Mowa zależna

Przekształcanie wypowiedzi na mowę zależną, zdania pytajne zależne, czasowniki wprowadzające oraz przesunięcia zaimków i okoliczników.

Poziomy: B2 · C1 · 48 zadań

Czytaj artykuł

1. (B2)

Anna powiedziała do Piotra: „Przygotuję twoje dokumenty”. Piotr relacjonuje to sekretarce: Anna powiedziała, że przygotuje ... dokumenty.
1. A. moje
2. B. swoje
3. C. twoje
Poloniusz wyjaśnia:

Po zmianie osoby mówiącej trzeba dostosować zaimki do nowej sytuacji komunikacyjnej. W słowach Anny zaimek „twoje” odnosił się do Piotra, a gdy Piotr relacjonuje tę wypowiedź, musi powiedzieć „moje”. Formy „twoje” i „swoje” wskazywałyby odpowiednio na sekretarkę albo na Annę, a nie na dokumenty Piotra.

Reguła: przesunięcie zaimków dzierżawczych w mowie zależnej
2. (B2)

Anna powiedziała: „Jestem zmęczona”. W mowie zależnej: Anna powiedziała, ... jest zmęczona.
1. A. żeby
2. B. czy
3. C. że
4. D. aby
Poloniusz wyjaśnia:

Zdanie oznajmujące w mowie zależnej wprowadzamy spójnikiem „że”. „Czy” służy do wprowadzania pytań zależnych, a nie zwykłych stwierdzeń. „Żeby” i „aby” wymagają innej konstrukcji i nie łączą się tu z formą „jest”.

Reguła: zdanie oznajmujące w mowie zależnej wprowadzane spójnikiem że
3. (B2)

Dyrektor oświadczył w poniedziałek: „Za tydzień rozpoczniemy kontrolę”. Następnego dnia sekretarka zrelacjonowała, że dyrektor oświadczył, iż kontrola rozpocznie się ... .
1. A. tydzień wcześniej
2. B. tydzień później
3. C. za tydzień
Poloniusz wyjaśnia:

Okoliczniki czasu zależne od chwili mówienia trzeba przesunąć, gdy relacja powstaje w innym dniu. Wyrażenie „za tydzień” z wypowiedzi dyrektora odnosiło się do poniedziałku, dlatego w relacji następnego dnia właściwe jest „tydzień później”. „Za tydzień” liczyłoby czas od wtorku, a „tydzień wcześniej” odwraca kierunek czasowy.

Reguła: przesunięcie okoliczników czasu w mowie zależnej
4. (B2)

Katarzyna powiedziała Piotrowi: „Pożyczę ci mój samochód, jeśli oddasz mi swój klucz”. W mowie zależnej: Katarzyna powiedziała Piotrowi, że pożyczy ... samochód, jeśli odda jej swój klucz.
1. A. jej swój
2. B. mu swój
3. C. ci mój
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie zależnej zaimki trzeba dostosować do nowej perspektywy: adresat wypowiedzi staje się „mu”, a rzecz należąca do podmiotu zdania jest określana jako „swój”. Połączenie „ci mój” zachowuje formy z mowy niezależnej. Wyrażenie „jej swój” zmienia odbiorcę czynności i nie odpowiada sytuacji opisanej w zdaniu.

Reguła: przesunięcie zaimków osobowych i dzierżawczych w mowie zależnej
5. (B2)

Kierownik powiedział stażyście: „Proszę natychmiast poprawić tabelę”. W protokole zapisano: Kierownik ... stażyście natychmiast poprawić tabelę.
1. A. zapytał
2. B. poprosił
3. C. kazał
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „kazać” może tworzyć konstrukcję „kazać komuś coś zrobić”, czyli łączy się z celownikiem osoby i bezokolicznikiem. „Poprosił stażyście” jest błędne, bo „poprosić” wymaga biernika osoby albo konstrukcji „poprosić kogoś o coś”. „Zapytał stażyście” również narusza rekcję czasownika, ponieważ poprawnie mówi się „zapytał stażystę” albo „zapytał stażystę o coś”.

Reguła: rekcja czasownika kazać w mowie zależnej
6. (B2)

Klientka powiedziała konsultantowi: „Proszę anulować rezerwację”. W relacji napiszemy: Klientka poprosiła konsultanta, ... rezerwację.
1. A. żeby anulował
2. B. czy anulował
3. C. że anulował
Poloniusz wyjaśnia:

Prośbę w mowie zależnej wyraża się konstrukcją „poprosić kogoś, żeby” z formą trybu przypuszczającego. „Żeby anulował” wskazuje, co konsultant ma zrobić. „Że anulował” oznaczałoby informację o wykonanej czynności, a „czy anulował” wprowadzałoby pytanie, nie prośbę.

