Przypadki i odmiana rzeczownika

Siedem przypadków i ich funkcje: kto co, kogo czego, komu czemu, kogo co, kim czym, o kim o czym, wołacz. Końcówki rodzaju męskiego, żeńskiego i nijakiego w liczbie pojedynczej i mnogiej, oboczności tematu, rzeczowniki uznawane za trudne oraz odmiana nazw własnych.

Poziomy: B1 · B2 · C1 · 54 zadania

Czytaj artykuł

1. (B1)

Do centrum jadę z młodym ...
1. A. kierowcem
2. B. kierowca
3. C. kierowcą
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „z” w znaczeniu towarzystwa łączy się z narzędnikiem. Rzeczownik męski „kierowca” odmienia się podobnie jak rzeczowniki żeńskie na -a, dlatego w narzędniku ma formę „kierowcą”. „Kierowca” to mianownik, a „kierowcem” jest błędną formą utworzoną przez analogię do typowych rzeczowników męskich.

Reguła: narzędnik liczby pojedynczej rzeczowników męskich na -a
2. (B1)

Droga ..., dziękuję za paczkę i list.
1. A. ciocię
2. B. ciociu
3. C. ciocia
Poloniusz wyjaśnia:

W bezpośrednim zwrocie do osoby używa się wołacza. Rzeczownik żeński „ciocia” ma w wołaczu formę „ciociu”. Formy „ciocia” i „ciocię” to mianownik i biernik, dlatego nie są poprawne w nagłówku listu.

Reguła: wołacz liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich na -a
3. (B1)

Moja młodsza siostra uczy się w nowym ...
1. A. liceum
2. B. liceumu
3. C. liceumie
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „w” potrzebny jest miejscownik, ale rzeczowniki nijakie zakończone na „-um”, na przykład „liceum”, w liczbie pojedynczej nie zmieniają formy. Formy „liceumie” i „liceumu” są błędnym dodaniem końcówek do wyrazu, który w liczbie pojedynczej pozostaje nieodmienny.

Reguła: nieodmienność rzeczowników nijakich na -um w liczbie pojedynczej
4. (B1)

Na badaniu lekarz obejrzał najpierw lewe ..., a potem prawe ...
1. A. oku, uchu
2. B. oka, ucha
3. C. oko, ucho
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczowniki nijakie w bierniku liczby pojedynczej mają zwykle taką samą formę jak w mianowniku. Dlatego po czasowniku „obejrzał” mówimy „lewe oko” i „prawe ucho”. Formy „oka, ucha” są dopełniaczem, a „oku, uchu” to miejscownik lub celownik.

Reguła: biernik liczby pojedynczej rzeczowników nijakich oko i ucho równy mianownikowi
5. (B1)

Na kursie języka polskiego poznałam dwóch ...
1. A. Rosjanie
2. B. Rosjan
3. C. Rosjaninów
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „dwóch” w takim zdaniu używa się formy dopełniacza liczby mnogiej. Rzeczownik „Rosjanin” w liczbie mnogiej traci cząstkę „-in”, dlatego poprawna forma to „Rosjan”. Forma „Rosjaninów” błędnie zachowuje „-in”, a „Rosjanie” jest mianownikiem liczby mnogiej.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników męskich na -anin po liczebniku dwóch
6. (B1)

Na zajęcia wziąłem mały ...
1. A. słownik
2. B. słownika
3. C. słowniku
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku „wziąć” pytamy „kogo? co?”, więc potrzebny jest biernik. Rzeczownik męski nieżywotny „słownik” ma w bierniku liczby pojedynczej taką samą formę jak w mianowniku. Formy „słownika” i „słowniku” odpowiadają innym przypadkom albo wynikają z błędnej analogii do rzeczowników żywotnych.

