zdaniu nie ma. Forma „niezadowolonym” ma niewłaściwy przypadek w konstrukcji „klient był niezadowolony”.

Reguła: pisownia nie łącznie z przymiotnikiem w stopniu równym
3. (B1)

Który zapis jest niepoprawny w podanym kontekście?
1. A. dzisiaj nie pracuję
2. B. moja nieobecność
3. C. nieduży plecak
4. D. bardzo nie miły kelner
Poloniusz wyjaśnia:

„Nie” z czasownikami piszemy rozdzielnie, dlatego poprawne jest „nie pracuję”. Z rzeczownikami i przymiotnikami piszemy je zwykle łącznie: „nieobecność”, „nieduży”, „niemiły”. W wyrażeniu „bardzo nie miły kelner” przymiotnik powinien mieć zapis łączny: „bardzo niemiły kelner”.

Reguła: pisownia nie rozdzielnie z czasownikami oraz łącznie z rzeczownikami i przymiotnikami
4. (B1)

Na weekendowy wyjazd nie wziąłem ..., dlatego było mi zimno.
1. A. ciepła kurtka
2. B. ciepłą kurtkę
3. C. ciepłej kurtki
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim rzeczownik występuje w dopełniaczu: „nie wziąłem ciepłej kurtki”. Forma „ciepłą kurtkę” to biernik używany w zdaniu twierdzącym: „wziąłem ciepłą kurtkę”. Forma „ciepła kurtka” to mianownik i nie pasuje do rekcji czasownika „wziąć” w zdaniu przeczącym.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim zamiast biernika
5. (B1)

Nie kupiłem wczoraj ... , bo sklep był już zamknięty.
1. A. chlebem
2. B. chleb
3. C. chleba
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim rzeczownik występuje w dopełniaczu. Dlatego mówimy „nie kupiłem chleba”, a nie „nie kupiłem chleb”. Forma „chlebem” jest narzędnikiem i nie pasuje do tego czasownika.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim zamiast biernika
6. (B1)

Nigdy ... nie widziałem tak pięknego parku.
1. A. nigdzie
2. B. gdzieś
3. C. wszędzie
Poloniusz wyjaśnia:

W języku polskim możliwe i potrzebne jest wielokrotne przeczenie: „nigdy nigdzie nie widziałem”. Zaimek „nigdzie” wzmacnia przeczenie i łączy się z przeczeniem przy czasowniku. Formy „gdzieś” i „wszędzie” nie tworzą poprawnej konstrukcji przeczącej w tym zdaniu.

Reguła: wielokrotne przeczenie w zdaniu z zaimkami przeczącymi
7. (B1)

Nikt dziś ... nie powiedział.
1. A. nic
2. B. coś
3. C. wszystko
Poloniusz wyjaśnia:

W języku polskim zaimki przeczące wymagają przeczenia przy czasowniku. Dlatego poprawna jest konstrukcja „nikt nic nie powiedział”. Formy „coś” i „wszystko” nie pasują do zdania z zaimkiem przeczącym „nikt” i przeczeniem przy czasowniku.

Reguła: obowiązkowe przeczenie przy czasowniku w zdaniu z zaimkiem przeczącym
8. (B1)

Po południu w hotelu ... wolnych pokoi.
1. A. nie są
2. B. nie ma
3. C. nie jest
Poloniusz wyjaśnia:

Kiedy mówimy, że czegoś brakuje albo coś nie istnieje w danym miejscu, używamy bezpodmiotowej konstrukcji „nie ma” z dopełniaczem. Dlatego poprawne jest połączenie z formą „wolnych pokoi”. Formy „nie są” i „nie jest” wymagają podmiotu w mianowniku, więc nie pasują do tej konstrukcji.

Reguła: konstrukcja nie ma z dopełniaczem w zdaniu bezpodmiotowym
9. (B1)

Po remoncie w mieszkaniu był duży ..., więc sprzątaliśmy cały wieczór.
1. A. nieporządek
2. B. nie porządek
3. C. niepożądek
Poloniusz wyjaśnia:

Przeczenie „nie” z rzeczownikami piszemy zwykle łącznie, dlatego poprawna jest forma „nieporządek”. Zapis „nie porządek” jest w tym zdaniu błędny, bo nie ma tu wyraźnego przeciwstawienia. Forma „niepożądek” zawiera błąd ortograficzny w temacie wyrazu.

