Składnia i szyk wyrazów

Szyk neutralny i emfatyczny, miejsce zaimka i partykuły, konstrukcje z bezokolicznikiem, rozwijanie i skracanie zdań pojedynczych, synonimia składniowa.

Poziomy: B2 · C1 · 48 zadań

Czytaj artykuł

1. (B2)

Gdyby negocjacje trwały dłużej, strony ... do porozumienia.
1. A. mogły by dojść
2. B. mogły dojść by
3. C. mogłyby dojść
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstka „by” łączy się z osobową formą czasownika, dlatego poprawna jest forma „mogłyby dojść”. Zapis „mogły by dojść” błędnie rozdziela cząstkę od czasownika. Układ „mogły dojść by” jest niepoprawny, bo cząstka „by” nie zajmuje takiej pozycji po bezokoliczniku w tej konstrukcji.

Reguła: ruchoma cząstka by w trybie przypuszczającym
2. (B2)

Gdybym znał adres, ... zaproszenie.
1. A. wysłałbym
2. B. wysłał bym
3. C. wysłałby
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstka „by” z końcówką osobową łączy się z formą czasownika: „wysłałbym”. Forma „wysłałby” ma trzecią osobę, więc nie pasuje do pierwszej osoby wyrażonej przez „gdybym”. Zapis „wysłał bym” rozdziela elementy, które w tej konstrukcji powinny być zapisane łącznie.

Reguła: ruchoma końcówka osobowa i cząstka by w trybie przypuszczającym
3. (B2)

Gdybyście ... termin wcześniej, moglibyśmy zmienić rezerwację.
1. A. potwierdzili
2. B. potwierdziliście
3. C. potwierdzilibyście
Poloniusz wyjaśnia:

W konstrukcji warunkowej z „gdybyście” końcówka osobowa i cząstka „by” są już zawarte w spójniku, więc czasownik przyjmuje formę „potwierdzili”. Formy „potwierdziliście” i „potwierdzilibyście” powtarzają element osobowy, a druga także powiela tryb warunkowy. To typowy błąd wynikający z nadmiernego zaznaczania osoby w zdaniu.

Reguła: cząstka by i ruchoma końcówka osobowa w zdaniu warunkowym
4. (B2)

Ja wczoraj ... o tym powiedzieć.
1. A. powinien był
2. B. powinienem byłem
3. C. powinienem był
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu z podmiotem „ja” orzeczenie musi mieć formę pierwszej osoby liczby pojedynczej: „powinienem był”. Forma „powinien był” odnosi się do trzeciej osoby i nie zgadza się z podmiotem. Konstrukcja „powinienem byłem” jest błędnym połączeniem dwóch form osobowych.

Reguła: ruchoma końcówka osobowa czasu przeszłego w formach typu powinienem był
5. (B2)

Które uzupełnienie jest niepoprawne w zdaniu „... to wyjaśnił bardzo dokładnie”?
1. A. Mi kierownik
2. B. Kierownik mi
3. C. Wczoraj mi
Poloniusz wyjaśnia:

Nieakcentowany zaimek „mi” nie powinien rozpoczynać zdania w starannej polszczyźnie. Poprawne są konstrukcje, w których zaimek stoi po pierwszym akcencie zdaniowym, na przykład „Kierownik mi” albo „Wczoraj mi”. Szyk „Mi kierownik” jest potoczny i w normie egzaminacyjnej traktowany jako niepoprawny.

Reguła: miejsce zaimka nieakcentowanego mi w zdaniu
6. (B2)

Mimo ... kompletu załączników wniosek odrzucono z powodów formalnych.
1. A. złożyć
2. B. złożenie
3. C. złożenia
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „mimo” wymaga dopełniacza, dlatego poprawna jest forma „złożenia”. Forma „złożenie” ma postać mianownika lub biernika i nie pasuje do tej konstrukcji. Bezokolicznik „złożyć” nie może zastąpić tu rzeczownika odczasownikowego w skróconej konstrukcji składniowej.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy w dopełniaczu po przyimku mimo
7. (B2)

Osoby ... udziałem w konsultacjach społecznych mogą zgłaszać uwagi do piątku.
1. A. zainteresując
2. B. zainteresowani
3. C. zainteresowane
Poloniusz wyjaśnia:

Zdanie względne „osoby, które są zainteresowane udziałem” można skrócić do wyrażenia imiesłowowego „osoby zainteresowane udziałem”. Forma „zainteresując” oznacza wykonywanie czynności i nie tworzy tu poprawnej przydawki do rzeczownika „osoby”. Forma „zainteresowani” nie zgadza się rodzajowo z rzeczownikiem „osoby”, który wymaga rodzaju niemęskoosobowego: „zainteresowane”.