Reguła: biernik rzeczowników męskich nieżywotnych równy mianownikowi
7. (B1)

Nie byłem na basenie od dwóch ...
1. A. tygodnie
2. B. tygodni
3. C. tydzień
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „od” wymaga dopełniacza, a po liczebniku „dwóch” rzeczownik ma formę dopełniacza liczby mnogiej. Poprawna forma to „tygodni”. Formy „tygodnie” i „tydzień” nie pasują do konstrukcji „od dwóch”.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika tydzień po przyimku od i liczebniku dwóch
8. (B1)

Nie można żyć bez ...
1. A. miłoście
2. B. miłość
3. C. miłości
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „bez” zawsze łączy się z dopełniaczem. Rzeczowniki żeńskie zakończone na spółgłoskę, takie jak „miłość”, mają w dopełniaczu liczby pojedynczej formę „miłości”. „Miłość” to mianownik lub biernik, a „miłoście” nie jest poprawną formą w tym kontekście.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich zakończonych na spółgłoskę
9. (B1)

Po spacerze umyłem obie ...
1. A. rękami
2. B. ręce
3. C. ręki
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku „umyć” w tym zdaniu potrzebny jest biernik liczby mnogiej. Rzeczownik „ręka” ma w bierniku liczby mnogiej formę „ręce”. „Ręki” to forma dopełniacza liczby pojedynczej, a „rękami” to narzędnik liczby mnogiej.

Reguła: biernik liczby mnogiej rzeczownika ręka
10. (B1)

Po treningu nie mogę podnieść prawej ...
1. A. rękę
2. B. ręki
3. C. ręką
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim dopełnienie występuje w dopełniaczu. Dlatego mówimy „nie mogę podnieść prawej ręki”. Forma „rękę” byłaby poprawna w zdaniu twierdzącym, a „ręką” to narzędnik.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim z rzeczownikiem ręka
11. (B1)

Przed sklepem widzę starszego ...
1. A. człowiekiem
2. B. człowiek
3. C. człowieka
Poloniusz wyjaśnia:

W bierniku liczby pojedynczej rzeczowniki męskie żywotne mają zwykle formę równą dopełniaczowi, dlatego po czasowniku „widzieć” mówimy „człowieka”. „Człowiek” to mianownik, a „człowiekiem” to narzędnik, więc nie pasują do tego zdania.

Reguła: biernik liczby pojedynczej rzeczowników męskich żywotnych równy dopełniaczowi
12. (B1)

Umowa jest ważna jeszcze przez półtora ...
1. A. miesiąca
2. B. miesięcy
3. C. miesiące
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „półtora” rzeczownik rodzaju męskiego lub nijakiego występuje w dopełniaczu liczby pojedynczej. Dlatego mówimy „półtora miesiąca”. Formy „miesiące” i „miesięcy” pasują do innych liczebników, na przykład „dwa miesiące” albo „pięć miesięcy”.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej po liczebniku półtora przy rzeczowniku miesiąc
13. (B1)

W e-mailu do kolegi napisz: „Panie ..., dziękuję za wiadomość”.
1. A. Adama
2. B. Adam
3. C. Adamie
Poloniusz wyjaśnia:

W bezpośrednim zwrocie do osoby używamy wołacza. Imię „Adam” ma w wołaczu formę „Adamie”. Forma „Adam” to mianownik, a „Adama” to dopełniacz lub biernik.

Reguła: wołacz liczby pojedynczej imion męskich w zwrocie do osoby
14. (B1)

W formularzu nie ma mojego drugiego ...
1. A. imieniu
2. B. imię
3. C. imienia
Poloniusz wyjaśnia:

Po wyrażeniu „nie ma” używamy dopełniacza. Rzeczownik nijaki „imię” ma w dopełniaczu liczby pojedynczej formę „imienia”. „Imię” to mianownik lub biernik, a „imieniu” to celownik albo miejscownik.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej rzeczowników nijakich na -ę
15. (B1)

W hotelu mieszka kilku ...
1. A. Rosjanie
2. B. Rosjan
3. C. Rosjaninów
Poloniusz wyjaśnia:

Po wyrazie „kilku” używamy dopełniacza liczby mnogiej. Rzeczownik „Rosjanin” w liczbie mnogiej traci cząstkę -in, dlatego poprawna forma to „Rosjan”. „Rosjaninów” jest błędną nadmiernie regularną formą, a „Rosjanie” to mianownik liczby mnogiej.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników męskich na -anin
16. (B1)

W książce był opis dziewczyny o spokojnej ...
1. A. twarzy
2. B. twarz
3. C. twarzą
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „o” używa się miejscownika. Rzeczownik żeński „twarz” zakończony na spółgłoskę ma w miejscowniku formę „twarzy”. „Twarz” jest mianownikiem lub biernikiem, a „twarzą” narzędnikiem, więc te formy nie pasują po przyimku „o”.

