Spójniki i zdania złożone

Zdania współrzędnie i podrzędnie złożone, spójniki przyczyny, celu, skutku, warunku i przyzwolenia, zdania wielokrotnie złożone oraz interpunkcja przy spójnikach.

Poziomy: B1 · B2 · C1 · 54 zadania

Czytaj artykuł

1. (B1)

Chcę zapytać, ... spotkanie zaczyna się o osiemnastej czy o dziewiętnastej.
1. A. bo
2. B. że
3. C. czy
4. D. żeby
Poloniusz wyjaśnia:

W pytaniu zależnym, w którym wybieramy jedną z możliwości, używamy spójnika „czy”. Spójniki „że”, „bo” i „żeby” nie wprowadzają pytania o wybór między godzinami.

Reguła: spójnik czy w pytaniu zależnym rozłącznym
2. (B1)

Codziennie powtarzam słówka, ... egzamin w czerwcu.
1. A. ponieważ zdać
2. B. żeby zdać
3. C. że zdać
4. D. żeby zdam
Poloniusz wyjaśnia:

Cel czynności wyrażamy spójnikiem „żeby” oraz bezokolicznikiem, gdy podmiot jest ten sam. Forma „żeby zdam” jest błędna, bo po „żeby” nie używa się formy czasu przyszłego. Warianty „że zdać” i „ponieważ zdać” nie tworzą poprawnej konstrukcji zdania podrzędnego.

Reguła: spójnik żeby z bezokolicznikiem przy tożsamym podmiocie
3. (B1)

Fakt, ... jutro mamy wolne, bardzo mnie cieszy.
1. A. bo
2. B. że
3. C. czy
4. D. żeby
Poloniusz wyjaśnia:

Po rzeczowniku „fakt” zdanie podrzędne wprowadzamy spójnikiem „że”. Spójnik „czy” wprowadza pytanie zależne, a tutaj mówimy o pewnej informacji. Warianty „żeby” i „bo” nie pasują do tej konstrukcji składniowej.

Reguła: spójnik że w zdaniu podrzędnym po rzeczowniku fakt
4. (B1)

Jestem pewien, ... Marek odda książkę jutro.
1. A. żeby
2. B. czy
3. C. że
Poloniusz wyjaśnia:

Po wyrażeniu „jestem pewien” wprowadzamy zdanie podrzędne spójnikiem „że”. Spójnik „czy” pasuje do pytań zależnych, najczęściej po formach typu „nie wiem” albo „pytam”. Spójnik „żeby” wprowadza cel albo prośbę, więc nie pasuje do informacji, której mówiący jest pewien.

Reguła: spójnik że po wyrażeniu pewności
5. (B1)

Jeżeli skończę pracę przed piątą, ... pójdę na basen.
1. A. to
2. B. bo
3. C. że
4. D. ale
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu warunkowym można użyć konstrukcji „jeżeli ..., to ...”. Spójnik „że” nie wprowadza skutku warunku, a „bo” oznacza przyczynę. Wariant „ale” wprowadza przeciwstawienie, więc nie pasuje do relacji warunku i rezultatu.

Reguła: konstrukcja jeżeli ... to ... w zdaniu warunkowym
6. (B1)

Kasia wyszła z domu wcześniej, ... zdążyć na pierwszy autobus.
1. A. żeby
2. B. że
3. C. kiedy
4. D. ponieważ
Poloniusz wyjaśnia:

Cel czynności wyrażamy spójnikiem „żeby”, a przy tym samym podmiocie możemy użyć bezokolicznika, np. „żeby zdążyć”. Spójniki „że”, „ponieważ” i „kiedy” nie łączą się w tym zdaniu z bezokolicznikiem.

Reguła: spójnik żeby z bezokolicznikiem przy tożsamym podmiocie
7. (B1)

Kupiłem chleb ... masło.
1. A. bo
2. B. i
3. C. że
4. D. , i
Poloniusz wyjaśnia:

Przed pojedynczym spójnikiem „i” łączącym równorzędne części zdania, na przykład dwa dopełnienia, zwykle nie stawia się przecinka. Wariant z przecinkiem łamie tę zasadę interpunkcyjną. Spójniki „bo” i „że” nie pasują, ponieważ wprowadzają zdanie podrzędne, a po luce stoi tylko rzeczownik.