Reguła: skracanie zdania względnego do imiesłowowej przydawki
8. (B2)

Po szczegółowym ... dokumentacji zespół zaproponował poprawki.
1. A. przeanalizowanie
2. B. przeanalizować
3. C. przeanalizowaniu
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „po” w znaczeniu następstwa czasowego używa się miejscownika, dlatego potrzebna jest forma „przeanalizowaniu”. Forma „przeanalizowanie” ma przypadek niezgodny z wymaganiami przyimka. Bezokolicznik „przeanalizować” nie tworzy tu poprawnej konstrukcji skracającej zdanie podrzędne.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy w miejscowniku po przyimku po
9. (B2)

Proszę dołączyć potwierdzenie przelewu ... numeru zamówienia.
1. A. w celu ustalić
2. B. w celu ustalenie
3. C. w celu ustalenia
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w celu” łączy się z rzeczownikiem odczasownikowym w dopełniaczu, dlatego poprawne jest „w celu ustalenia”. Konstrukcja „w celu ustalić” jest kalką składniową i nie jest poprawna w polszczyźnie standardowej. Forma „w celu ustalenie” ma niewłaściwy przypadek, bo po „w celu” nie używa się mianownika.

Reguła: skracanie zdania celowego za pomocą wyrażenia w celu z dopełniaczem
10. (B2)

Raport trafi do zarządu ... wszystkich danych przez dział analiz.
1. A. po zweryfikowaniu
2. B. po zweryfikować
3. C. po weryfikacja
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „po” w znaczeniu następstwa czynności używa się rzeczownika odczasownikowego w miejscowniku, na przykład „po zweryfikowaniu”. Bezokolicznik „zweryfikować” nie łączy się z tym przyimkiem. Forma „po weryfikacja” narusza wymagania przypadka, bo po „po” potrzebna jest forma „weryfikacji”, a nie mianownik.

Reguła: zamiana zdania czasowego na wyrażenie przyimkowe z rzeczownikiem odczasownikowym
11. (B2)

Skan decyzji jest już gotowy. ...
1. A. Wyślę go panu
2. B. Wyślę panu go
3. C. Go wyślę panu
Poloniusz wyjaśnia:

W neutralnym szyku krótkiego zaimka nieakcentowanego nie stawia się na początku wypowiedzenia, a w tym zdaniu najnaturalniej umieszcza się go po czasowniku i przed formą „panu”. Dlatego poprawny jest szyk „Wyślę go panu”.

Reguła: szyk krótkiego zaimka nieakcentowanego w zdaniu
12. (B2)

Skróć zdanie złożone. Gdy zespół analizował dane, zauważył błąd. ... dane, zespół zauważył błąd.
1. A. Analizowany
2. B. Analizować
3. C. Analizując
Poloniusz wyjaśnia:

Jeśli ta sama osoba lub grupa wykonuje obie czynności, zdanie czasowe można skrócić za pomocą imiesłowu przysłówkowego współczesnego: „analizując dane”. Forma „analizowany” jest imiesłowem przymiotnikowym i nie tworzy takiego skrótu, a „analizować” jest bezokolicznikiem użytym tu niezgodnie ze składnią zdania.

Reguła: imiesłów przysłówkowy współczesny w skracaniu zdania podrzędnego
13. (B2)

Uzupełnij odpowiedź tak, aby informacja, o którą pytamy, znalazła się na końcu zdania. - Co zarząd zatwierdził po dyskusji? - Po dyskusji zarząd zatwierdził ...
1. A. dyrektor
2. B. budżet
3. C. dyskusji
Poloniusz wyjaśnia:

W odpowiedzi neutralnej nowa informacja, czyli odpowiedź na pytanie „co?”, zwykle stoi na końcu zdania. Wyraz „budżet” jest dopełnieniem w bierniku i odpowiada na to pytanie. Formy „dyrektor” i „dyskusji” nie uzupełniają poprawnie zdania w podanym kontekście.