Reguła: prośba w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
7. (B2)

Lekarka powiedziała pacjentowi: „Dobrze byłoby, gdyby odpoczął pan kilka dni”. Pacjent relacjonował później: Lekarka ... mi, żebym odpoczął kilka dni.
1. A. zapytała
2. B. poradziła
3. C. poprosiła
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „poradzić” łączy się z celownikiem, dlatego poprawne jest „poradziła mi, żebym...”. Czasownik „poprosić” wymaga biernika osoby, więc należałoby powiedzieć „poprosiła mnie”, nie „poprosiła mi”. Czasownik „zapytać” także nie pasuje do konstrukcji z celownikiem i zdaniem celowym wprowadzonym przez „żeby”.

Reguła: rekcja czasownika poradzić w mowie zależnej
8. (B2)

Mama powiedziała synowi: „Idź po zakupy”. W mowie zależnej: Mama powiedziała synowi, ... poszedł po zakupy.
1. A. czy
2. B. że
3. C. niech
4. D. żeby
Poloniusz wyjaśnia:

Polecenie w mowie zależnej wprowadzamy najczęściej przez „żeby” i formę typu „poszedł”. „Że” wprowadza zdanie oznajmujące, a „czy” zdanie pytajne zależne. „Niech poszedł” jest niepoprawnym połączeniem partykuły rozkazującej z formą czasu przeszłego.

Reguła: rozkaz w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
9. (B2)

Menedżer powiedział do asystentki: „Wyślij kontrahentowi potwierdzenie jeszcze dziś”. W notatce zapisano: Menedżer poprosił asystentkę, ... kontrahentowi potwierdzenie tego dnia.
1. A. żeby wysłał
2. B. żeby wysłała
3. C. że wysłała
Poloniusz wyjaśnia:

Prośbę lub polecenie w mowie zależnej można wprowadzić konstrukcją „żeby” z formą trybu przypuszczającego zgodną z wykonawcą czynności. Wykonawcą jest asystentka, więc potrzebna jest forma „żeby wysłała”. „Że wysłała” przedstawia czynność jako fakt, a „żeby wysłał” ma niezgodny rodzaj wykonawcy.

Reguła: prośba w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
10. (B2)

Menedżer stwierdził: „Mój dział przygotuje analizę tutaj do końca miesiąca”. W notatce sporządzonej w innej siedzibie napisano, że menedżer stwierdził, ... dział przygotuje analizę tam do końca miesiąca.
1. A. że jego
2. B. czy jego
3. C. że mój
Poloniusz wyjaśnia:

Zdanie oznajmujące w mowie zależnej wprowadza się spójnikiem „że”, a zaimek „mój” trzeba zmienić zgodnie z perspektywą relacjonującego na „jego”. Połączenie „czy jego” jest właściwe dla pytania zależnego, nie dla zdania oznajmującego. Wyrażenie „że mój” pozostawia zaimek z mowy niezależnej i błędnie sugeruje, że dział należy do osoby relacjonującej.

Reguła: wykładnik zdania oznajmującego i przesunięcie zaimka dzierżawczego w mowie zależnej
11. (B2)

Na konferencji w poniedziałek rzecznik zapowiedział: „Za dwa dni opublikujemy pełny raport”. W artykule napisanym tydzień później podano, że rzecznik zapowiedział publikację pełnego raportu ...
1. A. dwa dni temu
2. B. dwa dni później
3. C. za dwa dni
Poloniusz wyjaśnia:

W relacjonowaniu cudzej wypowiedzi okolicznik „za dwa dni” zmienia się na „dwa dni później”, bo liczymy czas od chwili wypowiedzi rzecznika. Wyrażenie „za dwa dni” zachowuje perspektywę mowy niezależnej. Forma „dwa dni temu” odnosiłaby się do czasu poprzedzającego relację, a nie do zapowiedzianego terminu.