Reguła: brak przecinka przed pojedynczym i łączącym równorzędne części zdania
8. (B1)

Nie poszedłem do szkoły ... byłem chory.
1. A. , czy
2. B. , że
3. C. ponieważ
4. D. , ponieważ
Poloniusz wyjaśnia:

Zdanie przyczynowe ze spójnikiem „ponieważ” oddzielamy przecinkiem od zdania głównego. Wariant „ponieważ” jest błędny interpunkcyjnie, bo brakuje przed nim przecinka. Warianty „, czy” i „, że” nie wyrażają tu przyczyny i nie pasują znaczeniowo do zdania.

Reguła: przecinek przed spójnikiem podrzędnym ponieważ
9. (B1)

Nie wiem, czy będziesz potrzebować pomocy. ... będziesz jej potrzebować, zadzwoń do mnie.
1. A. Dlatego
2. B. Jeśli
3. C. Że
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „jeśli” wprowadza warunek wykonania czynności. W tym zdaniu telefon ma nastąpić tylko w sytuacji, gdy pomoc będzie potrzebna. „Że” nie tworzy zdania warunkowego, a „dlatego” wprowadza skutek, nie warunek.

Reguła: spójnik jeśli w zdaniu warunkowym
10. (B1)

Nie wiem, ... mam kupić chleb, czy bułki.
1. A. czy
2. B. i
3. C. lub
4. D. albo
Poloniusz wyjaśnia:

Po wyrażeniu „nie wiem” można wprowadzić pytanie zależne spójnikiem „czy”. Warianty „albo” i „lub” łączą zwykle równorzędne wyrazy lub zdania, ale nie rozpoczynają tu poprawnego pytania zależnego. Wariant „i” oznacza łączenie, więc nie pasuje do wyboru między dwiema możliwościami.

Reguła: spójnik czy w pytaniu zależnym
11. (B1)

Padał deszcz, ... ulice były mokre.
1. A. dlatego że
2. B. ponieważ
3. C. dlatego
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „dlatego” wprowadza skutek, czyli informację o wyniku wcześniejszej sytuacji. W tym zdaniu deszcz jest przyczyną, a mokre ulice są skutkiem. Wyrażenia „dlatego że” i „ponieważ” wprowadzałyby przyczynę, więc odwracałyby sens zdania.

Reguła: spójnik dlatego w zdaniu współrzędnym wynikowym
12. (B1)

To jest lekarz, ... przyjmuje dzieci w naszej przychodni.
1. A. który
2. B. bo
3. C. że
4. D. jaki
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu przydawkowym, które identyfikuje osobę, używamy zaimka względnego „który”. Forma „jaki” pyta raczej o cechę lub rodzaj, a „że” i „bo” nie mogą tu zastąpić zaimka odnoszącego się do rzeczownika „lekarz”.

Reguła: zaimek względny który w zdaniu podrzędnym przydawkowym
13. (B1)

Wskaż niepoprawny zapis.
1. A. Możesz wybrać kawę albo herbatę.
2. B. Możesz wybrać kawę, lub herbatę.
3. C. Możesz wybrać kawę lub herbatę.
Poloniusz wyjaśnia:

Przed pojedynczymi spójnikami „lub” i „albo” nie stawiamy przecinka. Przecinek przed „lub” w zdaniu „Możesz wybrać kawę, lub herbatę” jest błędem interpunkcyjnym. Pozostałe zdania mają poprawny zapis.

Reguła: brak przecinka przed pojedynczym lub i albo
14. (B1)

Wybierz niepoprawny zapis w zdaniu: „Możesz zapłacić kartą ... gotówką.”
1. A. , albo
2. B. lub
3. C. czy
4. D. albo
Poloniusz wyjaśnia:

Przed pojedynczymi spójnikami „albo”, „lub” i „czy” zwykle nie stawiamy przecinka. Zapis z przecinkiem przed „albo” jest więc w tym zdaniu niepoprawny, bo nie ma tu powtórzenia spójnika ani wtrącenia.