Reguła: szyk neutralny i umieszczanie nowej informacji na końcu zdania
14. (B2)

Uzupełnij odpowiedź tak, aby nowa informacja znalazła się na końcu. Pytanie: „Kto prowadzi szkolenie?”. Szkolenie prowadzi ...
1. A. doktor prowadzi Nowak
2. B. Nowak doktor
3. C. doktor Nowak
Poloniusz wyjaśnia:

W odpowiedzi na pytanie o wykonawcę znana informacja, czyli „szkolenie”, może stać na początku, a nowa informacja na końcu zdania. W połączeniu tytułu z nazwiskiem neutralny szyk ma postać „doktor Nowak”. Wyrażenie „Nowak doktor” narusza ten szyk, a „doktor prowadzi Nowak” nie pasuje składniowo do podanego początku zdania.

Reguła: pozycja informacji nowej na końcu zdania i szyk tytułu przed nazwiskiem
15. (B2)

Uzupełnij odpowiedź tak, aby podkreślić, co przygotowano, a nie kto to zrobił. Pytanie: „Co komisja przygotowała po konsultacjach?”. Komisja przygotowała po konsultacjach ...
1. A. projekt uchwały
2. B. uchwały projekt
3. C. projekt po konsultacjach uchwały
Poloniusz wyjaśnia:

W odpowiedzi na pytanie „co?” nowa informacja naturalnie pojawia się na końcu zdania. W wyrażeniu rzeczownikowym rzeczownik główny stoi przed dopełniaczem określającym: „projekt uchwały”. Szyk „uchwały projekt” oraz rozdzielenie składników w wyrażeniu „projekt po konsultacjach uchwały” naruszają neutralną budowę tej grupy.

Reguła: szyk dopełniacza określającego rzeczownik i pozycja informacji nowej na końcu zdania
16. (B2)

... w holu po konferencji.
1. A. Spotkaliśmy z organizatorami się
2. B. Się spotkaliśmy z organizatorami
3. C. Spotkaliśmy się z organizatorami
Poloniusz wyjaśnia:

Zaimek „się” nie powinien otwierać zdania ani stać na końcu grupy orzeczenia, jeśli po czasowniku występują inne składniki. W tym zdaniu poprawny jest szyk „spotkaliśmy się z organizatorami”, z zaimkiem bezpośrednio po czasowniku.

Reguła: szyk zaimka się przy czasowniku zwrotnym
17. (B2)

... warunki umowy, możecie dziś podpisać dokumenty.
1. A. Skoro wy zaakceptowali
2. B. Skoroście zaakceptowali
3. C. Skoroście zaakceptowaliście
Poloniusz wyjaśnia:

Końcówka osobowa czasu przeszłego może przyłączyć się do spójnika, dlatego poprawne jest połączenie „skoroście zaakceptowali”. W formie „skoroście zaakceptowaliście” końcówka osobowa została powtórzona. Wyrażenie „skoro wy zaakceptowali” jest niepoprawne, bo przy zaimku „wy” czasownik w czasie przeszłym musi mieć końcówkę osobową: „zaakceptowaliście”.

Reguła: ruchoma końcówka osobowa czasu przeszłego przy spójniku
18. (B2)

Wybierz odpowiedź tak, aby informacja, o którą pytamy, znalazła się na końcu zdania. Gdzie zespół przedstawił wyniki badań?
1. A. Zespół przedstawił wyniki badań na konferencji.
2. B. Na konferencji zespół przedstawił wyniki badań.
3. C. Zespół na konferencji przedstawił wyniki badań.
Poloniusz wyjaśnia:

Pytanie dotyczy miejsca, dlatego wyrażenie okolicznikowe miejsca powinno znaleźć się na końcu zdania, jeśli ma być informacją wyeksponowaną jako odpowiedź na pytanie.

