Reported speech (mowa zależna)

Transforming statements into reported speech (mowa zależna), indirect questions (zdania pytajne zależne), reporting verbs, and shifts in pronouns and adverbials.

Levels: B2 · C1 · 48 tasks

Read the article

1. (B2)

Anna powiedziała do Piotra: „Przygotuję twoje dokumenty”. Piotr relacjonuje to sekretarce: Anna powiedziała, że przygotuje ... dokumenty.
1. A. moje
2. B. swoje
3. C. twoje
Poloniusz explains:

After a change of the speaking person, the pronouns must be adjusted to the new communicative situation. In the words of Anny, the pronoun „twoje” referred to Piotra, and when Piotr reports this utterance, he has to say „moje”. The forms „twoje” and „swoje” would point respectively to the secretary or to Annę, not to Piotra's documents.

Rule: shift of possessive pronouns in reported speech
2. (B2)

Anna powiedziała: „Jestem zmęczona”. W mowie zależnej: Anna powiedziała, ... jest zmęczona.
1. A. żeby
2. B. czy
3. C. że
4. D. aby
Poloniusz explains:

A declarative sentence in reported speech (mowa zależna) is introduced with the conjunction „że”. „Czy” is used to introduce reported questions, not ordinary statements. „Żeby” and „aby” require a different construction and do not combine here with the form „jest”.

Rule: declarative sentence in reported speech introduced by the conjunction że
3. (B2)

Dyrektor oświadczył w poniedziałek: „Za tydzień rozpoczniemy kontrolę”. Następnego dnia sekretarka zrelacjonowała, że dyrektor oświadczył, iż kontrola rozpocznie się ... .
1. A. tydzień wcześniej
2. B. tydzień później
3. C. za tydzień
Poloniusz explains:

Adverbials of time that depend on the moment of speaking must be shifted when the report is made on a different day. The expression „za tydzień” from the director's utterance referred to Monday, so in a report made the next day the correct form is „tydzień później”. „Za tydzień” would count the time from Tuesday, while „tydzień wcześniej” reverses the time direction.

Rule: shift of adverbials of time in reported speech
4. (B2)

Katarzyna powiedziała Piotrowi: „Pożyczę ci mój samochód, jeśli oddasz mi swój klucz”. W mowie zależnej: Katarzyna powiedziała Piotrowi, że pożyczy ... samochód, jeśli odda jej swój klucz.
1. A. jej swój
2. B. mu swój
3. C. ci mój
Poloniusz explains:

In reported speech (mowa zależna), pronouns must be adjusted to the new perspective: the addressee of the utterance becomes „mu”, and the thing belonging to the subject of the sentence is described as „swój”. The combination „ci mój” keeps the forms from direct speech. The expression „jej swój” changes the recipient of the action and does not correspond to the situation described in the sentence.

Rule: shift of personal and possessive pronouns in reported speech
5. (B2)

Kierownik powiedział stażyście: „Proszę natychmiast poprawić tabelę”. W protokole zapisano: Kierownik ... stażyście natychmiast poprawić tabelę.
1. A. zapytał
2. B. poprosił
3. C. kazał
Poloniusz explains:

The verb „kazać” can form the construction „kazać komuś coś zrobić”, that is, it combines with the dative (celownik) of the person and an infinitive. „Poprosił stażyście” is wrong because „poprosić” governs the accusative (biernik) of the person or the construction „poprosić kogoś o coś”. „Zapytał stażyście” also violates verb government (rekcja czasownika), because the correct forms are „zapytał stażystę” or „zapytał stażystę o coś”.

Rule: verb government of kazać in reported speech
6. (B2)

Klientka powiedziała konsultantowi: „Proszę anulować rezerwację”. W relacji napiszemy: Klientka poprosiła konsultanta, ... rezerwację.
1. A. żeby anulował
2. B. czy anulował
3. C. że anulował
Poloniusz explains:

A request in reported speech (mowa zależna) is expressed with the construction „poprosić kogoś, żeby” with a form of the conditional mood (tryb przypuszczający). „Żeby anulował” indicates what the consultant is supposed to do. „Że anulował” would mean information about a completed action, while „czy anulował” would introduce a question, not a request.