Reguła: pisownia nie łącznie z rzeczownikiem
10. (B1)

Po spotkaniu ... nic nie zapisał, bo wszyscy oddali puste kartki.
1. A. nikt
2. B. nikogo
3. C. nic
Poloniusz wyjaśnia:

W tym zdaniu potrzebny jest podmiot, dlatego używamy formy mianownika zaimka przeczącego: „nikt nic nie zapisał”. Forma „nikogo” ma postać dopełniacza lub biernika, a „nic” nie odnosi się do osób i nie łączy się tu z formą czasownika „zapisał”.

Reguła: mianownik zaimka przeczącego w funkcji podmiotu
11. (B1)

Rano ... w domu, bo zawsze jem śniadanie w pracy.
1. A. nie jadam
2. B. nie jadę
3. C. niejadam
Poloniusz wyjaśnia:

Przeczenie „nie” z czasownikami piszemy rozdzielnie: „nie jadam”. Forma „niejadam” jest błędna ortograficznie, bo łączy przeczenie z czasownikiem. Forma „nie jadę” ma inne znaczenie i nie pasuje do zdania o jedzeniu śniadania.

Reguła: pisownia nie rozdzielnie z czasownikiem
12. (B1)

To ..., że biblioteka jest dziś zamknięta; jest czynna do osiemnastej.
1. A. nieprawda
2. B. nie-prawda
3. C. nie prawda
Poloniusz wyjaśnia:

Przeczenie „nie” z rzeczownikami pisze się łącznie, dlatego poprawna jest forma „nieprawda”. Zapis „nie prawda” nie pasuje do podanego zdania, bo nie ma tu przeciwstawienia typu „nie prawda, lecz fałsz”. Zapis „nie-prawda” z dywizem jest niepoprawny.

Reguła: pisownia nie łącznie z rzeczownikiem
13. (B1)

W sobotę rano nie kupiłam ..., bo piekarnia była zamknięta.
1. A. pieczywem
2. B. pieczywo
3. C. pieczywa
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim rzeczownik przyjmuje dopełniacz: „kupić pieczywo”, ale „nie kupić pieczywa”. Forma „pieczywo” to biernik używany w zdaniu twierdzącym. Forma „pieczywem” to narzędnik i nie jest wymagana przez czasownik „kupić”.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim zamiast biernika
14. (B1)

W tej sali ... wolnych miejsc.
1. A. nie jest
2. B. nie są
3. C. nie ma
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja „nie ma” oznacza brak kogoś albo czegoś i łączy się z dopełniaczem. Dlatego mówimy „nie ma wolnych miejsc”. Formy „nie są” i „nie jest” nie tworzą poprawnej konstrukcji z rzeczownikiem „miejsc” w dopełniaczu.

Reguła: konstrukcja nie ma kogoś, czegoś jako zdanie bez podmiotu
15. (B1)

Wczoraj cały dzień byłam w domu i ... nie wychodziłam.
1. A. gdzieś
2. B. nigdzie
3. C. wszędzie
Poloniusz wyjaśnia:

Jeśli mówimy, że osoba nie wyszła do żadnego miejsca, używamy zaimka przysłownego „nigdzie” oraz przeczenia przy czasowniku. Wyraz „gdzieś” oznacza jakieś miejsce, więc nie pasuje do zdania o braku wyjścia. Wyraz „wszędzie” oznacza wszystkie miejsca i także jest sprzeczny z sensem zdania.