Reguła: szyk zdania a struktura informacyjna wypowiedzi
19. (B2)

Wybierz wariant, który nie może rozpocząć samodzielnego zdania ze względu na miejsce zaimka nieakcentowanego.
1. A. nagle się okazało, że termin minął
2. B. okazało się, że termin minął
3. C. się okazało, że termin minął
Poloniusz wyjaśnia:

Krótka forma zaimka zwrotnego „się” nie może stać na początku zdania. Wariant „się okazało, że termin minął” narusza tę zasadę. W wariantach „okazało się, że termin minął” oraz „nagle się okazało, że termin minął” zaimek nie otwiera zdania, więc jego pozycja jest poprawna.

Reguła: zaimek się nie otwiera zdania
20. (B2)

Wybierz wariant z błędną pisownią cząstki „by” i końcówki osobowej.
1. A. zgłosili byśmy uwagi
2. B. gdybyśmy mieli czas
3. C. zgłosilibyśmy uwagi
Poloniusz wyjaśnia:

Cząstkę „by” z osobową formą czasownika piszemy łącznie: „zgłosilibyśmy”. Łącznie zapisuje się ją także w spójniku „gdybyśmy”. Zapis „zgłosili byśmy uwagi” rozdziela elementy jednej formy trybu przypuszczającego, dlatego jest błędny.

Reguła: łączna pisownia cząstki by z osobową formą czasownika
21. (B2)

Zachowując sens informacji: Najpierw zespół porównał oferty, a dopiero potem wybrał dostawcę. ... , zespół wybrał dostawcę.
1. A. Po porównać oferty
2. B. Porównując oferty
3. C. Porównawszy oferty
Poloniusz wyjaśnia:

Jeśli jedna czynność została zakończona przed drugą, można użyć imiesłowu przysłówkowego uprzedniego, na przykład „porównawszy oferty”. Forma „porównując oferty” wskazuje na równoczesność czynności, więc nie oddaje sensu „najpierw..., a dopiero potem...”. Wyrażenie „po porównać oferty” jest niepoprawne, bo po przyimku „po” nie stosuje się bezokolicznika.

Reguła: skracanie zdania czasowego za pomocą imiesłowu przysłówkowego uprzedniego
22. (B2)

Zamień zdanie złożone na pojedyncze. Firma zmieniła procedury, żeby ograniczyć koszty. Firma zmieniła procedury w celu ... kosztów.
1. A. ograniczenia
2. B. ograniczyć
3. C. ograniczeniem
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w celu” łączy się z dopełniaczem rzeczownika odczasownikowego: „w celu ograniczenia kosztów”. Forma „ograniczeniem” ma niewłaściwy przypadek, a „ograniczyć” jest bezokolicznikiem kalkowanym z konstrukcji typu „żeby ograniczyć”.

Reguła: dopełniacz rzeczownika odczasownikowego po wyrażeniu w celu
23. (B2)

Zamień zdanie złożone na pojedyncze. Jeżeli komisja odrzuci wniosek, można złożyć odwołanie. W razie ... wniosku można złożyć odwołanie.
1. A. odrzuci
2. B. odrzuceniu
3. C. odrzucenia
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w razie” wymaga dopełniacza: „w razie odrzucenia wniosku”. Forma „odrzuceniu” ma niewłaściwy przypadek, a „odrzuci” jest osobową formą czasownika, której nie używa się po tym wyrażeniu przyimkowym.

Reguła: dopełniacz rzeczownika odczasownikowego po wyrażeniu w razie
24. (B2)

Zamień zdanie złożone na pojedyncze. Przed tym, jak podpiszesz umowę, przeczytaj regulamin. Przed ... umowy przeczytaj regulamin.
1. A. podpisać
2. B. podpisaniem
3. C. podpisanie
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „przed” w znaczeniu czasu łączy się z narzędnikiem rzeczownika odczasownikowego: „przed podpisaniem umowy”. Forma „podpisanie” ma tu niewłaściwy przypadek, a bezokolicznik „podpisać” nie łączy się bezpośrednio z przyimkiem „przed” w tej konstrukcji.