Reguła: przesunięcie okolicznika czasu za dwa dni w mowie zależnej
12. (B2)

Po badaniu lekarka oświadczyła: „Pacjent jest przytomny i może wrócić do domu”. W raporcie napisano: Lekarka oświadczyła, że pacjent ... przytomny i może wrócić do domu.
1. A. będzie
2. B. jest
3. C. był
Poloniusz wyjaśnia:

W polskiej mowie zależnej nie stosuje się automatycznego cofania czasu pod wpływem czasownika w czasie przeszłym. Jeśli w wypowiedzi niezależnej lekarka mówi o stanie aktualnym w chwili oświadczenia, w relacji pozostaje forma „jest”. Formy „był” i „będzie” zmieniają czas zdarzenia, więc nie oddają treści cytowanej wypowiedzi.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
13. (B2)

Po krótkiej naradzie trener najpierw poradził, a potem kazał zawodnikom, żeby ... tempo biegu.
1. A. zmniejszyli
2. B. zmniejszcie
3. C. zmniejszą
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach „poradzić” i „kazać” treść zalecenia albo polecenia można wprowadzić przez „żeby” z formą trybu przypuszczającego. „Zmniejszyli” jest właściwą formą odnoszącą się do zawodników. „Zmniejszą” to forma czasu przyszłego, a „zmniejszcie” to nieprzekształcony tryb rozkazujący.

Reguła: zalecenie i polecenie w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
14. (B2)

Podczas spotkania w Gdańsku organizator powiedział: „Tutaj odbędzie się finał”. Po powrocie do Warszawy relacjonujemy: Organizator powiedział, że finał odbędzie się ... .
1. A. tam
2. B. tutaj
3. C. tu
4. D. tędy
Poloniusz wyjaśnia:

Okolicznik miejsca zależy od miejsca, w którym relacjonujemy wypowiedź. Gdy mówimy już w Warszawie o spotkaniu w Gdańsku, „tutaj” z cytatu zmienia się w „tam”. „Tu” i „tutaj” wskazywałyby miejsce obecnego mówienia, a „tędy” oznacza kierunek drogi, nie miejsce wydarzenia.

Reguła: przesunięcie okolicznika miejsca tutaj na tam w mowie zależnej
15. (B2)

Podczas środowego posiedzenia prezes oświadczył: „Wczoraj zakończyliśmy negocjacje”. W piątkowym sprawozdaniu zapisano, że prezes oświadczył, iż negocjacje zakończono ...
1. A. dzień wcześniej
2. B. wczoraj
3. C. tego dnia
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie zależnej okolicznik „wczoraj” trzeba odnieść do chwili pierwotnej wypowiedzi, dlatego zmienia się go na „dzień wcześniej”. Forma „wczoraj” zachowuje perspektywę osoby mówiącej bezpośrednio, a nie relacjonującej. Wyrażenie „tego dnia” oznaczałoby dzień posiedzenia, a nie dzień poprzedzający posiedzenie.

Reguła: przesunięcie okolicznika czasu w mowie zależnej
16. (B2)

Podczas wizyty w Krakowie ekspert stwierdził: „Tu należy postawić dodatkowe znaki”. W raporcie napisanym w Warszawie zrelacjonowano, że ekspert stwierdził, iż dodatkowe znaki należy postawić ... .
1. A. tam
2. B. tu
3. C. tutaj
Poloniusz wyjaśnia:

Okoliczniki miejsca typu „tu” i „tutaj” odnoszą się do miejsca, w którym znajduje się mówiący. W relacji sporządzonej w Warszawie trzeba wskazać Kraków z perspektywy autora raportu, dlatego używa się „tam”. Formy „tu” i „tutaj” mylnie przenosiłyby punkt odniesienia do miejsca pisania raportu.

Reguła: przesunięcie okoliczników miejsca w mowie zależnej
17. (B2)

Prezes powiedziała: „Nie zgodzę się na tę zmianę”. W relacji napiszemy: Prezes powiedziała, że ... na tę zmianę.
1. A. nie zgodzi się
2. B. nie zgodziła się
3. C. nie zgodzę się
Poloniusz wyjaśnia:

W polskiej mowie zależnej nie stosuje się automatycznego następstwa czasów, dlatego wypowiedź dotycząca przyszłej decyzji zachowuje sens przyszły. Forma „nie zgodzi się” ma właściwą trzecią osobę i odpowiada słowom prezes. „Nie zgodzę się” nie zmienia osoby, a „nie zgodziła się” błędnie przenosi wypowiedź w przeszłość.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
18. (B2)

Przed głosowaniem, które odbędzie się za godzinę, przewodniczący oświadczył w imieniu komisji: „Popieramy ten wniosek”. W protokole zapisano: Przewodniczący oświadczył, że komisja ... ten wniosek.
1. A. popiera
2. B. popierała
3. C. popieramy
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy osoba mówi w imieniu grupy, w mowie zależnej trzeba dostosować formę czasownika do nazwy tej grupy. „Komisja popiera” ma trzecią osobę liczby pojedynczej i zachowuje czas teraźniejszy, bo głosowanie dopiero nastąpi. „Popieramy” bezpodstawnie zostawia pierwszą osobę liczby mnogiej, a „popierała” wprowadza nieuzasadniony czas przeszły.