Rule: request in reported speech with żeby and a form of the conditional mood
7. (B2)

Lekarka powiedziała pacjentowi: „Dobrze byłoby, gdyby odpoczął pan kilka dni”. Pacjent relacjonował później: Lekarka ... mi, żebym odpoczął kilka dni.
1. A. zapytała
2. B. poradziła
3. C. poprosiła
Poloniusz explains:

The verb „poradzić” governs the dative (celownik), so „poradziła mi, żebym...” is correct. The verb „poprosić” governs the accusative (biernik) of the person, so one would have to say „poprosiła mnie”, not „poprosiła mi”. The verb „zapytać” also does not fit a construction with the dative and a purpose clause introduced by „żeby”.

Rule: verb government of poradzić in reported speech
8. (B2)

Mama powiedziała synowi: „Idź po zakupy”. W mowie zależnej: Mama powiedziała synowi, ... poszedł po zakupy.
1. A. czy
2. B. że
3. C. niech
4. D. żeby
Poloniusz explains:

A command in reported speech (mowa zależna) is most often introduced by „żeby” and a form such as „poszedł”. „Że” introduces a declarative sentence, and „czy” introduces a reported question. „Niech poszedł” is an incorrect combination of an imperative particle with a past tense form.

Rule: command in reported speech with żeby and a form of the conditional mood
9. (B2)

Menedżer powiedział do asystentki: „Wyślij kontrahentowi potwierdzenie jeszcze dziś”. W notatce zapisano: Menedżer poprosił asystentkę, ... kontrahentowi potwierdzenie tego dnia.
1. A. żeby wysłał
2. B. żeby wysłała
3. C. że wysłała
Poloniusz explains:

A request or command in reported speech (mowa zależna) can be introduced with the construction „żeby” plus a form of the conditional mood (tryb przypuszczający) agreeing with the person who performs the action. The performer is the assistant, so the form needed is „żeby wysłała”. „Że wysłała” presents the action as a fact, while „żeby wysłał” has a gender that does not agree with the performer.

Rule: request in reported speech using żeby with a conditional mood form
10. (B2)

Menedżer stwierdził: „Mój dział przygotuje analizę tutaj do końca miesiąca”. W notatce sporządzonej w innej siedzibie napisano, że menedżer stwierdził, ... dział przygotuje analizę tam do końca miesiąca.
1. A. że jego
2. B. czy jego
3. C. że mój
Poloniusz explains:

A declarative sentence (zdanie oznajmujące) in reported speech (mowa zależna) is introduced with the conjunction „że”, and the possessive pronoun (zaimek dzierżawczy) „mój” has to be changed according to the reporter's perspective to „jego”. The combination „czy jego” is appropriate for a reported question, not for a declarative sentence. The expression „że mój” leaves the pronoun from direct speech and wrongly suggests that the department belongs to the person reporting the statement.

Rule: marker of a declarative sentence and shift of the possessive pronoun in reported speech
11. (B2)

Na konferencji w poniedziałek rzecznik zapowiedział: „Za dwa dni opublikujemy pełny raport”. W artykule napisanym tydzień później podano, że rzecznik zapowiedział publikację pełnego raportu ...
1. A. dwa dni temu
2. B. dwa dni później
3. C. za dwa dni
Poloniusz explains:

When reporting someone else's statement in reported speech (mowa zależna), the adverbial expression of time „za dwa dni” changes to „dwa dni później”, because the time is counted from the moment of the spokesperson's statement. The expression „za dwa dni” preserves the perspective of direct speech. The form „dwa dni temu” would refer to a time before the report, not to the announced date.