Reguła: narzędnik rzeczownika odczasownikowego po przyimku przed w znaczeniu czasu
25. (C1)

Aby dochować wymogów procedury, należy ... wniosek w formie elektronicznej.
1. A. złożenia
2. B. złożyć
3. C. złożenie
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku modalnym „należy” w znaczeniu obowiązku występuje bezokolicznik. Formy „złożenia” i „złożenie” są rzeczownikami odczasownikowymi, więc nie łączą się bezpośrednio z „należy” w tej konstrukcji. Błąd wynika często z mieszania konstrukcji „należy złożyć” i „obowiązek złożenia”.

Reguła: bezokolicznik po czasowniku modalnym należy
26. (C1)

... decyzja zapadła bez konsultacji z ekspertami.
1. A. Okazało, że
2. B. Się okazało, że
3. C. Okazało się, że
Poloniusz wyjaśnia:

Zaimek „się” nie powinien otwierać zdania, dlatego zapis „Się okazało, że” jest niepoprawny. Czasownik „okazać się” wymaga zaimka zwrotnego, więc wariant „Okazało, że” jest niepełny składniowo. W neutralnym szyku zaimek stoi po formie czasownika: „Okazało się, że”.

Reguła: miejsce zaimka zwrotnego „się” przy czasowniku
27. (C1)

... dokumentacji archiwalnej komisja sformułowała wnioski końcowe.
1. A. Po przeanalizowania
2. B. Po przeanalizować
3. C. Po przeanalizowaniu
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „po” w konstrukcji oznaczającej następstwo czasowe wymaga rzeczownika odczasownikowego w miejscowniku, stąd „po przeanalizowaniu”. Bezokolicznik „po przeanalizować” jest niepoprawny, bo przyimek nie łączy się z bezokolicznikiem. Forma „po przeanalizowania” narusza wymaganie przypadka.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy w miejscowniku po przyimku po
28. (C1)

Które wyrażenie ma niepoprawny neutralny szyk grupy nominalnej?
1. A. niezależny audyt finansowy
2. B. pilna kontrola doraźna
3. C. finansowy niezależny audyt
Poloniusz wyjaśnia:

W neutralnym szyku przymiotnik jakościowy zwykle stoi przed rzeczownikiem, a przymiotnik relacyjny po rzeczowniku. Dlatego poprawne są wyrażenia „niezależny audyt finansowy” i „pilna kontrola doraźna”. W wyrażeniu „finansowy niezależny audyt” odwrócono ten porządek w sposób niezgodny z neutralną składnią grupy nominalnej.

Reguła: przymiotnik jakościowy przed rzeczownikiem i relacyjny po rzeczowniku
29. (C1)

Organ zażądał dodatkowych dokumentów w celu ... tożsamości wnioskodawcy.
1. A. potwierdzić
2. B. potwierdzenie
3. C. potwierdzenia
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w celu” łączy się z rzeczownikiem w dopełniaczu, najczęściej z rzeczownikiem odczasownikowym. Dlatego poprawna jest forma „potwierdzenia”. Bezokolicznik „potwierdzić” oraz mianownik lub biernik „potwierdzenie” nie pasują do tej konstrukcji składniowej.

Reguła: konstrukcja w celu z dopełniaczem rzeczownika odczasownikowego
30. (C1)

Po ... dokumentacji audytorzy sformułowali trzy zastrzeżenia proceduralne.
1. A. przeanalizowano
2. B. przeanalizowaniu
3. C. przeanalizować
Poloniusz wyjaśnia:

W znaczeniu następstwa czasowego przyimek „po” łączy się z miejscownikiem, także gdy występuje po nim rzeczownik odczasownikowy: „po przeanalizowaniu dokumentacji”. Bezokolicznik „przeanalizować” nie może wystąpić po tym przyimku, a forma „przeanalizowano” jest formą czasownikową, nie składnikiem grupy przyimkowej.

Reguła: konstrukcja po z miejscownikiem rzeczownika odczasownikowego
31. (C1)

Po ... konsultacji społecznych ministerstwo przedstawiło zmieniony projekt ustawy.
1. A. zakończenie
2. B. zakończyć
3. C. zakończeniu
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „po” w znaczeniu następstwa czasowego wymaga miejscownika. W konstrukcji skracającej zdanie czasowe należy więc użyć formy „zakończeniu”. Formy „zakończenie” i „zakończyć” nie spełniają wymagań składniowych przyimka „po”.