Reguła: miejscownik liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich zakończonych na spółgłoskę
17. (B1)

W parku zobaczyłem ... i pusty ...
1. A. człowieka, wózka
2. B. człowiek, wózka
3. C. człowieka, wózek
Poloniusz wyjaśnia:

W bierniku liczby pojedynczej rzeczowniki męskie żywotne mają formę dopełniacza, dlatego mówimy „zobaczyłem człowieka”. Rzeczowniki męskie nieżywotne mają w bierniku formę mianownika, więc poprawnie jest „zobaczyłem wózek”. Formy „człowiek” i „wózka” łamią ten podział.

Reguła: biernik rzeczowników męskich żywotnych równy dopełniaczowi i nieżywotnych równy mianownikowi
18. (B1)

Wczoraj na spotkaniu poznałem znanego ...
1. A. poetę
2. B. poety
3. C. poeta
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku „poznać” rzeczownik oznaczający osobę występuje w bierniku. Rzeczowniki męskie osobowe zakończone w mianowniku na „-a”, takie jak „poeta”, mają w bierniku końcówkę „-ę”. Formy „poeta” i „poety” są odpowiednio mianownikiem i dopełniaczem, więc nie pasują do tego zdania.

Reguła: biernik liczby pojedynczej rzeczowników męskich osobowych zakończonych na -a
19. (B2)

Delegacja z uczelni wróciła wczoraj z ...
1. A. Bydgoszcz
2. B. Bydgoszczy
3. C. Bydgoszcza
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „z” w znaczeniu miejsca pochodzenia używa się dopełniacza. Nazwa „Bydgoszcz” odmienia się jak rzeczownik żeński zakończony na spółgłoskę, dlatego poprawna jest forma „Bydgoszczy”. Formy „Bydgoszcza” i „Bydgoszcz” wynikają z błędnego przypisania rodzaju albo z nieodmieniania nazwy własnej.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej żeńskich nazw miejscowych zakończonych na spółgłoskę
20. (B2)

Na potrzeby debaty w auli ustawiono cztery ... krzeseł.
1. A. rządy
2. B. rzędy
3. C. rząd
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „rząd” w znaczeniu szeregu przedmiotów ma w bierniku liczby mnogiej formę „rzędy”. Forma „rządy” odnosi się do władz państwa lub sprawowania władzy, więc nie pasuje do krzeseł ustawionych w auli. Forma „rząd” jest liczbą pojedynczą i nie zgadza się z liczebnikiem „cztery”.

Reguła: biernik liczby mnogiej rzeczownika „rząd”: „rzędy” w znaczeniu szeregi, „rządy” w znaczeniu władze
21. (B2)

Nowy rozkład jazdy ma poprawić dojazd do ... z mniejszych miejscowości.
1. A. Krosno i Ostrów
2. B. Krosna i Ostrowa
3. C. Krośnie i Ostrowie
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „do” wymaga dopełniacza. Nazwy „Krosno” i „Ostrów” przyjmują w dopełniaczu formy „Krosna” i „Ostrowa”. Formy „Krośnie” i „Ostrowie” są miejscownikowe, a „Krosno” i „Ostrów” to formy mianownikowe.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej nazw własnych Krosno i Ostrów po przyimku do
22. (B2)

Organizatorzy festiwalu podziękowali wszystkim ... kina.
1. A. przyjaciołom
2. B. przyjacielom
3. C. przyjaciół
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „podziękować” łączy się z celownikiem. Rzeczownik „przyjaciel” ma w celowniku liczby mnogiej formę „przyjaciołom”. Forma „przyjaciół” jest dopełniaczem lub biernikiem, a „przyjacielom” to błędne, nadmiernie regularne utworzenie formy.