Reguła: brak przecinka przed pojedynczymi spójnikami albo, lub, czy łączącymi równorzędne części zdania
15. (B1)

Wybierz poprawny zapis fragmentu zdania: Na biurku leżą ...
1. A. długopisy, oraz zeszyty
2. B. długopisy a także zeszyty
3. C. długopisy, a także zeszyty
Poloniusz wyjaśnia:

Przed połączeniem „a także” stawiamy przecinek, ponieważ zaczyna się ono od spójnika „a”. Przed pojedynczym spójnikiem „oraz” przecinka zwykle nie stawiamy. Zapis bez przecinka przed „a także” jest niepoprawny interpunkcyjnie.

Reguła: przecinek przed połączeniem a także
16. (B1)

Wybierz poprawny zapis w zdaniu: „Na kurs zapisała się moja siostra ... jej koleżanka.”
1. A. a także
2. B. oraz,
3. C. , a także
4. D. , oraz
Poloniusz wyjaśnia:

Przed połączeniem „a także” stawiamy przecinek, ponieważ wprowadza ono dodatkową informację. Zapis „a także” bez przecinka jest niepoprawny w tym zdaniu. Przed pojedynczym „oraz” przecinka zwykle nie stawiamy, a przecinek po „oraz” także nie ma tu uzasadnienia.

Reguła: przecinek przed spójnikiem a także w zdaniu współrzędnym
17. (B1)

Wybierz poprawny zapis: „Zostałem w domu nie ..., ale dlatego, że bolała mnie głowa.”
1. A. dlatego, że padał deszcz
2. B. , dlatego, że padał deszcz
3. C. dlatego że padał deszcz
4. D. , dlatego że padał deszcz
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy przeciwstawiamy dwie przyczyny w konstrukcji „nie dlatego, że..., ale dlatego, że...”, przecinek stawiamy przed „że”. Zapis „dlatego że” bez przecinka pasuje do zwykłego spójnika przyczyny, ale nie do takiego przeciwstawienia. Przecinek przed „dlatego” byłby w tym miejscu nieuzasadniony.

Reguła: przecinek w wyrażeniu dlatego, że przy przeciwstawieniu przyczyny
18. (B1)

Zostałam po lekcji, ... zapytać nauczycielkę o zadanie.
1. A. ponieważ
2. B. żeby
3. C. że
Poloniusz wyjaśnia:

Cel czynności wyrażamy spójnikiem „żeby”. Gdy podmiot w obu częściach zdania jest ten sam, po „żeby” można użyć bezokolicznika, na przykład „żeby zapytać”. Spójniki „że” i „ponieważ” nie łączą się w tym znaczeniu z bezokolicznikiem.

Reguła: spójnik żeby z bezokolicznikiem przy tożsamym podmiocie
19. (B2)

Komisja nie odrzuciła projektu, ... przeciwnie, skierowała go do dalszych prac.
1. A. czyli
2. B. lecz
3. C. toteż
4. D. gdyż
Poloniusz wyjaśnia:

W konstrukcji „nie..., lecz przeciwnie” drugi człon wyraża przeciwstawienie i koryguje możliwy wniosek z pierwszej części zdania. „Toteż” wprowadza skutek, „czyli” wyjaśnienie lub równoważność, a „gdyż” przyczynę, dlatego nie łączą się poprawnie z wyrażeniem „przeciwnie” w tym kontekście.

Reguła: spójnik lecz w konstrukcji przeciwstawnej
20. (B2)

Ministerstwo poinformowało, że przepisy, na mocy ... przyznaje się stypendia, wejdą w życie w maju.
1. A. którymi
2. B. których
3. C. które
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „na mocy” wymaga dopełniacza, dlatego zaimek odnoszący się do rzeczownika „przepisy” ma formę „których”. Zdanie względne jest tu wstawione w zdanie podrzędne po „że”, więc trzeba zachować zarówno właściwą rekcję, jak i poprawne granice zdań składowych. Formy „którymi” i „które” nie są dopełniaczem.

Reguła: dopełniacz w wyrażeniu przyimkowym na mocy w zdaniu względnym
21. (B2)

Nie rozumiem kryterium, według ... oceniono wszystkie wnioski.
1. A. którym
2. B. któremu
3. C. którego
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „według” łączy się z dopełniaczem, dlatego poprawna jest forma „którego”. Zaimek odnosi się do rzeczownika „kryterium” w liczbie pojedynczej. Formy „któremu” i „którym” mają inne przypadki i nie pasują do rekcji przyimka „według”.