Reguła: zmiana osoby czasownika w mowie zależnej po wypowiedzi w imieniu grupy
19. (B2)

Radca prawny powiedział do klienta: „Na pana miejscu złożyłbym odwołanie”. Klient zrelacjonował: Radca prawny ... mi, żebym złożył odwołanie.
1. A. zapytał
2. B. poradził
3. C. kazał
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik wprowadzający powinien oddawać intencję wypowiedzi niezależnej. Zwrot „na pana miejscu” sygnalizuje rekomendację, dlatego pasuje czasownik „poradził”. „Kazał” oznacza polecenie, którego w cytacie nie ma, a „zapytał” nie pasuje ani znaczeniowo, ani składniowo do zaimka „mi”.

Reguła: dobór czasownika wprowadzającego w mowie zależnej
20. (B2)

Reporter zapytał rzeczniczkę, ... minister podpisze rozporządzenie jeszcze dziś.
1. A. czy
2. B. że
3. C. jeśli
Poloniusz wyjaśnia:

Pytanie zależne rozstrzygające wprowadza się w polszczyźnie spójnikiem „czy”. „Jeśli” jest kalką z angielskiego if i wprowadza warunek, a nie pytanie zależne po czasowniku „zapytać”. „Że” wprowadza zdanie oznajmujące, więc zmieniłoby pytanie w twierdzenie.

Reguła: pytanie zależne rozstrzygające wprowadzane spójnikiem czy
21. (B2)

Tomasz powiedział Ewie: „Zgubiłem mój bilet”. Ewa relacjonuje: Tomasz powiedział mi, że zgubił ... bilet.
1. A. twój
2. B. nasz
3. C. swój
4. D. mój
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie zależnej zaimek dzierżawczy trzeba dostosować do osoby, o której mowa. „Swój” odnosi się do podmiotu zdania zależnego, czyli do Tomasza. „Mój”, „twój” i „nasz” zmieniłyby właściciela biletu, więc nie oddają sensu cytowanej wypowiedzi.

Reguła: przesunięcie zaimka dzierżawczego w mowie zależnej
22. (B2)

W czwartek minister stwierdził: „Wczoraj zakończyliśmy negocjacje”. W sobotę relacjonujemy: Minister stwierdził, że zakończyli negocjacje ... .
1. A. dzień wcześniej
2. B. wczoraj
3. C. jutro
4. D. poprzedni dzień
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie zależnej okolicznik „wczoraj” odnosimy do dnia pierwotnej wypowiedzi, a nie do dnia relacjonowania. Dlatego w sobotniej relacji z czwartkowej wypowiedzi należy użyć formy „dzień wcześniej”. „Wczoraj” wskazywałoby piątek, „jutro” niedzielę, a „poprzedni dzień” ma niewłaściwą formę przypadka.

Reguła: przesunięcie okolicznika czasu wczoraj na dzień wcześniej w mowie zależnej
23. (B2)

W końcowym wniosku raportu audytor uznał, ... wszystkie faktury zostały opisane zgodnie z procedurą.
1. A. że
2. B. czy
3. C. żeby
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „uznać” w znaczeniu przyjęcia czegoś jako wniosku wprowadza treść sądu spójnikiem „że”. „Czy” wprowadza pytanie zależne, a „żeby” polecenie, prośbę albo cel, więc nie pasują do przekazania treści wniosku.

Reguła: spójnik że po czasownikach wprowadzających treść sądu
24. (B2)

W poniedziałek prezes oświadczył: „Dziś podpisałem umowę”. W środę relacjonujemy tę wypowiedź: Prezes oświadczył, że podpisał umowę ... .
1. A. tego dnia
2. B. ten dzień
3. C. jutro
4. D. dziś
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie zależnej okoliczniki związane z chwilą mówienia trzeba dostosować do momentu relacjonowania. Skoro wypowiedź z poniedziałku relacjonujemy w środę, „dziś” z cytatu zmienia się w „tego dnia”. „Dziś” i „jutro” wskazują inne dni, a „ten dzień” nie tworzy poprawnego okolicznika czasu w tym zdaniu.