Reguła: celownik liczby mnogiej rzeczownika przyjaciel
23. (B2)

Po dyżurze lekarz nie mógł już oderwać ... od monitora.
1. A. oka
2. B. ok
3. C. oczu
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim zamiast biernika występuje dopełniacz. W znaczeniu narządu wzroku rzeczownik „oko” ma w dopełniaczu liczby mnogiej formę „oczu”. Forma „ok” dotyczy na przykład oczek w sieci, a „oka” jest formą liczby pojedynczej.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika oko w znaczeniu narządu wzroku po zaprzeczonym czasowniku przechodnim
24. (B2)

Po latach emigracji wreszcie spotkał się z dawnymi ... .
1. A. przyjaciółmi
2. B. przyjacielom
3. C. przyjaciołami
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „z” w znaczeniu towarzystwa używa się narzędnika. Rzeczownik „przyjaciel” ma w narzędniku liczby mnogiej nieregularną formę „przyjaciółmi”. Forma „przyjacielom” jest błędna, a poprawny celownik liczby mnogiej brzmi „przyjaciołom”; forma „przyjaciołami” jest błędną próbą utworzenia narzędnika.

Reguła: narzędnik liczby mnogiej rzeczownika przyjaciel po przyimku z
25. (B2)

Po przeprowadzce do Krakowa długo nie widziałam moich dawnych ...
1. A. przyjaciele
2. B. przyjacielów
3. C. przyjaciół
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku „nie widziałam” używa się dopełniacza. Rzeczownik „przyjaciel” ma w dopełniaczu liczby mnogiej nieregularną formę „przyjaciół”. Formy „przyjacielów” i „przyjaciele” są błędne w tym kontekście: pierwsza jest nadmiernie regularna, druga to mianownik liczby mnogiej.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika przyjaciel: forma przyjaciół
26. (B2)

Po reformie walutowej część ludzi nie ufała nowemu ...
1. A. pieniądzowi
2. B. pieniądzu
3. C. pieniądz
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „ufać” wymaga celownika. Rzeczownik „pieniądz” w celowniku liczby pojedynczej ma formę „pieniądzowi”. Forma „pieniądzu” jest miejscownikiem, a „pieniądz” to forma mianownika lub biernika, więc nie pasują do rekcji czasownika.

Reguła: celownik liczby pojedynczej rzeczownika męskiego pieniądz po czasowniku ufać
27. (B2)

Po remoncie sali konferencyjnej ustawiono krzesła w cztery równe ... .
1. A. rzędy
2. B. rzędów
3. C. rządy
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „rząd” w znaczeniu szeregu przedmiotów ma w liczbie mnogiej formę „rzędy”. Forma „rządy” oznacza sprawowanie władzy albo grupy rządzące, więc nie pasuje do układu krzeseł. Forma „rzędów” jest dopełniaczem liczby mnogiej, a po „w cztery” potrzebny jest biernik liczby mnogiej.

Reguła: biernik liczby mnogiej rzeczownika rząd w znaczeniu szeregu przedmiotów
28. (B2)

Po spotkaniach w Toruniu, ... przygotowano wspólny raport o transporcie regionalnym.
1. A. Bydgoszcz i Zamościu
2. B. Bydgoszczy i Zamościu
3. C. Bydgoszczu i Zamość
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „w” w znaczeniu miejsca używa się miejscownika. Nazwa „Bydgoszcz” ma w miejscowniku formę „Bydgoszczy”, a „Zamość” - „Zamościu”. Formy „Bydgoszczu” i „Zamość” wynikają z błędnego przeniesienia wzoru odmiany albo z pozostawienia nazwy w mianowniku.

Reguła: miejscownik liczby pojedynczej nazw własnych Bydgoszcz i Zamość po przyimku w
29. (B2)

Podczas renowacji starego garnka wymieniono oba metalowe ... .
1. A. uszy
2. B. uchy
3. C. ucha
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „ucho” ma różne formy liczby mnogiej zależnie od znaczenia. Gdy chodzi o uchwyty naczynia, używa się formy „ucha”. Forma „uszy” odnosi się do części ciała, a „uchy” jest formą niepoprawną.