Reguła: dopełniacz po przyimku według w zdaniu względnym
22. (B2)

Nie ustalono jeszcze, ... pochodzi cytat, który autor umieścił we wstępie: z raportu czy z artykułu.
1. A. skąd
2. B. dokąd
3. C. jak
4. D. gdzie
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „pochodzić” wymaga określenia źródła, więc poprawne jest pytanie „skąd pochodzi”. „Gdzie” oznacza miejsce pobytu lub zdarzenia, a „dokąd” kierunek ruchu, dlatego nie pasują do czasownika „pochodzić”. „Jak” pyta o sposób, nie o źródło cytatu.

Reguła: zaimek przysłowny skąd przy czasownikach oznaczających pochodzenie
23. (B2)

Nie ustalono jeszcze, z ... wynika różnica między kosztorysem a fakturą.
1. A. czym
2. B. czego
3. C. co
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „wynikać” łączy się z przyimkiem „z” i dopełniaczem: „wynikać z czego”. Dlatego w zdaniu podrzędnym potrzebna jest forma „czego”. Formy „czym” i „co” nie realizują wymaganej rekcji czasownika.

Reguła: dopełniacz po czasowniku wynikać z w zdaniu podrzędnym
24. (B2)

Nie wiadomo, ... kurier wrócił do magazynu: z Krakowa czy z Łodzi.
1. A. gdzie
2. B. skąd
3. C. dokąd
4. D. jak
Poloniusz wyjaśnia:

Zaimek „skąd” pyta o miejsce wyjścia albo pochodzenia ruchu, co potwierdza dopowiedzenie „z Krakowa czy z Łodzi”. „Dokąd” pyta o cel ruchu, który tu jest już podany jako „do magazynu”. „Gdzie” dotyczy miejsca, a „jak” sposobu, więc nie odpowiadają na pytanie o punkt wyjazdu.

Reguła: zaimek przysłowny skąd w zdaniu podrzędnym pytajnozależnym
25. (B2)

Oceniaj nie tylko to, ... kandydat napisał w CV, lecz także to, jak mówi o swoich doświadczeniach.
1. A. którego
2. B. jakiego
3. C. czego
4. D. co
Poloniusz wyjaśnia:

W konstrukcji „to, co” zaimek „co” odnosi się do treści, o której mowa w zdaniu podrzędnym. W tym zdaniu zaimek jest dopełnieniem czasownika „napisał”, dlatego ma formę biernika, a nie dopełniacza „czego”. Formy „którego” i „jakiego” nie pasują do zaimka „to” odnoszącego się do treści.

Reguła: zaimek względny co w konstrukcji to, co
26. (B2)

Organizacja uruchomiła fundusz, dzięki ... pracownicy, którzy stracili mieszkania, otrzymają pomoc.
1. A. którego
2. B. którym
3. C. który
4. D. któremu
Poloniusz wyjaśnia:

Przyimek „dzięki” wymaga celownika, dlatego zaimek względny odnoszący się do rzeczownika „fundusz” ma formę „któremu”. Formy „którego” i „który” mają inne przypadki, a „którym” jest tu błędnym narzędnikiem lub miejscownikiem. Błąd często wynika z niedostosowania formy zaimka względnego do rekcji przyimka w zdaniu podrzędnym.

Reguła: celownik zaimka względnego który po przyimku dzięki
27. (B2)

Poprosiliśmy tłumaczkę, ... fragment umowy, zanim prześlemy go klientowi.
1. A. by tłumaczy
2. B. by przetłumaczyć
3. C. że przetłumaczy
4. D. by przetłumaczyła
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach oznaczających prośbę można wprowadzić zdanie podrzędne spójnikiem „by”. Jeśli wykonawcą czynności ma być inna osoba niż podmiot zdania głównego, potrzebna jest forma osobowa: „by przetłumaczyła”. Bezokolicznik „by przetłumaczyć” jest poprawny przede wszystkim wtedy, gdy podmiot obu czynności jest ten sam.