Reguła: przesunięcie okolicznika czasu dziś na tego dnia w mowie zależnej
25. (C1)

Audytor zapytał zarząd, ... spółka wdrożyła zalecenia pokontrolne w terminie.
1. A. jeśli
2. B. żeby
3. C. czy
Poloniusz wyjaśnia:

W pytaniu zależnym rozstrzygającym używa się spójnika „czy” i szyku zdania oznajmującego. „Jeśli” wprowadza warunek, a nie treść pytania. „Żeby” służy między innymi do przekazywania poleceń lub celu, więc nie pasuje po czasowniku „zapytać” w tym kontekście.

Reguła: pytanie zależne rozstrzygające wprowadzane spójnikiem czy
26. (C1)

Choć przyczyn awarii jeszcze nie potwierdzono, rzecznik spółki ..., że opóźnienie wynikało wyłącznie z błędu dostawcy.
1. A. zweryfikował
2. B. udowodnił
3. C. utrzymywał
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „utrzymywał” pozwala zrelacjonować cudzą wypowiedź z dystansem i bez przyjmowania odpowiedzialności za jej prawdziwość. „Udowodnił” oznacza, że teza została wykazana, co przeczy informacji o braku potwierdzenia przyczyn. „Zweryfikował” również sugeruje sprawdzenie i potwierdzenie, więc nie pasuje do kontekstu niepewności.

Reguła: czasownik wprowadzający jako nośnik oceny w mowie zależnej
27. (C1)

Dyrektor napisał przed tygodniem: „Nie zamierzam rezygnować z funkcji”. W relacji zależnej: Dyrektor napisał, że nie ... rezygnować z funkcji.
1. A. zamierza
2. B. zamierzał
3. C. zamierzył
Poloniusz wyjaśnia:

W polskiej mowie zależnej nie działa angielskie następstwo czasów, więc czas wypowiedzi pierwotnej zasadniczo zostaje zachowany. Forma „zamierzał” byłaby nieuzasadnionym cofnięciem czasu pod wpływem angielskiego backshiftu. „Zamierzył” zmienia aspekt i znaczenie czasownika, bo oznacza podjęcie zamiaru, a nie trwający zamiar wyrażony w cytacie.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
28. (C1)

Dyrektorka poprosiła analityków, ... zestawienie kosztów do poniedziałku.
1. A. żeby uzupełnili
2. B. że uzupełnili
3. C. czy uzupełnili
Poloniusz wyjaśnia:

Prośbę w mowie zależnej przekazuje się przez konstrukcję „żeby” z odpowiednią formą czasownika. „Że uzupełnili” przedstawia informację jako fakt, a nie prośbę. „Czy uzupełnili” wprowadza pytanie zależne, więc nie oddaje intencji czasownika „poprosić”.

Reguła: prośba w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
29. (C1)

Ekspertka wyjaśniła w raporcie: „Mechanizm działa tylko przy niskich stopach procentowych”. Relacjonując jej tezę, napiszemy: Ekspertka wyjaśniła, że mechanizm ... tylko przy niskich stopach procentowych.
1. A. zadziała
2. B. działa
3. C. działał
Poloniusz wyjaśnia:

Czas teraźniejszy z wypowiedzi pierwotnej pozostaje czasem teraźniejszym także po czasowniku wprowadzającym w czasie przeszłym. „Działał” wynikałoby z fałszywego zastosowania następstwa czasów. „Zadziała” wprowadzałoby czas przyszły i zmieniałoby sens ogólnej tezy ekspertki.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
30. (C1)

Fragment „Referent odłożył pismo. Po co miał się spieszyć? Przecież termin był nierealny” oddaje myśli postaci bez cudzysłowu i bez czasownika mówienia. To przykład mowy ...
1. A. pozornie zależnej
2. B. niezależnej właściwej
3. C. zależnej właściwej
Poloniusz wyjaśnia:

Mowa pozornie zależna łączy narrację trzecioosobową z perspektywą postaci, dlatego mogą się w niej pojawiać pytania i oceny należące do bohatera. „Mowa niezależna właściwa” wymagałaby bezpośredniego przytoczenia wypowiedzi, zwykle w cudzysłowie. „Mowa zależna właściwa” byłaby podporządkowana czasownikowi typu „powiedział”, „pomyślał” albo „zapytał”.