Rule: shift of the time expression za dwa dni in reported speech
12. (B2)

Po badaniu lekarka oświadczyła: „Pacjent jest przytomny i może wrócić do domu”. W raporcie napisano: Lekarka oświadczyła, że pacjent ... przytomny i może wrócić do domu.
1. A. będzie
2. B. jest
3. C. był
Poloniusz explains:

In Polish reported speech (mowa zależna), there is no automatic backshifting of tense under the influence of a verb in the past tense. If in direct speech the doctor is speaking about a state that is current at the moment of the statement, the reported version keeps the form „jest”. The forms „był” and „będzie” change the time of the event, so they do not convey the content of the quoted statement.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech
13. (B2)

Po krótkiej naradzie trener najpierw poradził, a potem kazał zawodnikom, żeby ... tempo biegu.
1. A. zmniejszyli
2. B. zmniejszcie
3. C. zmniejszą
Poloniusz explains:

After the verbs „poradzić” and „kazać”, the content of advice or a command can be introduced with „żeby” plus a form of the conditional mood (tryb przypuszczający). „Zmniejszyli” is the correct form referring to the players. „Zmniejszą” is a future-tense form, and „zmniejszcie” is the untransformed imperative mood (tryb rozkazujący).

Rule: advice and command in reported speech using żeby with a conditional mood form
14. (B2)

Podczas spotkania w Gdańsku organizator powiedział: „Tutaj odbędzie się finał”. Po powrocie do Warszawy relacjonujemy: Organizator powiedział, że finał odbędzie się ... .
1. A. tam
2. B. tutaj
3. C. tu
4. D. tędy
Poloniusz explains:

The adverbial expression of place depends on the place where the statement is being reported in reported speech (mowa zależna). When we are already speaking in Warsaw about a meeting in Gdańsk, „tutaj” from the quotation changes to „tam”. „Tu” and „tutaj” would point to the place where the current speaking is taking place, while „tędy” means the direction of a route, not the place of the event.

Rule: shift of the place expression tutaj to tam in reported speech
15. (B2)

Podczas środowego posiedzenia prezes oświadczył: „Wczoraj zakończyliśmy negocjacje”. W piątkowym sprawozdaniu zapisano, że prezes oświadczył, iż negocjacje zakończono ...
1. A. dzień wcześniej
2. B. wczoraj
3. C. tego dnia
Poloniusz explains:

In reported speech (mowa zależna), the adverbial expression „wczoraj” has to be related to the moment of the original statement, so it changes to „dzień wcześniej”. The form „wczoraj” preserves the perspective of the person speaking directly, not of the person reporting. The expression „tego dnia” would mean the day of the meeting, not the day before the meeting.

Rule: shift of the time expression in reported speech
16. (B2)

Podczas wizyty w Krakowie ekspert stwierdził: „Tu należy postawić dodatkowe znaki”. W raporcie napisanym w Warszawie zrelacjonowano, że ekspert stwierdził, iż dodatkowe znaki należy postawić ... .
1. A. tam
2. B. tu
3. C. tutaj
Poloniusz explains:

Adverbial expressions of place such as „tu” and „tutaj” refer to the place where the speaker is located. In a report written in Warsaw, Kraków has to be indicated from the report writer's perspective, so „tam” is used. The forms „tu” and „tutaj” would wrongly move the point of reference to the place where the report is being written.

Rule: shift of place expressions in reported speech
17. (B2)

Prezes powiedziała: „Nie zgodzę się na tę zmianę”. W relacji napiszemy: Prezes powiedziała, że ... na tę zmianę.
1. A. nie zgodzi się
2. B. nie zgodziła się
3. C. nie zgodzę się
Poloniusz explains:

In Polish reported speech (mowa zależna), there is no automatic sequence of tenses, so a statement about a future decision keeps its future meaning. The form „nie zgodzi się” has the correct third person and corresponds to the president's words. „Nie zgodzę się” does not change the person, and „nie zgodziła się” wrongly moves the statement into the past.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech
18. (B2)

Przed głosowaniem, które odbędzie się za godzinę, przewodniczący oświadczył w imieniu komisji: „Popieramy ten wniosek”. W protokole zapisano: Przewodniczący oświadczył, że komisja ... ten wniosek.
1. A. popiera
2. B. popierała
3. C. popieramy
Poloniusz explains:

When a person speaks on behalf of a group, in reported speech (mowa zależna) the verb form has to be adjusted to the name of that group. „Komisja popiera” has the third-person singular form and keeps the present tense, because the vote has not taken place yet. „Popieramy” unjustifiably leaves the first-person plural, while „popierała” introduces an unjustified past tense.