Reguła: podwójne przeczenie z zaimkiem przysłownym przeczącym
16. (B1)

Wczoraj nie odebrałem ... z poczty, bo miałem za mało czasu.
1. A. paczki
2. B. paczka
3. C. paczkę
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim używa się dopełniacza: „odebrać paczkę”, ale „nie odebrać paczki”. Forma „paczkę” to biernik, który jest poprawny w zdaniu twierdzącym, nie po przeczeniu. Forma „paczka” to mianownik, który nie pasuje do tego miejsca w zdaniu.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim zamiast biernika
17. (B1)

Wczoraj po południu w przychodni ... lekarza, dlatego pacjenci czekali.
1. A. nie był
2. B. nie było
3. C. nie ma
Poloniusz wyjaśnia:

W czasie przeszłym konstrukcja oznaczająca brak kogoś lub czegoś ma formę „nie było” i łączy się z dopełniaczem. Forma „lekarza” jest dopełniaczem, więc pasuje do tej konstrukcji. „Nie był” wymagałoby podmiotu w mianowniku, a „nie ma” odnosi się do teraźniejszości, nie do wczoraj.

Reguła: konstrukcja nie było z dopełniaczem w zdaniu bezpodmiotowym
18. (B1)

Wczoraj w bibliotece nie spotkałam ... .
1. A. koleżanki
2. B. koleżanka
3. C. koleżankę
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „spotkać” bez przeczenia łączy się z biernikiem: „spotkałam koleżankę”. Po przeczeniu potrzebny jest dopełniacz, więc poprawna jest forma „koleżanki”. Forma „koleżanka” to mianownik i nie pasuje po czasowniku w tym zdaniu.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim zamiast biernika
19. (B1)

Według prognozy jutro ... deszczu.
1. A. nie będzie padał
2. B. nie jest
3. C. nie będzie
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu o braku czegoś w przyszłości używamy konstrukcji „nie będzie” z dopełniaczem. Poprawnie mówimy „nie będzie deszczu”. Wyrażenia „nie jest deszczu” i „nie będzie padał deszczu” są niepoprawne gramatycznie.

Reguła: konstrukcja nie będzie kogoś, czegoś jako zdanie bez podmiotu
20. (B1)

Według prognozy jutro nie będzie ..., więc możemy pojechać rowerem.
1. A. deszczu
2. B. deszcz
3. C. deszczem
Poloniusz wyjaśnia:

W konstrukcji bezpodmiotowej „nie będzie” rzeczownik występuje w dopełniaczu: „nie będzie deszczu”. Forma „deszcz” to mianownik, a „deszczem” to narzędnik. Obie formy nie pasują do konstrukcji oznaczającej brak czegoś.

Reguła: dopełniacz w konstrukcji nie będzie kogoś, czegoś
21. (B1)

Według prognozy jutro rano ... silnego wiatru.
1. A. nie ma
2. B. nie jest
3. C. nie będzie
Poloniusz wyjaśnia:

O braku czegoś w przyszłości mówimy za pomocą konstrukcji „nie będzie” z dopełniaczem. Okolicznik „jutro rano” wskazuje na czas przyszły, dlatego potrzebna jest forma „nie będzie”. „Nie ma” dotyczy teraźniejszości, a „nie jest” nie tworzy poprawnej konstrukcji z dopełniaczem „silnego wiatru”.

Reguła: konstrukcja nie będzie z dopełniaczem w zdaniu bezpodmiotowym
22. (B1)

Wskaż formę niepoprawną.
1. A. nie mam
2. B. nie wiem
3. C. niemam
Poloniusz wyjaśnia:

Przeczenie „nie” z czasownikami pisze się rozdzielnie: „nie mam”, „nie wiem”. Forma „niemam” jest niepoprawna, bo łączy przeczenie z czasownikiem. To częsty błąd wynikający z tego, że „nie” z niektórymi innymi częściami mowy piszemy łącznie.

Reguła: pisownia nie rozdzielnie z czasownikiem
23. (B1)

Wskaż formę poprawną w zdaniu: Mój brat wynajmuje ... pokój blisko uczelni.
1. A. nie-duży
2. B. nie duży
3. C. nieduży
Poloniusz wyjaśnia:

Przeczenie „nie” z przymiotnikami pisze się zwykle łącznie, dlatego poprawna jest forma „nieduży”. Zapis „nie duży” byłby możliwy tylko przy wyraźnym przeciwstawieniu, na przykład „nie duży, lecz mały”. Zapis „nie-duży” z dywizem jest niepoprawny.