Reguła: spójnik by z formą osobową trybu przypuszczającego przy różnym podmiocie
28. (B2)

Projekt zaakceptowano ... komisja zgłosiła zastrzeżenia, które trzeba będzie omówić.
1. A. mimo że
2. B. mimo, że
3. C. , mimo, że
4. D. , mimo że
Poloniusz wyjaśnia:

Złożony spójnik „mimo że” wprowadza zdanie podrzędne przyzwolenia. Jeśli takie zdanie stoi po zdaniu głównym, przecinek stawia się przed całym spójnikiem: „, mimo że”. Nie rozdziela się przecinkiem elementów „mimo” i „że”.

Reguła: przecinek przed złożonym spójnikiem podrzędnym mimo że
29. (B2)

Przeczytaj instrukcję ... uruchomisz urządzenie po raz pierwszy.
1. A. zanim,
2. B. przed tym, że
3. C. , zanim
4. D. , zanim,
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy zdanie podrzędne zaczyna się od spójnika „zanim” i stoi po zdaniu głównym, stawiamy przecinek przed tym spójnikiem. Nie stawia się przecinka po samym spójniku „zanim”. Wyrażenie „przed tym, że” nie wprowadza poprawnie zdania czasowego w takim kontekście.

Reguła: przecinek przed spójnikiem podrzędnym zanim rozpoczynającym zdanie składowe
30. (B2)

Raport obejmuje pierwszy kwartał, ... okres od stycznia do marca.
1. A. toteż
2. B. natomiast
3. C. jednak
4. D. czyli
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „czyli” wprowadza dopowiedzenie wyjaśniające, które nazywa tę samą treść innymi słowami. „Pierwszy kwartał” to właśnie „okres od stycznia do marca”. „Natomiast” i „jednak” służą przeciwstawieniu, a „toteż” wprowadza skutek, więc nie pasują do definicyjnego dopowiedzenia.

Reguła: spójnik czyli wprowadzający wyjaśnienie lub dopowiedzenie
31. (B2)

To jest decyzja, ... nie rozumiem, choć znam jej uzasadnienie.
1. A. co
2. B. którą
3. C. której
4. D. jaki
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu podrzędnym zaimek względny przyjmuje przypadek wymagany przez czasownik. Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim „rozumieć” występuje dopełniacz, dlatego potrzebna jest forma „której”. „Którą” byłaby formą biernika, „jaki” nie zgadza się z rzeczownikiem „decyzja”, a „co” nie jest tu poprawnym zaimkiem odnoszącym się do tego rzeczownika.

Reguła: odmiana zaimka względnego który w zdaniu podrzędnym
32. (B2)

To stanowisko, zgodnie z ... należy najpierw sprawdzić źródła, poparła większość zespołu.
1. A. któremu
2. B. którego
3. C. którym
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „zgodnie z” wymaga narzędnika, dlatego zaimek względny odnoszący się do rzeczownika „stanowisko” ma formę „którym”. Formy „którego” i „któremu” są odpowiednio dopełniaczem i celownikiem, których ten przyimek nie wymaga. Błąd często wynika z mechanicznego tłumaczenia konstrukcji obcych lub z pomylenia rekcji.

Reguła: narzędnik po wyrażeniu przyimkowym zgodnie z w zdaniu względnym
33. (B2)

W protokole trzeba doprecyzować, na ... zasadach będą przechowywane nagrania.
1. A. jakie
2. B. jakimi
3. C. jakich
Poloniusz wyjaśnia:

W konstrukcji „na zasadach” przyimek „na” występuje z miejscownikiem, dlatego potrzebna jest forma „jakich”. Odnosi się ona do rzeczownika „zasadach” w liczbie mnogiej. Formy „jakimi” i „jakie” reprezentują inne przypadki i nie pasują do tej konstrukcji.

Reguła: miejscownik po przyimku na w wyrażeniu na jakich zasadach
34. (B2)

Wskaż niepoprawny zapis uzupełnienia zdania: ... nie było miejsc, organizatorzy przyjęli dodatkowe zgłoszenia.
1. A. Chociaż
2. B. Mimo że
3. C. Mimo, że
4. D. Choć
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie spójnikowe „mimo że” zapisuje się bez przecinka wewnątrz. Przecinek stawia się dopiero po całym zdaniu podrzędnym, czyli po wyrazie „miejsc”. „Chociaż” i „choć” są poprawnymi spójnikami przyzwolenia i w tym zdaniu mogą wprowadzać zdanie podrzędne.