Reguła: biernik liczby mnogiej rzeczownika ucho w znaczeniu uchwytu
30. (B2)

Podczas transportu od starego kufra odpadły oba ...
1. A. uszy
2. B. uchy
3. C. ucha
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „ucho” ma w liczbie mnogiej różne formy zależnie od znaczenia. Gdy chodzi o część ciała, używa się formy „uszy”, ale przy uchwytach przedmiotów poprawna jest forma „ucha”. Forma „uchy” nie należy do polszczyzny ogólnej.

Reguła: mianownik liczby mnogiej rzeczownika ucho: formy uszy i ucha zależne od znaczenia
31. (B2)

Przed operacją lekarz zlecił szczegółowe badanie ...
1. A. krewi
2. B. krew
3. C. krwi
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „badanie” wymaga dopełniacza: badanie kogo? czego? Rzeczownik „krew” ma w dopełniaczu liczby pojedynczej formę „krwi”. Forma „krew” jest mianownikiem lub biernikiem, a „krewi” jest niepoprawną formą utworzoną przez fałszywą analogię.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej rzeczownika żeńskiego krew: forma krwi
32. (B2)

W godle Polski widzimy białego ...
1. A. orzeł
2. B. orzeła
3. C. orła
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „orzeł” ma tak zwane e ruchome, które znika w formach zależnych: „orła”, „orłowi”, „orłem”. Po czasowniku „widzimy” potrzebny jest biernik, a przy rzeczowniku męskożywotnym ma on formę równą dopełniaczowi. Formy „orzeła” i „orzeł” łamią tę zasadę: pierwsza zachowuje niepotrzebne „e”, druga jest mianownikiem.

Reguła: biernik liczby pojedynczej rzeczownika męskożywotnego orzeł z e ruchomym
33. (B2)

W muzeum pokazano ozdoby trzech dawnych ...
1. A. plemię
2. B. plemien
3. C. plemion
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „trzech” rzeczownik występuje w dopełniaczu liczby mnogiej. Rzeczownik „plemię” ma w tej formie postać „plemion”, z obocznością tematu i rozszerzeniem charakterystycznym dla tej grupy rzeczowników. Formy „plemien” i „plemię” nie spełniają wymagań przypadka i liczby.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników nijakich typu plemię
34. (B2)

W przyszłym semestrze będę studiować w ...
1. A. Bydgoszczu
2. B. Bydgoszcz
3. C. Bydgoszczy
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „w” w znaczeniu miejsca używa się miejscownika. Nazwa miasta „Bydgoszcz” odmienia się jak rzeczownik żeński zakończony na spółgłoskę, a w miejscowniku ma formę „Bydgoszczy”. Forma „Bydgoszcz” jest nieodmieniona, a „Bydgoszczu” naśladuje niewłaściwy wzorzec odmiany.

Reguła: miejscownik liczby pojedynczej nazwy własnej Bydgoszcz
35. (B2)

W rosole pływały dwa złote ...
1. A. oczy
2. B. oku
3. C. oka
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „oko” ma różne formy liczby mnogiej zależnie od znaczenia. „Oczy” to narządy wzroku, natomiast „oka” oznaczają między innymi kółka tłuszczu na powierzchni zupy. Forma „oku” jest celownikiem lub miejscownikiem liczby pojedynczej, więc nie pasuje po liczebniku „dwa”.

Reguła: mianownik liczby mnogiej rzeczownika oko: oczy w znaczeniu anatomicznym i oka w znaczeniach nieanatomicznych
36. (B2)

Wiele lokalnych ... zachowało własne obyczaje mimo silnej presji administracyjnej.
1. A. plemion
2. B. plemienia
3. C. plemionów
Poloniusz wyjaśnia:

Po wyrazie „wiele” rzeczownik występuje w dopełniaczu liczby mnogiej. Rzeczownik „plemię” ma nieregularną formę dopełniacza liczby mnogiej „plemion”. Forma „plemionów” jest nadmiernie uregularniona, a „plemienia” to dopełniacz liczby pojedynczej.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika nijakiego plemię
37. (C1)