Reguła: zamiana zdania czasowego na wyrażenie przyimkowe z rzeczownikiem odczasownikowym
32. (C1)

Rada ... za projektem, gdyby przedstawiono dodatkowe gwarancje finansowe.
1. A. opowiedziała by się
2. B. opowiedziałaby się
3. C. opowiedział by się
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstkę „by” z osobową formą czasownika pisze się łącznie. Forma musi też zgadzać się z podmiotem w rodzaju i liczbie, dlatego przy podmiocie „rada” potrzebna jest forma żeńska „opowiedziałaby się”. Zapis „opowiedziała by się” rozdziela cząstkę niezgodnie z normą, a „opowiedział by się” dodatkowo ma niewłaściwy rodzaj.

Reguła: ruchoma końcówka osobowa czasu przeszłego i cząstka by
33. (C1)

Raport skorygowano ... nowych danych.
1. A. w następstwie ujawniono
2. B. w następstwo ujawnienia
3. C. w następstwie ujawnienia
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „w następstwie” łączy się z dopełniaczem i może wprowadzać przyczynę, podobnie jak „na skutek” lub „wskutek”. Dlatego poprawna jest konstrukcja z rzeczownikiem odczasownikowym „ujawnienia”. Wariant „w następstwie ujawniono” błędnie wstawia formę osobową czasownika, a „w następstwo ujawnienia” narusza stałą postać wyrażenia przyimkowego.

Reguła: synonimia składniowa wyrażeń przyczynowych z rzeczownikiem odczasownikowym
34. (C1)

Senat uczelni upoważnił rektora ... porozumienia z instytutem partnerskim.
1. A. o podpisanie
2. B. do podpisania
3. C. podpisać
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „upoważnić” wymaga konstrukcji „kogoś do czegoś”, dlatego po przyimku „do” występuje rzeczownik odczasownikowy w dopełniaczu: „do podpisania”. Bezokolicznik „podpisać” nie realizuje tej rekcji. Wyrażenie „o podpisanie” jest właściwe przy innych czasownikach, na przykład „prosić o podpisanie”.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy po upoważnić kogoś do czegoś
35. (C1)

... tej sprawy bez zapoznania się z pełnymi aktami.
1. A. Się nie rozstrzyga
2. B. Nie rozstrzyga się
3. C. Nie się rozstrzyga
Poloniusz wyjaśnia:

Zaimek „się” nie powinien otwierać zdania ani stać bezpośrednio po partykule przeczącej w konstrukcji typu „nie się”. W zdaniu bezosobowym naturalny i poprawny jest szyk „nie rozstrzyga się”. Błąd w wariancie „się nie rozstrzyga” często wynika z traktowania „się” jak stałego elementu czasownika.

Reguła: zaimek się nie otwiera zdania i nie stoi po samym nie
36. (C1)

Uzupełnij zdanie poprawnym szykiem: ... na niepublikowane dane, jeżeli nie wskazano ich źródła.
1. A. Się nie należy powoływać
2. B. Nie należy powoływać się
3. C. Nie należy powoływać
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „powoływać się” w znaczeniu odwoływania się do czegoś wymaga zaimka zwrotnego „się”. Zaimek „się” nie powinien otwierać zdania, dlatego konstrukcja „Się nie należy powoływać” jest niepoprawna. Wariant „Nie należy powoływać” pomija obowiązkowy element konstrukcji zwrotnej.

Reguła: miejsce zaimka się w konstrukcji bezokolicznikowej
37. (C1)

Uzupełnij zdanie poprawnym szykiem partykuły: Projekt wolno upublicznić ...
1. A. dopiero po uzyskaniu akceptacji redakcji
2. B. po dopiero uzyskaniu akceptacji redakcji
3. C. po uzyskaniu akceptacji dopiero redakcji
Poloniusz wyjaśnia:

Partykuła „dopiero” poprzedza ten składnik zdania, który ogranicza czas lub warunek wykonania czynności. W tym zdaniu odnosi się do całego wyrażenia przyimkowego „po uzyskaniu akceptacji redakcji”, dlatego stoi przed nim. Umieszczenie jej po przyimku albo wewnątrz grupy rzeczownikowej zaburza odniesienie partykuły.