Reguła: pisownia nie łącznie z przymiotnikiem
24. (B1)

Zgubiłem klucze i przez godzinę ... nie mogłem ich znaleźć.
1. A. gdzieś
2. B. nigdzie
3. C. nigdy
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie wyrazy przeczące, takie jak „nigdzie”, występują razem z przeczeniem przy czasowniku. Konstrukcja „nigdzie nie mogłem znaleźć” oznacza, że szukałem w różnych miejscach bez rezultatu. „Gdzieś” nie jest wyrazem przeczącym, a „nigdy” dotyczy czasu, więc nie pasuje do szukania miejsca.

Reguła: podwójne przeczenie z przysłówkiem przeczącym nigdzie
25. (B2)

Audytor nie zakwestionował całej procedury; stwierdził jedynie, że opis ... wyjaśnia kolejność czynności.
1. A. w pełni nie
2. B. nie w pełni
3. C. nie pełno
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy chodzi o częściowy brak pełności, przeczenie stawia się przed wyrażeniem przysłówkowym: „nie w pełni”. Szyk „w pełni nie” zmieniałby zakres przeczenia na czasownik i wymagałby innej konstrukcji, a „nie pełno” nie jest poprawnym odpowiednikiem wyrażenia „nie w pełni”.

Reguła: zakres przeczenia przy wyrażeniu przysłówkowym w pełni
26. (B2)

Audytor stwierdził, że w dokumentacji nie ma ... podpisu kierownika, ... daty zatwierdzenia.
1. A. i ... ani
2. B. ani ... ani
3. C. ani ... i
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu przeczącym do wyliczenia dwóch brakujących elementów używamy pary „ani ... ani”. Połączenia „ani ... i” oraz „i ... ani” rozbijają stałą konstrukcję i są częstym skutkiem przenoszenia schematu wyliczenia ze zdań twierdzących.

Reguła: konstrukcja ani ... ani w zdaniu przeczącym
27. (B2)

Do końca konsultacji urząd nie otrzymał ... opinii organizacji branżowych, ... stanowiska rady miasta.
1. A. albo ... ani
2. B. ani ... albo
3. C. ani ... ani
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu przeczącym do łączenia dwóch zaprzeczonych elementów służy konstrukcja „ani ... ani ...”. Warianty „ani ... albo” oraz „albo ... ani” mieszają różne spójniki i rozbijają stałą konstrukcję przeczącą. W polszczyźnie takie połączenia nie są poprawne w podanym kontekście.

Reguła: konstrukcja ani ... ani ... przy przeczeniu
28. (B2)

Druga wersja instrukcji jest napisana ... niż pierwsza, lecz równie chaotycznie.
1. A. niebardziej przejrzyście
2. B. nie-bardziej przejrzyście
3. C. nie bardziej przejrzyście
Poloniusz wyjaśnia:

Z przysłówkami w stopniu wyższym, także tworzonymi opisowo, partykułę „nie” piszemy rozdzielnie. Poprawne jest więc „nie bardziej przejrzyście”, bo zdanie neguje większy stopień przejrzystości. Zapis „niebardziej przejrzyście” oraz zapis z dywizem „nie-bardziej przejrzyście” są niepoprawne.

Reguła: pisownia nie rozdzielnie z przysłówkiem w stopniu wyższym
29. (B2)

Jeżeli nie chcesz brać udziału w badaniu, ... formularza; udział jest dobrowolny.
1. A. musisz nie wysyłać
2. B. nie możesz wysyłać
3. C. nie musisz wysyłać
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy „nie” stoi przed czasownikiem modalnym „musisz”, zdanie oznacza brak obowiązku. Wyrażenie „musisz nie wysyłać” znaczy, że istnieje obowiązek niewysłania formularza. Forma „nie możesz wysyłać” wyraża zakaz albo brak możliwości, a nie dobrowolność.