Rule: change of verb person in reported speech after a statement made on behalf of a group
19. (B2)

Radca prawny powiedział do klienta: „Na pana miejscu złożyłbym odwołanie”. Klient zrelacjonował: Radca prawny ... mi, żebym złożył odwołanie.
1. A. zapytał
2. B. poradził
3. C. kazał
Poloniusz explains:

The reporting verb used in reported speech (mowa zależna) should reflect the intention of the direct statement. The phrase „na pana miejscu” signals a recommendation, so the verb „poradził” fits. „Kazał” means a command, which is not present in the quotation, and „zapytał” does not fit either semantically or syntactically with the pronoun „mi”.

Rule: choice of reporting verb in reported speech
20. (B2)

Reporter zapytał rzeczniczkę, ... minister podpisze rozporządzenie jeszcze dziś.
1. A. czy
2. B. że
3. C. jeśli
Poloniusz explains:

A yes/no reported question (pytanie zależne rozstrzygające) in Polish is introduced with the conjunction „czy”. „Jeśli” is a calque from English if and introduces a condition, not a reported question after the verb „zapytać”. „Że” introduces a declarative sentence, so it would change the question into a statement.

Rule: yes/no reported question introduced by the conjunction czy
21. (B2)

Tomasz powiedział Ewie: „Zgubiłem mój bilet”. Ewa relacjonuje: Tomasz powiedział mi, że zgubił ... bilet.
1. A. twój
2. B. nasz
3. C. swój
4. D. mój
Poloniusz explains:

In reported speech (mowa zależna), the possessive pronoun (zaimek dzierżawczy) has to be adjusted to the person being spoken about. „Swój” refers to the subject of the reported clause, that is, to Tomasz. „Mój”, „twój” and „nasz” would change the owner of the ticket, so they do not convey the meaning of the quoted statement.

Rule: shift of the possessive pronoun in reported speech
22. (B2)

W czwartek minister stwierdził: „Wczoraj zakończyliśmy negocjacje”. W sobotę relacjonujemy: Minister stwierdził, że zakończyli negocjacje ... .
1. A. dzień wcześniej
2. B. wczoraj
3. C. jutro
4. D. poprzedni dzień
Poloniusz explains:

In reported speech (mowa zależna), the adverbial expression „wczoraj” is related to the day of the original statement, not to the day of reporting. Therefore, in a Saturday report of a statement made on Thursday, the form „dzień wcześniej” should be used. „Wczoraj” would indicate Friday, „jutro” would indicate Sunday, and „poprzedni dzień” has the wrong case form.

Rule: shift of the time expression wczoraj to dzień wcześniej in reported speech
23. (B2)

W końcowym wniosku raportu audytor uznał, ... wszystkie faktury zostały opisane zgodnie z procedurą.
1. A. że
2. B. czy
3. C. żeby
Poloniusz explains:

The verb „uznać”, in the sense of accepting something as a conclusion, introduces the content of a judgment with the conjunction „że”. „Czy” introduces an indirect question, and „żeby” introduces a command, a request, or a purpose, so they do not fit when the content of a conclusion is being reported.

Rule: the conjunction że after verbs introducing the content of a judgment
24. (B2)

W poniedziałek prezes oświadczył: „Dziś podpisałem umowę”. W środę relacjonujemy tę wypowiedź: Prezes oświadczył, że podpisał umowę ... .
1. A. tego dnia
2. B. ten dzień
3. C. jutro
4. D. dziś
Poloniusz explains:

In reported speech (mowa zależna), adverbials connected with the moment of speaking must be adjusted to the moment of reporting. Since the utterance from Monday is being reported on Wednesday, „dziś” from the quotation changes into „tego dnia”. „Dziś” and „jutro” point to other days, and „ten dzień” does not form a correct adverbial of time in this sentence.