Reguła: mowa pozornie zależna jako połączenie narracji z perspektywą postaci
31. (C1)

Komisja wezwała spółkę, ... praktyk naruszających konkurencję.
1. A. zaniechawszy
2. B. że zaniechała
3. C. żeby zaniechała
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach wyrażających nakaz, wezwanie lub żądanie rozkaz w mowie zależnej wprowadza się przez „żeby” albo „aby” oraz formę typu „zaniechała”. Wyrażenie „że zaniechała” oznaczałoby stwierdzenie faktu, a nie polecenie. Imiesłów „zaniechawszy” nie tworzy zdania dopełnieniowego wymaganego w tej konstrukcji.

Reguła: rozkaz w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
32. (C1)

Komisja znała sam fakt uchylenia decyzji, lecz nie znała motywów, dlatego dociekała, ... wojewoda uchylił decyzję.
1. A. czy
2. B. dlaczego
3. C. żeby
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy pytanie zależne dotyczy przyczyny, wprowadza się je odpowiednim zaimkiem pytającym, tutaj „dlaczego”. „Czy” służy do pytań rozstrzygających, a kontekst wyraźnie mówi, że sam fakt uchylenia decyzji był znany. „Żeby” nie wprowadza pytania o przyczynę.

Reguła: pytanie zależne z zaimkiem pytającym
33. (C1)

Monitoring potwierdził obecność urzędnika w archiwum, lecz on mówił: „Nie wchodziłem tam po godzinach”. Krytyczny autor relacji napisze: Urzędnik ..., że nie wchodził tam po godzinach.
1. A. wykazał
2. B. utrzymywał
3. C. przyznał
4. D. zaprzeczył
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik wprowadzający może nie tylko wprowadzać cudzą wypowiedź, lecz także sygnalizować ocenę jej wiarygodności. „Utrzymywał” oznacza, że ktoś obstawał przy swoim twierdzeniu mimo okoliczności podających je w wątpliwość. „Przyznał” i „wykazał” zakładają prawdziwość treści, a „zaprzeczył, że nie wchodził” odwraca sens wypowiedzi.

Reguła: wybór czasownika wprowadzającego jako nośnika oceny w mowie zależnej
34. (C1)

Na naradzie, która jeszcze trwa, koordynator powiedział: „Raport trafi do rektora jutro”. W mowie zależnej: Koordynator powiedział, że raport ... do rektora jutro.
1. A. trafił
2. B. trafi
3. C. trafiłby
Poloniusz wyjaśnia:

W polskiej mowie zależnej czas zdania podrzędnego zachowuje odniesienie czasowe wypowiedzi pierwotnej. Skoro w cytacie mowa o przyszłości, poprawna jest forma przyszła „trafi”. „Trafił” przenosi zdarzenie w przeszłość, a „trafiłby” wprowadza tryb przypuszczający, którego nie ma w wypowiedzi pierwotnej.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
35. (C1)

Na posiedzeniu w maju minister zapowiedział: „Nowe przepisy wejdą w życie 1 stycznia przyszłego roku”. W protokole z tego posiedzenia należy zapisać: Minister zapowiedział, że nowe przepisy ... 1 stycznia następnego roku.
1. A. weszłyby w życie
2. B. weszły w życie
3. C. wejdą w życie
Poloniusz wyjaśnia:

W relacjonowaniu polskim zachowuje się czas przyszły, jeżeli wypowiedź pierwotna dotyczyła przyszłości. Poprawne jest „wejdą w życie”, bo protokół odtwarza treść zapowiedzi, a nie późniejszy stan faktyczny. Formy „weszłyby w życie” i „weszły w życie” zmieniają znaczenie wypowiedzi: pierwsza wprowadza tryb przypuszczający, druga przedstawia zdarzenie jako dokonany fakt.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
36. (C1)

Nie ustalono w raporcie, ... usunięto z akt pierwotną wersję załącznika.
1. A. z czyjej inicjatywy
2. B. czyjej inicjatywy
3. C. z kogo inicjatywy
Poloniusz wyjaśnia:

W pytaniu zależnym z zaimkiem pytającym zachowuje się konstrukcję wymaganą przez sens zdania: „z czyjej inicjatywy”. Samo „czyjej inicjatywy” nie tworzy tu poprawnego okolicznika. Wyrażenie „z kogo inicjatywy” jest błędnym połączeniem formy zaimka pytajnego rzeczownego „kto” z rzeczownikiem, zamiast formy dzierżawczej „czyjej”.