Reguła: pisownia i interpunkcja wyrażenia spójnikowego mimo że
35. (B2)

Zamień imiesłowowy równoważnik na zdanie podrzędne: „Analizując dane, zauważyliśmy błąd”. Poprawny początek zdania złożonego to: „... analizowaliśmy dane, zauważyliśmy błąd”.
1. A. Które
2. B. Żeby
3. C. Kiedy
Poloniusz wyjaśnia:

Imiesłowowy równoważnik okolicznikowy współczesny wyraża czynność równoczesną, więc można go rozwinąć w zdanie czasowe zaczynające się od „kiedy” lub „gdy”. „Żeby analizowaliśmy” jest błędne, bo po „żeby” nie używa się takiej formy czasu przeszłego w zdaniu celu. „Które analizowaliśmy dane” narusza szyk i nie tworzy poprawnego zdania podrzędnego w podanym miejscu.

Reguła: zamiana imiesłowowego równoważnika zdania na zdanie podrzędne czasowe
36. (B2)

Zespół opracował procedurę po to, ... każdy dział mógł reagować w ten sam sposób.
1. A. aby
2. B. gdzie
3. C. zanim
4. D. gdyż
Poloniusz wyjaśnia:

Połączenie „po to, aby” wprowadza zdanie podrzędne celu. W takim zdaniu forma „mógł” jest zgodna z konstrukcją celu po „aby”. „Gdyż” oznacza przyczynę, „zanim” czas, a „gdzie” miejsce, dlatego nie pasują po wyrażeniu „po to”.

Reguła: spójnik aby w zdaniu podrzędnym celu
37. (C1)

Adresat pisma może wnieść odwołanie elektronicznie ... za pośrednictwem operatora pocztowego.
1. A. bądź
2. B. zatem
3. C. ani
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „bądź” łączy człony alternatywne i jest typowy dla stylu urzędowego. „Ani” wymaga kontekstu zaprzeczonego, którego w tym zdaniu nie ma. „Zatem” wyraża wniosek lub skutek, a nie wybór między dwiema możliwościami działania.

Reguła: spójnik bądź w znaczeniu alternatywy
38. (C1)

Akta należy przechowywać tak długo, ... upłynie ustawowy okres ich przechowywania.
1. A. aż
2. B. jak tylko
3. C. nim
4. D. dopóki
Poloniusz wyjaśnia:

W konstrukcji „tak długo, aż” spójnik „aż” wskazuje granicę czasową trwania czynności. „Dopóki” w takim znaczeniu wymagałoby zwykle zaprzeczenia: „dopóki nie upłynie”. „Jak tylko” oznacza natychmiastowość po zdarzeniu, a „nim” wskazuje uprzedniość, dlatego nie pasują do zdania o trwaniu do określonej granicy.

Reguła: spójnik aż wyznaczający granicę czasową czynności
39. (C1)

Analiza obejmuje zarówno skutki budżetowe reformy, ... jej konsekwencje społeczne.
1. A. bądź
2. B. ani
3. C. jak i
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja skorelowana ma postać „zarówno..., jak i...”. Spójnik „bądź” wprowadza alternatywę, więc nie pasuje do wyliczenia dwóch równorzędnych elementów objętych tym samym zakresem. Spójnik „ani” wymaga zwykle przeczenia i służy do łączenia składników zaprzeczonych.

Reguła: spójnik skorelowany zarówno..., jak i...
40. (C1)

Argumentacja strony była bardziej przekonująca, ... wynikałoby to z samej treści odwołania.
1. A. jak gdyby
2. B. aniżeli
3. C. o ile
Poloniusz wyjaśnia:

Po stopniu wyższym przymiotnika można wprowadzić porównanie spójnikiem „aniżeli”, który ma charakter bardziej książkowy i oficjalny niż „niż”. „O ile” wprowadza warunek lub ograniczenie zakresu wypowiedzi, nie człon porównawczy po stopniu wyższym. „Jak gdyby” oznacza pozorne podobieństwo, więc nie tworzy poprawnej konstrukcji porównawczej z formą „bardziej”.