Rule: shifting the time adverbial dziś to tego dnia in reported speech
25. (C1)

Audytor zapytał zarząd, ... spółka wdrożyła zalecenia pokontrolne w terminie.
1. A. jeśli
2. B. żeby
3. C. czy
Poloniusz explains:

In an indirect yes-no question, the conjunction „czy” is used, together with the word order (szyk) of a declarative sentence. „Jeśli” introduces a condition, not the content of a question. „Żeby” is used, among other things, to report orders or purpose, so it does not fit after the verb „zapytać” in this context.

Rule: indirect yes-no question introduced by the conjunction czy
26. (C1)

Choć przyczyn awarii jeszcze nie potwierdzono, rzecznik spółki ..., że opóźnienie wynikało wyłącznie z błędu dostawcy.
1. A. zweryfikował
2. B. udowodnił
3. C. utrzymywał
Poloniusz explains:

The verb „utrzymywał” makes it possible to report someone else's statement with distance and without taking responsibility for its truth. „Udowodnił” means that the thesis was demonstrated, which contradicts the information that the causes were not confirmed. „Zweryfikował” also suggests checking and confirmation, so it does not fit the context of uncertainty.

Rule: the introducing verb as a marker of evaluation in reported speech (mowa zależna)
27. (C1)

Dyrektor napisał przed tygodniem: „Nie zamierzam rezygnować z funkcji”. W relacji zależnej: Dyrektor napisał, że nie ... rezygnować z funkcji.
1. A. zamierza
2. B. zamierzał
3. C. zamierzył
Poloniusz explains:

In Polish reported speech (mowa zależna), the English sequence of tenses does not operate, so the tense of the original utterance is generally preserved. The form „zamierzał” would be an unjustified shift back in time under the influence of English backshift. „Zamierzył” changes the aspect (aspekt) and the meaning of the verb, because it means undertaking an intention, not the continuing intention expressed in the quotation.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech
28. (C1)

Dyrektorka poprosiła analityków, ... zestawienie kosztów do poniedziałku.
1. A. żeby uzupełnili
2. B. że uzupełnili
3. C. czy uzupełnili
Poloniusz explains:

A request in reported speech (mowa zależna) is reported through the construction „żeby” with the appropriate verb form. „Że uzupełnili” presents the information as a fact, not as a request. „Czy uzupełnili” introduces an indirect question, so it does not express the intention of the verb „poprosić”.

Rule: a request in reported speech using żeby with a conditional mood (tryb przypuszczający) form
29. (C1)

Ekspertka wyjaśniła w raporcie: „Mechanizm działa tylko przy niskich stopach procentowych”. Relacjonując jej tezę, napiszemy: Ekspertka wyjaśniła, że mechanizm ... tylko przy niskich stopach procentowych.
1. A. zadziała
2. B. działa
3. C. działał
Poloniusz explains:

The present tense from the original utterance remains in the present tense also after an introducing verb in the past tense. „Działał” would result from a false application of the sequence of tenses. „Zadziała” would introduce the future tense and would change the meaning of the expert's general thesis.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech (mowa zależna)
30. (C1)

Fragment „Referent odłożył pismo. Po co miał się spieszyć? Przecież termin był nierealny” oddaje myśli postaci bez cudzysłowu i bez czasownika mówienia. To przykład mowy ...
1. A. pozornie zależnej
2. B. niezależnej właściwej
3. C. zależnej właściwej
Poloniusz explains:

Free indirect speech (mowa pozornie zależna) combines third-person narration with the perspective of a character, so questions and evaluations belonging to the protagonist may appear in it. „Mowa niezależna właściwa” would require the utterance to be quoted directly, usually in quotation marks. „Mowa zależna właściwa” would be subordinated to a verb such as „powiedział”, „pomyślał” or „zapytał”.