Autor analizuje, jak debata publiczna rozwijała się w ... wcześniejszych kryzysów instytucjonalnych.
1. A. cieniu
2. B. cień
3. C. cienie
Poloniusz wyjaśnia:

W wyrażeniu „w cieniu” przyimek „w” oznacza położenie lub tło sytuacyjne, dlatego wymaga miejscownika. Rzeczownik „cień” ma w tym przypadku formę „cieniu”. Formy „cienie” i „cień” należą do innych przypadków lub liczb i nie tworzą poprawnego połączenia w podanym kontekście.

Reguła: miejscownik liczby pojedynczej rzeczownika cień po przyimku w
38. (C1)

Biegły nie dopatrzył się zmian w obrębie pięciu przebarwionych ... na skórze pacjenta.
1. A. znamion
2. B. znamień
3. C. znamiona
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „pięć” występuje dopełniacz liczby mnogiej, a rzeczownik „znamię” ma w tej formie postać „znamion”. Forma „znamiona” jest mianownikiem lub biernikiem liczby mnogiej. Forma „znamień” powstaje przez fałszywą analogię do innych rzeczowników zakończonych spółgłoską miękką.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika nijakiego znamię
39. (C1)

Kapituła przyznała nagrodę ... za wieloletnie badania nad historią prawa.
1. A. panu doktorowi Piotr Kowalski
2. B. panu doktorowi Piotrze Kowalskim
3. C. panu doktorowi Piotrowi Kowalskiemu
Poloniusz wyjaśnia:

W celowniku grupy nominalnej złożonej z formy grzecznościowej, tytułu, imienia i nazwiska odmieniają się wszystkie odmienne człony. Dlatego poprawna jest forma „panu doktorowi Piotrowi Kowalskiemu”. W wariancie „panu doktorowi Piotr Kowalski” imię i nazwisko pozostają w mianowniku zamiast w celowniku. W wariancie „panu doktorowi Piotrze Kowalskim” po poprawnym początku pojawiają się formy charakterystyczne dla miejscownika albo wołacza, a nie dla celownika.

Reguła: celownik liczby pojedynczej w odmianie męskiej grupy nominalnej z tytułem i nazwiskiem
40. (C1)

Katalog wystawy otwiera tablica genealogiczna mazowieckich ... z XIV wieku.
1. A. książęta
2. B. książąt
3. C. księciów
Poloniusz wyjaśnia:

Po określeniu „tablica genealogiczna” oczekujemy dopełniacza liczby mnogiej: tablica genealogiczna kogo. Rzeczownik „książę” ma w tej formie postać „książąt”. „Książęta” to mianownik liczby mnogiej, a „księciów” jest formą błędną, utworzoną przez fałszywą analogię.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika książę
41. (C1)

Komisja uznała, że opisane uchybienia nie noszą ... naruszenia dyscypliny finansów publicznych.
1. A. znamień
2. B. znamion
3. C. znamiona
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu przeczącym czasownik przechodni „nosić” wymaga dopełniacza, stąd poprawne jest „nie noszą znamion”. Rzeczownik „znamię” ma w dopełniaczu liczby mnogiej formę „znamion”. „Znamiona” byłoby biernikiem w zdaniu twierdzącym, a „znamień” jest formą błędną dla tego rzeczownika.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika znamię po zaprzeczonym czasowniku przechodnim
42. (C1)

Lekarka weterynarii zdecydowała o odrobaczeniu wszystkich znalezionych ... przed przekazaniem ich do adopcji.
1. A. kociąt
2. B. kocięt
3. C. kocięta
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczowniki nijakie na -ę oznaczające istoty młode tworzą liczbę mnogą typu „kocięta”, ale w dopełniaczu mają formę „kociąt”. Rzeczownik odczasownikowy „odrobaczenie” wymaga tu dopełniacza. Forma „kocięta” jest mianownikiem lub biernikiem, a „kocięt” jest niepoprawną próbą utworzenia dopełniacza.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników nijakich na -ę oznaczających istoty młode
43. (C1)

Na portrecie minister widnieje z lekko uniesionymi ... i niemal niewidocznym uśmiechem.
1. A. brwami
2. B. brewami
3. C. brwiami
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „brew” ma w liczbie mnogiej temat „brwi-”, dlatego narzędnik brzmi „brwiami”. Formy „brewami” i „brwami” są błędnymi próbami regularnego utworzenia narzędnika od formy mianownika. W podanym zdaniu przyimek „z” w znaczeniu cechy wyglądu wymaga narzędnika.