Reguła: miejsce partykuły dopiero przy wyrażeniu przyimkowym
38. (C1)

Uzupełnij zdanie poprawnym zapisem cząstki warunkowej: Gdyby nie klauzula poufności, opinię ... do akt sprawy.
1. A. dołączyli byśmy
2. B. dołączyliśmy by
3. C. dołączylibyśmy
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie warunkowym cząstka „by” z końcówką osobową łączy się z formą czasu przeszłego czasownika. Dlatego poprawny jest zapis „dołączylibyśmy”. Zapisy „dołączyli byśmy” i „dołączyliśmy by” rozbijają formę warunkową w sposób niezgodny z normą.

Reguła: ruchoma końcówka osobowa czasu przeszłego i cząstka by
39. (C1)

Uzupełnij zdanie rzeczownikiem odczasownikowym: Bez ... zgody organu pełnomocnik nie może cofnąć wniosku.
1. A. uprzednie uzyskanie
2. B. uprzednio uzyskać
3. C. uprzedniego uzyskania
Poloniusz wyjaśnia:

Po przyimku „bez” występuje dopełniacz, dlatego poprawna jest konstrukcja z rzeczownikiem odczasownikowym „uprzedniego uzyskania”. Bezokolicznik „uprzednio uzyskać” nie może pełnić tu funkcji wymaganej przez przyimek. Forma „uprzednie uzyskanie” ma mianownik lub biernik, a nie dopełniacz.

Reguła: rzeczownik odczasownikowy w dopełniaczu po przyimku bez
40. (C1)

Uzupełnij zdanie tak, aby zachować sens przyczynowy: ... nieusunięcia braków formalnych pismo pozostawiono bez rozpoznania.
1. A. Wbrew
2. B. Wobec
3. C. Pomimo
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „wobec nieusunięcia braków formalnych” wskazuje przyczynę decyzji administracyjnej. „Pomimo” wprowadza relację przeciwstawną, a nie przyczynową, więc zmieniałoby sens zdania. „Wbrew” łączy się z celownikiem i również nie wyraża tutaj wymaganej przyczyny.

Reguła: synonimia składniowa w wyrażaniu przyczyny
41. (C1)

W uzasadnieniu projektu wskazano, że urząd przeniesie archiwum do ... na obrzeżach miasta.
1. A. magazynowego nowego budynku
2. B. budynku nowego magazynowego
3. C. nowego budynku magazynowego
Poloniusz wyjaśnia:

W neutralnym szyku grupy nominalnej przymiotnik jakościowy, taki jak „nowy”, zwykle stoi przed rzeczownikiem, a przymiotnik relacyjny, taki jak „magazynowy”, po rzeczowniku. Wyrażenia „magazynowego nowego budynku” i „budynku nowego magazynowego” naruszają ten porządek i brzmią jak kalki składniowe.

Reguła: przymiotnik relacyjny stoi po rzeczowniku, jakościowy przed nim
42. (C1)

Wniosek można złożyć elektronicznie, bez ... go osobiście w urzędzie.
1. A. konieczności podpisywać
2. B. konieczność podpisywania
3. C. konieczności podpisywania
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „bez” wymaga dopełniacza, a rzeczownik „konieczność” łączy się tu z rzeczownikiem odczasownikowym w dopełniaczu. Poprawna jest więc konstrukcja „bez konieczności podpisywania”. Wariant „konieczność podpisywania” ma niewłaściwy przypadek, a „konieczności podpisywać” błędnie łączy rzeczownik z bezokolicznikiem.

Reguła: konstrukcja bez konieczności z dopełniaczem rzeczownika odczasownikowego
43. (C1)

Wskaż zapis niepoprawny.
1. A. gdybyśmy uwzględnili
2. B. gdy byśmy uwzględnili
3. C. choćbyście protestowali
Poloniusz wyjaśnia:

Cząstkę „by” z końcówką osobową zapisuje się łącznie ze spójnikiem w formach takich jak „gdybyśmy” i „choćbyście”. Zapis „gdy byśmy” jest błędny, bo rozdziela elementy tworzące jedną formę spójnika z ruchomą końcówką osobową. Taki błąd często wynika z traktowania „by” jako zawsze osobnego wyrazu.