Rule: free indirect speech as a combination of narration with a character's perspective
31. (C1)

Komisja wezwała spółkę, ... praktyk naruszających konkurencję.
1. A. zaniechawszy
2. B. że zaniechała
3. C. żeby zaniechała
Poloniusz explains:

After verbs expressing an order, an appeal, or a demand, a command in reported speech (mowa zależna) is introduced by „żeby” or „aby” and a form such as „zaniechała”. The expression „że zaniechała” would mean a statement of fact, not an order. The anterior adverbial participle (imiesłów przysłówkowy uprzedni) „zaniechawszy” does not form the object clause needed in this construction.

Rule: a command in reported speech using żeby with a conditional mood (tryb przypuszczający) form
32. (C1)

Komisja znała sam fakt uchylenia decyzji, lecz nie znała motywów, dlatego dociekała, ... wojewoda uchylił decyzję.
1. A. czy
2. B. dlaczego
3. C. żeby
Poloniusz explains:

When an indirect question concerns the cause, it is introduced by the appropriate interrogative pronoun, here „dlaczego”. „Czy” is used for yes-no questions, and the context clearly says that the fact of the decision being annulled was known. „Żeby” does not introduce a question about the cause.

Rule: indirect question with an interrogative pronoun
33. (C1)

Monitoring potwierdził obecność urzędnika w archiwum, lecz on mówił: „Nie wchodziłem tam po godzinach”. Krytyczny autor relacji napisze: Urzędnik ..., że nie wchodził tam po godzinach.
1. A. wykazał
2. B. utrzymywał
3. C. przyznał
4. D. zaprzeczył
Poloniusz explains:

The introducing verb can not only introduce someone else's statement, but also signal an evaluation of its credibility. „Utrzymywał” means that someone insisted on their claim despite circumstances that cast doubt on it. „Przyznał” and „wykazał” assume the truth of the content, while „zaprzeczył, że nie wchodził” reverses the meaning of the utterance.

Rule: choice of the introducing verb as a marker of evaluation in reported speech (mowa zależna)
34. (C1)

Na naradzie, która jeszcze trwa, koordynator powiedział: „Raport trafi do rektora jutro”. W mowie zależnej: Koordynator powiedział, że raport ... do rektora jutro.
1. A. trafił
2. B. trafi
3. C. trafiłby
Poloniusz explains:

In Polish reported speech (mowa zależna), the tense of the subordinate clause (zdanie podrzędne) preserves the time reference of the original utterance. Since the quotation refers to the future, the future form „trafi” is correct. „Trafił” moves the event into the past, and „trafiłby” introduces the conditional mood (tryb przypuszczający), which is not present in the original utterance.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech
35. (C1)

Na posiedzeniu w maju minister zapowiedział: „Nowe przepisy wejdą w życie 1 stycznia przyszłego roku”. W protokole z tego posiedzenia należy zapisać: Minister zapowiedział, że nowe przepisy ... 1 stycznia następnego roku.
1. A. weszłyby w życie
2. B. weszły w życie
3. C. wejdą w życie
Poloniusz explains:

When reporting in Polish, the future tense (czas przyszły) is preserved if the original statement referred to the future. „wejdą w życie” is correct, because the minutes reproduce the content of the announcement, not a later state of facts. The forms „weszłyby w życie” and „weszły w życie” change the meaning of the statement: the first introduces the conditional mood (tryb przypuszczający), while the second presents the event as a completed fact.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech
36. (C1)

Nie ustalono w raporcie, ... usunięto z akt pierwotną wersję załącznika.
1. A. z czyjej inicjatywy
2. B. czyjej inicjatywy
3. C. z kogo inicjatywy
Poloniusz explains:

In an indirect question (pytanie zależne) with an interrogative pronoun, the construction required by the meaning of the sentence is kept: „z czyjej inicjatywy”. The expression „czyjej inicjatywy” alone does not form a correct adverbial modifier here. The expression „z kogo inicjatywy” is an incorrect combination of the substantive interrogative pronoun form „kto” with a noun, instead of the possessive form „czyjej”.