Reguła: narzędnik liczby mnogiej rzeczownika brew
44. (C1)

Pełnomocnik wniósł o wgląd do kompletu ... sprawy przed wyznaczeniem terminu rozprawy.
1. A. akta
2. B. akt
3. C. aktów
Poloniusz wyjaśnia:

W znaczeniu „dokumenty sprawy” rzeczownik występuje jako pluralia tantum „akta”, a jego dopełniacz liczby mnogiej ma formę „akt”. Wyrażenie „komplet akt sprawy” wymaga właśnie dopełniacza. Forma „akta” jest mianownikiem lub biernikiem, a „aktów” należy do odmiany rzeczownika „akt” w innych znaczeniach.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika akta w znaczeniu dokumentów sprawy
45. (C1)

Po digitalizacji protokół dołączono do ... sprawy, a oryginał zamknięto w sejfie archiwum.
1. A. akta
2. B. akt
3. C. aktów
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „akta” w znaczeniu dokumentacji sprawy ma w dopełniaczu liczby mnogiej formę „akt”. W połączeniu „do akt sprawy” wymagany jest właśnie dopełniacz. Forma „akta” jest tu mianownikiem albo biernikiem, a „aktów” odnosi się do liczby mnogiej rzeczownika „akt” w innym znaczeniu, nie do dokumentacji sprawy.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika akta w znaczeniu dokumentacji sprawy
46. (C1)

Protokół nie zawiera podpisu ..., choć dokument przyjęto jednogłośnie.
1. A. pani rektor Ewa Zielińska
2. B. pani rektor Ewy Zielińskiej
3. C. panią rektor Ewę Zielińską
Poloniusz wyjaśnia:

Po rzeczowniku „podpisu” występuje dopełniacz: podpisu kogo? Dlatego poprawna jest forma „pani rektor Ewy Zielińskiej”. W tytule odnoszącym się do kobiety wyraz „rektor” po „pani” zwykle pozostaje nieodmieniony, a odmieniają się imię i nazwisko. Formy „panią rektor Ewę Zielińską” i „pani rektor Ewa Zielińska” są błędne, ponieważ mają odpowiednio biernik i mianownik zamiast wymaganego dopełniacza.

Reguła: dopełniacz w grupie nominalnej z żeńskim nazwiskiem i nieodmienianą nazwą stanowiska po wyrazie pani
47. (C1)

Rozdział monografii poświęcono recepcji późnej prozy ... w Europie Środkowej.
1. A. Jamesa Joyce’a
2. B. James Joyce
3. C. Jamesa Joyce
Poloniusz wyjaśnia:

Imiona i nazwiska obce, jeśli dają się włączyć do polskiego wzorca odmiany, należy odmieniać. W dopełniaczu poprawna jest forma „Jamesa Joyce’a”; apostrof pojawia się po nazwisku zakończonym w piśmie na nieme „e”. Wariant „James Joyce” pozostawia oba człony nieodmienione, a „Jamesa Joyce” nie zawiera wymaganej formy nazwiska.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej imion i nazwisk obcych zakończonych w piśmie na nieme e
48. (C1)

Rzecznik skierował wystąpienie do właściwych ... nadzoru, nie do sądu administracyjnego.
1. A. organom
2. B. organa
3. C. organów
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „do” wymaga dopełniacza, dlatego w wyrażeniu urzędowym potrzebna jest forma „organów”. Forma „organa” jest mianownikiem lub biernikiem liczby mnogiej, a „organom” celownikiem. Błąd często polega na pozostawieniu formy słownikowej liczby mnogiej albo na pomyleniu rekcji przyimka.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej po przyimku do przy rzeczowniku organ
49. (C1)