Reguła: zakres przeczenia w zdaniu z czasownikiem modalnym i bezokolicznikiem
30. (B2)

Konsultant zachował się ..., dlatego klient złożył oficjalną skargę.
1. A. nieprofesjonalny
2. B. nie profesjonalnie
3. C. nieprofesjonalnie
Poloniusz wyjaśnia:

Przysłówki odprzymiotnikowe w stopniu równym piszemy z „nie” łącznie, jeśli nie ma wyraźnego przeciwstawienia. Dlatego poprawna jest forma „nieprofesjonalnie”. Pisownia „nie profesjonalnie” narusza tę zasadę, a „nieprofesjonalny” jest przymiotnikiem, nie przysłówkiem wymaganym po czasowniku „zachował się”.

Reguła: pisownia nie łącznie z przysłówkiem odprzymiotnikowym w stopniu równym
31. (B2)

Krytyczne uwagi recenzenta ... podważają sensu badań; wskazują jedynie, co trzeba dopracować.
1. A. wcale
2. B. wcale nie
3. C. nie wcale
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „wcale nie” wzmacnia zaprzeczenie i stoi przed czasownikiem, którego dotyczy. Samo „wcale” nie tworzy przeczenia, a szyk „nie wcale” jest niepoprawny w tym znaczeniu. Dopełniacz „sensu” jest uzasadniony po zaprzeczonym czasowniku „nie podważają”.

Reguła: wzmacnianie negacji wyrażeniem wcale nie
32. (B2)

Lekarz zabronił wysiłku: przez miesiąc pacjent ... uprawiać sportu.
1. A. może nie
2. B. nie może
3. C. nie musi
Poloniusz wyjaśnia:

Jeśli przeczenie dotyczy możliwości lub pozwolenia, partykuła „nie” stoi przed czasownikiem modalnym. Wyrażenie „nie może” oznacza zakaz albo brak możliwości. „Może nie” znaczy raczej, że ktoś może z czegoś zrezygnować, a „nie musi” oznacza brak obowiązku, więc nie pasują do zakazu lekarskiego.

Reguła: pozycja nie przed czasownikiem modalnym przy przeczeniu możliwości lub pozwolenia
33. (B2)

Po kontroli okazało się, że raport ma podpisać ..., lecz główna księgowa.
1. A. prezes nie
2. B. nie prezesa
3. C. nie prezes
Poloniusz wyjaśnia:

Jeżeli przeczenie dotyczy tylko wykonawcy czynności, partykuła „nie” stoi bezpośrednio przed tym rzeczownikiem: „nie prezes”. Szyk „prezes nie” nie pasuje do konstrukcji przeciwstawnej z „lecz”, a forma „nie prezesa” ma niewłaściwy przypadek, bo chodzi o podmiot w mianowniku.

Reguła: zakres przeczenia i pozycja nie przed negowanym składnikiem zdania
34. (B2)

Po remoncie do centrum jedzie się ... niż przed remontem, tylko wygodniej.
1. A. nie krótko
2. B. niekrócej
3. C. nie krócej
Poloniusz wyjaśnia:

Z przysłówkami w stopniu wyższym „nie” piszemy rozdzielnie, dlatego właściwa jest forma „nie krócej”. Zapis „niekrócej” jest błędny ortograficznie, a „nie krótko” ma stopień równy i nie łączy się poprawnie z porównaniem „niż przed remontem”.

Reguła: pisownia nie rozdzielnie z przysłówkiem w stopniu wyższym
35. (B2)

Prelegent mówił ..., dlatego część osób nie zrozumiała przykładów.
1. A. nie wyraźnie
2. B. niewyraźnie
3. C. nie-wyraźnie
Poloniusz wyjaśnia:

Przysłówki odprzymiotnikowe w stopniu równym piszemy z „nie” łącznie. Poprawna forma to „niewyraźnie”, ponieważ pochodzi od przymiotnika „wyraźny”. Zapis rozdzielny „nie wyraźnie” i zapis z dywizem „nie-wyraźnie” naruszają tę zasadę.