Reguła: ruchoma końcówka osobowa czasu przeszłego i cząstka by
44. (C1)

Wskaż zdanie niepoprawne ze względu na miejsce zaimka „się”.
1. A. W debacie często się odwoływano do danych.
2. B. Się odwoływano do danych.
3. C. W debacie odwoływano się do danych.
4. D. Do danych odwoływano się często.
Poloniusz wyjaśnia:

Zaimek „się” nie powinien otwierać zdania. W konstrukcji „odwoływać się do czegoś” jest on obowiązkową częścią czasownika, ale jego miejsce znajduje się po formie czasownikowej albo po innym wyrazie akcentowanym. Zdanie „Się odwoływano do danych” powiela obcy schemat i jest niepoprawne w polszczyźnie standardowej.

Reguła: zaimek się nie otwiera zdania
45. (C1)

Wybierz neutralny szyk wyrażenia: W projekcie przewidziano ... przy wejściu do budynku.
1. A. parkingowe nowe miejsca
2. B. nowe miejsca parkingowe
3. C. miejsca nowe parkingowe
Poloniusz wyjaśnia:

W neutralnym szyku przymiotnik jakościowy zwykle stoi przed rzeczownikiem, a przymiotnik relacyjny po rzeczowniku. Dlatego poprawne jest wyrażenie „nowe miejsca parkingowe”: „nowe” oznacza cechę jakościową, a „parkingowe” określa typ miejsc. Szyki „parkingowe nowe miejsca” i „miejsca nowe parkingowe” naruszają tę zasadę i brzmią jak kalki z języków o bardziej stałym porządku wyrazów.

Reguła: przymiotnik relacyjny stoi po rzeczowniku, jakościowy przed nim
46. (C1)

Wybierz poprawny początek zdania: ... powołali na wszystkie ekspertyzy, decyzja pozostanie w mocy.
1. A. Choć się byśmy
2. B. Choćbyśmy się
3. C. Choćby się my
Poloniusz wyjaśnia:

W konstrukcjach warunkowych i przyzwalających cząstka „by” łączy się ze spójnikiem oraz z ruchomą końcówką osobową, dlatego poprawna jest forma „choćbyśmy”. Zaimek „się” zajmuje pozycję po tej formie, a nie przed zaimkiem osobowym „my”. Warianty „choćby się my” i „choć się byśmy” rozbijają tę konstrukcję w sposób niezgodny z normą.

Reguła: ruchoma końcówka osobowa i cząstka by przy spójnikach
47. (C1)

Wybierz wyrażenie o neutralnym szyku: W informacji prasowej zapisano, że przy dworcu powstanie ...
1. A. nowy spożywczy sklep
2. B. nowy sklep spożywczy
3. C. spożywczy nowy sklep
Poloniusz wyjaśnia:

W szyku neutralnym przymiotnik jakościowy, taki jak „nowy”, stoi zwykle przed rzeczownikiem, a przymiotnik relacyjny, taki jak „spożywczy”, po rzeczowniku. Układy „spożywczy nowy sklep” i „nowy spożywczy sklep” przenoszą przymiotnik klasyfikujący przed rzeczownik, co narusza neutralny szyk polskiej grupy nominalnej.

Reguła: przymiotnik relacyjny stoi po rzeczowniku, jakościowy przed nim
48. (C1)

Zdanie „Posiedzenie odroczono z powodu braku kworum” można bez zmiany sensu przekształcić w zdanie: „Posiedzenie odroczono ... braku kworum”.
1. A. w celu
2. B. na skutek
3. C. na przekór
4. D. pomimo
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenia „z powodu” i „na skutek” wprowadzają przyczynę zdarzenia. „Pomimo” ma znaczenie przeciwstawne, bo wskazuje okoliczność, która nie przeszkodziła w działaniu. „W celu” oznacza zamiar, a „na przekór” wyraża działanie wbrew czemuś, więc nie zachowują sensu zdania wyjściowego.

Reguła: synonimia składniowa wyrażeń przyczynowych