Sąd rodzinny przyznał stypendium temu osiemnastoletniemu ..., który po śmierci rodziców sam utrzymuje młodsze rodzeństwo.
1. A. sierotowi
2. B. sierota
3. C. sierocie
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczowniki dwurodzajowe typu „sierota” zachowują odmianę rzeczowników żeńskich na -a, także wtedy, gdy odnoszą się do mężczyzny. Po formie „temu osiemnastoletniemu” potrzebny jest celownik liczby pojedynczej, czyli „sierocie”. Forma „sierotowi” błędnie narzuca męską końcówkę, a „sierota” pozostawia rzeczownik w mianowniku.

Reguła: celownik liczby pojedynczej rzeczowników dwurodzajowych typu sierota
50. (C1)

Skargę kasacyjną doręczono ... referentowi dopiero po zamknięciu rozprawy.
1. A. sędziemu
2. B. sędzi
3. C. sędzia
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „doręczyć” łączy się z celownikiem osoby, której coś przekazano. Rzeczownik męski „sędzia”, mimo zakończenia na „-a”, ma w celowniku formę „sędziemu”. „Sędzi” nie jest tu formą celownika męskiego, a „sędzia” to mianownik.

Reguła: celownik liczby pojedynczej rzeczowników męskich typu sędzia
51. (C1)

W artykule porównano polityczne następstwa ... Mieszka I z konsekwencjami późniejszych sojuszy dynastycznych.
1. A. chrzta
2. B. chrztu
3. C. chrzest
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „chrzest” w dopełniaczu liczby pojedynczej ma formę „chrztu”, z zanikiem samogłoski w temacie. Forma „chrzta” przenosi obcą lub nadmiernie regularną końcówkę dopełniacza, a „chrzest” jest formą mianownika lub biernika, niepasującą po rzeczowniku „następstwa”.

Reguła: dopełniacz liczby pojedynczej rzeczownika chrzest z obocznością tematu
52. (C1)

W kosztorysie konserwator uwzględnił wymianę piszczałek zabytkowych ... w kościele pojezuickim.
1. A. organów
2. B. organy
3. C. organom
Poloniusz wyjaśnia:

Po rzeczowniku „piszczałek” potrzebny jest dopełniacz liczby mnogiej: piszczałek czego? Rzeczownik „organy” jako nazwa instrumentu ma w tym przypadku formę „organów”. Formy „organy” i „organom” reprezentują inne przypadki, więc nie pasują do składni zdania.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika organy w znaczeniu instrumentu muzycznego
53. (C1)

W uzasadnieniu uchwały komisja poświęciła osobny akapit młodemu ... z dynastii Wettynów.
1. A. książęciu
2. B. księciu
3. C. księciowi
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „książę” ma nieregularną odmianę: w celowniku liczby pojedynczej przyjmuje formę „księciu”. Przymiotnik „młodemu” również wskazuje na celownik, więc kontekst jednoznacznie wymaga tej formy. „Książęciu” jest nadmierną regularyzacją, a „księciowi” nie należy do wzorca odmiany rzeczownika „książę”.

Reguła: celownik liczby pojedynczej rzeczownika książę z obocznością tematu
54. (C1)

W uzasadnieniu uchwały podkreślono konieczność adaptacji nieużytkowych ... w kamienicach komunalnych.
1. A. poddaszy
2. B. poddaszów
3. C. poddasza
Poloniusz wyjaśnia:

Rzeczownik „poddasze” ma w dopełniaczu liczby mnogiej formę „poddaszy”. Wyrażenie „konieczność adaptacji” łączy się tu z dopełniaczem, a przymiotnik „nieużytkowych” wskazuje na liczbę mnogą. Forma „poddasza” mogłaby być dopełniaczem liczby pojedynczej albo mianownikiem lub biernikiem liczby mnogiej, ale nie łączy się z przymiotnikiem „nieużytkowych”. Forma „poddaszów” wynika z błędnego przeniesienia męskiego wzoru odmiany.

Reguła: dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika nijakiego poddasze