Reguła: pisownia nie łącznie z przysłówkiem odprzymiotnikowym w stopniu równym
36. (B2)

Rzecznik odpowiedział na pytanie ... i pominął najważniejsze dane.
1. A. nie precyzyjnie
2. B. nieprecyzyjnie
3. C. nieprecyzyjniej
Poloniusz wyjaśnia:

„Nie” z przysłówkami odprzymiotnikowymi w stopniu równym piszemy łącznie, dlatego poprawna jest forma „nieprecyzyjnie”. Zapis „nie precyzyjnie” jest błędny w tym neutralnym kontekście, a „nieprecyzyjniej” jest formą stopnia wyższego i nie pasuje znaczeniowo do zdania.

Reguła: pisownia nie łącznie z przysłówkiem odprzymiotnikowym w stopniu równym
37. (B2)

Spotkanie odbędzie się ..., lecz w czwartek.
1. A. nie w środę
2. B. w nie środę
3. C. w środę nie
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy zaprzeczamy okolicznik czasu, partykuła „nie” stoi bezpośrednio przed całym wyrażeniem, którego dotyczy. Poprawne jest więc „nie w środę”, bo zdanie przeciwstawia środę czwartkowi. Konstrukcje „w nie środę” i „w środę nie” mają niepoprawny szyk w tym zdaniu.

Reguła: zakres przeczenia i pozycja nie przed negowanym składnikiem zdania
38. (B2)

System automatycznie odrzuca ... zgłoszenia.
1. A. nieopłaceni
2. B. nieopłacone
3. C. nie opłacone
Poloniusz wyjaśnia:

„Nie” z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy łącznie, jeśli nie występuje wyraźne przeciwstawienie. Forma „nie opłacone” narusza zasadę łącznej pisowni w tym neutralnym użyciu, a „nieopłaceni” ma rodzaj męskoosobowy i nie zgadza się z rzeczownikiem „zgłoszenia”.

Reguła: pisownia nie łącznie z imiesłowem przymiotnikowym
39. (B2)

Ta poprawka jest ... kosmetyczna; zmienia sens całego przepisu.
1. A. nie wcale
2. B. bynajmniej
3. C. wcale nie
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „wcale nie” wzmacnia zaprzeczenie i stoi przed negowanym przymiotnikiem. Układ „nie wcale” ma błędny szyk, a samo „bynajmniej” nie zastępuje w takim zdaniu konstrukcji przeczącej; poprawne byłoby na przykład „bynajmniej nie kosmetyczna”.

Reguła: konstrukcja wcale nie i pozycja nie przed negowanym przymiotnikiem
40. (B2)

To, że ekspert nie zabrał głosu podczas posiedzenia, ... oznacza akceptacji projektu; później zgłosił liczne zastrzeżenia.
1. A. wcale
2. B. bynajmniej nie
3. C. bynajmniej
Poloniusz wyjaśnia:

Wyraz „bynajmniej” wzmacnia zaprzeczenie i w takim zdaniu wymaga formy „bynajmniej nie”. Same wyrazy „bynajmniej” i „wcale” nie tworzą tu poprawnego orzeczenia przeczącego, a po formie twierdzącej nie byłby też uzasadniony dopełniacz „akceptacji”.

Reguła: wzmacnianie negacji wyrażeniem bynajmniej nie
41. (B2)

Uzupełnij zdanie tak, aby wyrażenie znaczyło „wcale nie”: Opinia eksperta ... uspokoiła mieszkańców; przeciwnie, wywołała nowe pytania.
1. A. bynajmniej nie
2. B. bynajmniej
3. C. przynajmniej
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „bynajmniej nie” wzmacnia przeczenie i znaczy „wcale nie”. Wyraz „przynajmniej” znaczy „co najmniej” lub „chociaż” i w tym zdaniu dawałby sens sprzeczny z dalszą częścią wypowiedzi. Samo „bynajmniej” przed czasownikiem twierdzącym nie tworzy poprawnej konstrukcji przeczącej.

Reguła: użycie bynajmniej nie w znaczeniu wcale nie
42. (B2)

W harmonogramie konferencji nie przewidziano ... warsztatów, ... konsultacji indywidualnych.
1. A. ani ... ani
2. B. ani ... lub
3. C. i ... ani
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu przeczącym dwa równorzędne wykluczone elementy łączy się konstrukcją „ani ... ani”. Połączenie „ani ... lub” miesza spójniki o różnych funkcjach, a „i ... ani” narusza wymaganą symetrię tej konstrukcji.