Reguła: pytanie zależne z zaimkiem pytającym i wymaganą konstrukcją przyimkową
37. (C1)

Pełnomocnik zażądał od wykonawcy, ... nie przekazywał dokumentacji podwykonawcom bez pisemnej zgody.
1. A. czy
2. B. że
3. C. żeby
Poloniusz wyjaśnia:

Żądanie w mowie zależnej wprowadza się konstrukcją „żeby” z formą trybu przypuszczającego. „Że” wprowadza przede wszystkim oznajmienie, a nie nakaz ani żądanie. „Czy” służy do pytań zależnych rozstrzygających, więc nie pasuje po czasowniku „zażądał”.

Reguła: rozkaz i żądanie w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
38. (C1)

Po kontroli archiwum inspektorzy ustalali, ... zaginioną teczkę przekazano przed likwidacją wydziału.
1. A. komu
2. B. kim
3. C. kogo
Poloniusz wyjaśnia:

W pytaniu zależnym zaimek pytający musi mieć przypadek wymagany przez czasownik w zdaniu podrzędnym. Czasownik „przekazać” w znaczeniu „dać komuś” łączy się z celownikiem, dlatego poprawne jest „komu”. Formy „kogo” i „kim” naruszają rekcję czasownika: pierwsza jest biernikiem, druga narzędnikiem.

Reguła: pytanie zależne z zaimkiem pytającym i rekcją czasownika
39. (C1)

Podczas czwartkowej konferencji prezes powiedział: „Spółka pozostaje wypłacalna”. W depeszy wysłanej godzinę później napisano: Prezes zapewnił, że spółka ... wypłacalna.
1. A. będzie pozostawała
2. B. pozostawała
3. C. pozostaje
Poloniusz wyjaśnia:

W polskiej mowie zależnej nie działa angielskie następstwo czasów: czas zdania podrzędnego zostaje taki, jaki wynika z wypowiedzi pierwotnej. Skoro prezes mówił o stanie aktualnym w chwili wypowiedzi, poprawna jest forma „pozostaje”. Forma „pozostawała” jest kalką backshiftu, a „będzie pozostawała” bezpodstawnie przenosi informację w przyszłość.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
40. (C1)

Podczas posiedzenia, które nadal trwa, ekspert powiedział przed chwilą: „System działa prawidłowo”. W mowie zależnej: Ekspert powiedział, że system ... prawidłowo.
1. A. zadziałał
2. B. działał
3. C. działa
Poloniusz wyjaśnia:

W polskiej mowie zależnej nie stosuje się mechanicznego następstwa czasów. Jeśli wypowiedź pierwotna dotyczy stanu aktualnego i kontekst potwierdza jego trwanie, pozostaje forma teraźniejsza „działa”. „Działał” byłoby nieuzasadnionym przesunięciem w przeszłość, a „zadziałał” zmieniałoby aspekt i znaczenie.

Reguła: brak następstwa czasów w polskiej mowie zależnej
41. (C1)

Prowadzący zapytał przedstawiciela resortu, ... projekt obejmuje także umowy zawarte przed 2020 rokiem.
1. A. jeśli
2. B. gdyby
3. C. czy
Poloniusz wyjaśnia:

Pytanie zależne rozstrzygające wprowadza się spójnikiem „czy”. Spójnik „jeśli” wprowadza warunek, a nie treść pytania. Forma „gdyby” wymagałaby trybu przypuszczającego i także nie pełni tu funkcji pytajnej.

Reguła: pytanie zależne rozstrzygające wprowadzane spójnikiem czy
42. (C1)

Przewodnicząca poprosiła protokolanta, ... zastrzeżenie w dosłownym brzmieniu.
1. A. żeby odnotował
2. B. odnotowałby
3. C. że odnotował
Poloniusz wyjaśnia:

Prośbę kierowaną do adresata oddaje się w mowie zależnej przez konstrukcję z „żeby” i formą osobową odpowiadającą wykonawcy czynności. „Że odnotował” relacjonuje fakt dokonany, nie prośbę. Sama forma „odnotowałby” bez spójnika „żeby” nie tworzy poprawnego zdania zależnego po czasowniku „poprosić”.