Rule: indirect question with an interrogative pronoun and the required prepositional construction
37. (C1)

Pełnomocnik zażądał od wykonawcy, ... nie przekazywał dokumentacji podwykonawcom bez pisemnej zgody.
1. A. czy
2. B. że
3. C. żeby
Poloniusz explains:

A demand in reported speech (mowa zależna) is introduced with the construction „żeby” plus a form of the conditional mood (tryb przypuszczający). „Że” primarily introduces a statement, not an order or a demand. „Czy” is used for indirect yes-no questions, so it does not fit after the verb „zażądał”.

Rule: commands and demands in reported speech with żeby and a conditional mood form
38. (C1)

Po kontroli archiwum inspektorzy ustalali, ... zaginioną teczkę przekazano przed likwidacją wydziału.
1. A. komu
2. B. kim
3. C. kogo
Poloniusz explains:

In an indirect question, the interrogative pronoun must have the case (przypadek) governed by the verb in the subordinate clause (zdanie podrzędne). The verb „przekazać” in the meaning „dać komuś” combines with the dative (celownik), so „komu” is correct. The forms „kogo” and „kim” violate the verb government (rekcja czasownika): the first is the accusative (biernik), and the second is the instrumental (narzędnik).

Rule: indirect questions with an interrogative pronoun and verb government
39. (C1)

Podczas czwartkowej konferencji prezes powiedział: „Spółka pozostaje wypłacalna”. W depeszy wysłanej godzinę później napisano: Prezes zapewnił, że spółka ... wypłacalna.
1. A. będzie pozostawała
2. B. pozostawała
3. C. pozostaje
Poloniusz explains:

In Polish reported speech (mowa zależna), the English sequence of tenses does not apply: the tense of the subordinate clause (zdanie podrzędne) remains the one that follows from the original utterance. Since the president was speaking about a state that was current at the moment of the utterance, the correct form is „pozostaje”. The form „pozostawała” is a calque of backshift, and „będzie pozostawała” moves the information into the future without justification.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech
40. (C1)

Podczas posiedzenia, które nadal trwa, ekspert powiedział przed chwilą: „System działa prawidłowo”. W mowie zależnej: Ekspert powiedział, że system ... prawidłowo.
1. A. zadziałał
2. B. działał
3. C. działa
Poloniusz explains:

In Polish reported speech (mowa zależna), the sequence of tenses is not applied mechanically. If the original utterance concerns a current state and the context confirms that it is continuing, the present-tense form „działa” remains. „Działał” would be an unjustified shift into the past, and „zadziałał” would change the verb's aspect (aspekt) and the meaning.

Rule: no sequence of tenses in Polish reported speech
41. (C1)

Prowadzący zapytał przedstawiciela resortu, ... projekt obejmuje także umowy zawarte przed 2020 rokiem.
1. A. jeśli
2. B. gdyby
3. C. czy
Poloniusz explains:

An indirect yes-no question is introduced with the conjunction „czy”. The conjunction „jeśli” introduces a condition, not the content of a question. The form „gdyby” would require the conditional mood (tryb przypuszczający), and it also does not have a question-forming function here.

Rule: indirect yes-no questions introduced by the conjunction czy
42. (C1)

Przewodnicząca poprosiła protokolanta, ... zastrzeżenie w dosłownym brzmieniu.
1. A. żeby odnotował
2. B. odnotowałby
3. C. że odnotował
Poloniusz explains:

A request addressed to someone is expressed in reported speech (mowa zależna) by a construction with „żeby” and a finite verb form corresponding to the person who is to perform the action. „Że odnotował” reports a completed fact, not a request. The form „odnotowałby” by itself, without the conjunction „żeby”, does not create a correct reported clause after the verb „poprosić”.