Reguła: konstrukcja ani ... ani w zdaniu przeczącym
43. (B2)

W neutralnej pisowni, bez przeciwstawienia, uzupełnij zdanie: Pracownik oddzielił w archiwum dokumenty ... od pozostałych.
1. A. niepodpisane
2. B. nie podpisane
3. C. niepodpisanych
Poloniusz wyjaśnia:

W neutralnym kontekście „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy łącznie. Pisownia „nie podpisane” byłaby uzasadniona tylko przy wyraźnym przeciwstawieniu lub szczególnym podkreśleniu czynności, czego w tym zdaniu nie ma. Forma „niepodpisanych” nie pasuje składniowo do rzeczownika „dokumenty” w bierniku liczby mnogiej.

Reguła: pisownia nie łącznie z imiesłowem przymiotnikowym w kontekście neutralnym
44. (B2)

W protokole wymieniono ... wnioski komisji.
1. A. niezaakceptowane
2. B. nie-zaakceptowane
3. C. nie zaakceptowane
Poloniusz wyjaśnia:

Partykułę „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy zasadniczo łącznie, gdy tworzą określenie rzeczownika. Dlatego poprawna jest forma „niezaakceptowane”. Zapis „nie zaakceptowane” jest w tym neutralnym kontekście niezgodny z zasadą, a zapis z dywizem „nie-zaakceptowane” jest błędny.

Reguła: pisownia nie łącznie z imiesłowem przymiotnikowym
45. (B2)

Ze względu na brak zgody właściciela urząd ... wykorzystać zdjęć w publikacji.
1. A. nie musi
2. B. nie może
3. C. może nie
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy negujemy możliwość lub pozwolenie, „nie” stawiamy przed czasownikiem modalnym: „nie może wykorzystać”. Wyrażenie „może nie” neguje bezokolicznik i oznacza możliwość niewykonania czynności, a „nie musi” informuje tylko o braku obowiązku.

Reguła: zakres przeczenia i pozycja nie w zdaniu z czasownikiem modalnym
46. (B2)

Ze względu na ograniczony budżet nie możemy w tym roku sfinansować ... .
1. A. ten projekt
2. B. tego projektu
3. C. tym projektem
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym orzeczeniu z czasownikiem modalnym i bezokolicznikiem dopełnienie czasownika przechodniego występuje w dopełniaczu. Dlatego poprawna jest forma „tego projektu”. Formy „ten projekt” i „tym projektem” mają niewłaściwy przypadek w tej konstrukcji.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku modalnym z bezokolicznikiem
47. (B2)

Zgodnie z regulaminem posiedzenia komisji odbywają się ... niż raz na dwa tygodnie.
1. A. nie częstej
2. B. nie częściej
3. C. nieczęściej
Poloniusz wyjaśnia:

Z przysłówkami w stopniu wyższym partykułę „nie” piszemy rozdzielnie. Forma „nie częściej” oznacza tutaj ograniczenie częstotliwości spotkań. Zapis „nieczęściej” jest błędny w tym znaczeniu, a „nie częstej” myli przysłówek z formą przymiotnikową.

Reguła: pisownia nie rozdzielnie z przysłówkiem odprzymiotnikowym w stopniu wyższym
48. (B2)

Zgodnie z regulaminem zarząd nie ma prawa działać samodzielnie, dlatego bez zgody rady ... podpisać tej umowy.
1. A. nie musi
2. B. może nie
3. C. nie może
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy przeczenie obejmuje możliwość lub prawo wykonania czynności, partykuła „nie” stoi przed czasownikiem modalnym: „nie może podpisać”. Wyrażenie „może nie” oznacza raczej możliwość niewykonania czynności, a „nie musi” brak obowiązku, więc nie wyraża zakazu wynikającego z regulaminu.

Reguła: przeczenie czasownika modalnego obejmujące bezokolicznik