Reguła: prośba w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
43. (C1)

Przewodniczący nakazał sekretarzowi, ... protokół przed głosowaniem.
1. A. że sporządził
2. B. żeby sporządził
3. C. czy sporządził
Poloniusz wyjaśnia:

Rozkaz lub polecenie w mowie zależnej wyraża się konstrukcją z „żeby” i formą osobową typu „sporządził”. „Czy sporządził” wprowadza pytanie, a nie nakaz. „Że sporządził” oznaczałoby stwierdzenie faktu i nie łączy się poprawnie z czasownikiem „nakazać komuś” w tym znaczeniu.

Reguła: rozkaz w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
44. (C1)

Przewodniczący poprosił ekspertki, żeby ... streszczenie opinii do protokołu najpóźniej następnego dnia.
1. A. dołączyć
2. B. dołączą
3. C. dołączyły
Poloniusz wyjaśnia:

Prośbę w mowie zależnej po „żeby” wyraża się formą trybu przypuszczającego, tutaj zgodną z rzeczownikiem „ekspertki”. „Dołączą” jest formą czasu przyszłego, a nie formą wymaganą po „żeby” w tej konstrukcji. Bezokolicznik „dołączyć” nie wskazuje wykonawczyń prośby i nie pasuje do zdania z wyrażonym adresatem.

Reguła: prośba w mowie zależnej przez żeby z formą trybu przypuszczającego
45. (C1)

Świadek przez kilka miesięcy zaprzeczał, lecz po okazaniu korespondencji zmienił stanowisko i ... , że znał treść umowy przed jej podpisaniem.
1. A. przemilczał
2. B. przyznał
3. C. zaprzeczył
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „przyznał” wprowadza wypowiedź, w której ktoś uznaje za prawdziwe to, czemu wcześniej przeczył albo czego nie chciał potwierdzić. Kontekst „zmienił stanowisko” przesądza, że chodzi właśnie o takie ujawnienie i zaakceptowanie faktu. „Przemilczał” oznaczałoby brak wypowiedzi na ten temat, a „zaprzeczył” powtórzyłoby wcześniejsze stanowisko zamiast jego zmiany.

Reguła: czasownik wprowadzający jako nośnik oceny w mowie zależnej
46. (C1)

Uzupełnij fragment mowy pozornie zależnej w narracji trzecioosobowej: Senator czytał uzasadnienie decyzji. Dlaczego ... przypisywano intencje, których nigdy nie miał?
1. A. sobie
2. B. jemu
3. C. mi
Poloniusz wyjaśnia:

W mowie pozornie zależnej zachowuje się emocjonalny kształt myśli bohatera, ale zaimki dostosowuje się do narracji trzecioosobowej. Zaimek „mi” należałby do mowy niezależnej, czyli bezpośredniego cytatu myśli. „Sobie” zmieniałoby uczestnika sytuacji i sugerowałoby, że przypisujący przypisywali te intencje samym sobie.

Reguła: przesunięcie zaimków w mowie pozornie zależnej
47. (C1)

W raporcie nie przedstawiono dowodów, lecz jedynie odnotowano zarzut strony: pełnomocnik ... , że organ działał z rażącym naruszeniem prawa.
1. A. utrzymywał
2. B. zaprzeczył
3. C. wykazał
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik wprowadzający w mowie zależnej może sygnalizować stosunek nadawcy do cudzej wypowiedzi. „Utrzymywał” oznacza, że ktoś przedstawiał dane twierdzenie, a relacjonujący zachowuje wobec niego dystans. „Wykazał” sugerowałoby udowodnienie tezy, co wyklucza informacja o braku dowodów, a „zaprzeczył, że” nie pasuje do rzeczownika „zarzut”, ponieważ odwraca sens przytoczonej treści.

Reguła: czasownik wprowadzający jako nośnik oceny w mowie zależnej
48. (C1)

Wskaż niepoprawne uzupełnienie zdania: Senator zapytał biuro analiz, ... .
1. A. czy projekt wymaga notyfikacji
2. B. jakie skutki wywoła uchwała
3. C. jeśli komisja ma quorum
Poloniusz wyjaśnia:

Pytanie zależne rozstrzygające wprowadza się w polszczyźnie spójnikiem „czy”, nie spójnikiem „jeśli”. Poprawne są konstrukcje „czy projekt wymaga notyfikacji” oraz „jakie skutki wywoła uchwała”, ponieważ odpowiadają odpowiednio pytaniu rozstrzygającemu i pytaniu z zaimkiem pytającym. Wyrażenie „jeśli komisja ma quorum” jest kalką z angielskiego „if” i nie tworzy poprawnego pytania zależnego.

Reguła: pytanie zależne rozstrzygające wprowadzane spójnikiem czy