Rule: requests in reported speech with żeby and a conditional mood form
43. (C1)

Przewodniczący nakazał sekretarzowi, ... protokół przed głosowaniem.
1. A. że sporządził
2. B. żeby sporządził
3. C. czy sporządził
Poloniusz explains:

An order or instruction in reported speech (mowa zależna) is expressed with a construction containing „żeby” and a finite form such as „sporządził”. „Czy sporządził” introduces a question, not an order. „Że sporządził” would mean a statement of fact and does not combine correctly with the verb „nakazać komuś” in this meaning.

Rule: commands in reported speech with żeby and a conditional mood form
44. (C1)

Przewodniczący poprosił ekspertki, żeby ... streszczenie opinii do protokołu najpóźniej następnego dnia.
1. A. dołączyć
2. B. dołączą
3. C. dołączyły
Poloniusz explains:

A request in reported speech (mowa zależna) after „żeby” is expressed with a form of the conditional mood (tryb przypuszczający), here agreeing with the noun „ekspertki”. „Dołączą” is a future-tense form, not the form required after „żeby” in this construction. The infinitive „dołączyć” does not indicate the women who are to carry out the request and does not fit a sentence with an expressed addressee.

Rule: requests in reported speech with żeby and a conditional mood form
45. (C1)

Świadek przez kilka miesięcy zaprzeczał, lecz po okazaniu korespondencji zmienił stanowisko i ... , że znał treść umowy przed jej podpisaniem.
1. A. przemilczał
2. B. przyznał
3. C. zaprzeczył
Poloniusz explains:

The verb „przyznał” introduces an utterance in which someone accepts as true something that they had previously denied or had not wanted to confirm. The context „zmienił stanowisko” makes it clear that this is precisely about revealing and accepting a fact. „Przemilczał” would mean that nothing was said on this subject, and „zaprzeczył” would repeat the earlier position instead of changing it.

Rule: introducing verb as a carrier of evaluation in reported speech
46. (C1)

Uzupełnij fragment mowy pozornie zależnej w narracji trzecioosobowej: Senator czytał uzasadnienie decyzji. Dlaczego ... przypisywano intencje, których nigdy nie miał?
1. A. sobie
2. B. jemu
3. C. mi
Poloniusz explains:

In free indirect speech (mowa pozornie zależna), the emotional shape of the character's thought is preserved, but the pronouns are adjusted to third-person narration. The pronoun „mi” would belong to direct speech, that is, a direct quotation of the thought. „Sobie” would change the participant in the situation and would suggest that the people ascribing the intentions were ascribing those intentions to themselves.

Rule: pronoun shift in free indirect speech
47. (C1)

W raporcie nie przedstawiono dowodów, lecz jedynie odnotowano zarzut strony: pełnomocnik ... , że organ działał z rażącym naruszeniem prawa.
1. A. utrzymywał
2. B. zaprzeczył
3. C. wykazał
Poloniusz explains:

The reporting verb in reported speech (mowa zależna) can signal the speaker's attitude toward someone else's statement. „Utrzymywał” means that someone was presenting a given claim, while the reporting person keeps a distance from it. „Wykazał” would suggest that the thesis had been proved, which is ruled out by the information about the lack of evidence, and „zaprzeczył, że” does not fit the noun „zarzut”, because it reverses the meaning of the reported content.

Rule: the reporting verb as a carrier of evaluation in reported speech
48. (C1)

Wskaż niepoprawne uzupełnienie zdania: Senator zapytał biuro analiz, ... .
1. A. czy projekt wymaga notyfikacji
2. B. jakie skutki wywoła uchwała
3. C. jeśli komisja ma quorum
Poloniusz explains:

In Polish, an indirect yes-no question is introduced with the conjunction „czy”, not with the conjunction „jeśli”. The constructions „czy projekt wymaga notyfikacji” and „jakie skutki wywoła uchwała” are correct because they correspond respectively to a yes-no question and to a question with an interrogative pronoun. The expression „jeśli komisja ma quorum” is a calque of English "if" and does not create a correct indirect question.

Rule: indirect yes-no questions introduced by the conjunction czy