Reguła: spójnik aniżeli w porównaniu po stopniu wyższym
41. (C1)

Nowelizacja obejmuje ... przepisy materialne, ... regulacje proceduralne.
1. A. nie tylko ... jak i
2. B. i ... zarówno
3. C. zarówno ... oraz
4. D. zarówno ... jak i
Poloniusz wyjaśnia:

Poprawny spójnik skorelowany w tym zdaniu ma postać „zarówno ... jak i ...” i łączy dwa równorzędne składniki: przepisy materialne oraz regulacje proceduralne. Pozostałe połączenia mieszają elementy różnych konstrukcji współrzędnych albo ustawiają je w niewłaściwej kolejności.

Reguła: spójnik skorelowany zarówno ... jak i w połączeniach współrzędnych
42. (C1)

Przesłanki formalne zostały spełnione; ... organ odmówił wpisu z powodów materialnych.
1. A. jak tylko
2. B. wobec tego
3. C. jednakże
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „jednakże” ma charakter przeciwstawny i pasuje do sytuacji, w której spełnienie jednych warunków nie wystarczyło do pozytywnego rozstrzygnięcia. „Wobec tego” wprowadza skutek, a odmowa nie wynika z samego spełnienia przesłanek formalnych. „Jak tylko” rozpoczyna zdanie czasowe i nie łączy poprawnie tych treści w podanym układzie.

Reguła: spójnik jednakże w zdaniu przeciwstawnym
43. (C1)

Rada mogłaby odstąpić od konkursu, ... w przyszłości nie wpłynęła żadna oferta.
1. A. jeżeliby
2. B. aniżeli
3. C. jak gdyby
4. D. o ile
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „jeżeliby” wprowadza warunek hipotetyczny i łączy się z formą typu „nie wpłynęła” odnoszoną do możliwej przyszłości. „O ile” wymagałoby tu formy czasu przyszłego: „nie wpłynie”. „Jak gdyby” wprowadza porównanie pozorne, a „aniżeli” człon porównawczy, więc oba spójniki są w tym kontekście niepoprawne.

Reguła: spójnik jeżeliby w zdaniu warunkowym hipotetycznym
44. (C1)

Raport można opublikować, ... zakończy się kontrola danych źródłowych.
1. A. dopóki
2. B. jak tylko
3. C. chociażby
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „jak tylko” oznacza natychmiast po spełnieniu warunku czasowego i pasuje do czynności możliwej dopiero po zakończeniu kontroli. „Dopóki” wymagałoby innej konstrukcji znaczeniowej, zwykle wskazującej trwanie ograniczenia. „Chociażby” wprowadza przyzwolenie, a nie następstwo czasowe.

Reguła: spójnik jak tylko w zdaniu czasowym
45. (C1)

Skoro ekspertyza nie potwierdziła zarzutów, ... postępowanie umorzono.
1. A. ani
2. B. bądź
3. C. wobec tego
4. D. mimo to
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „wobec tego” wprowadza wniosek lub skutek wynikający z poprzedniego członu zdania. „Mimo to” sygnalizuje przeciwstawienie, a tu relacja jest przyczynowo-skutkowa. „Ani” wymaga konstrukcji przeczącej, a „bądź” służy do łączenia alternatywnych składników, nie do wyrażania wniosku.

Reguła: wykładnik wniosku wobec tego po zdaniu podrzędnym przyczynowym ze spójnikiem skoro
46. (C1)

Świadek mówił ściszonym głosem, ... obawiał się, że każda odpowiedź zostanie wykorzystana przeciwko niemu.
1. A. o ile
2. B. jak gdyby
3. C. aniżeli
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „jak gdyby” wprowadza zdanie porównawcze oznaczające pozór albo przypuszczenie. W tym kontekście opisuje sposób mówienia świadka, jakby towarzyszyła mu obawa. „Aniżeli” służy porównaniu stopnia, a „o ile” wprowadza warunek, więc nie pasują do sensu zdania.

Reguła: zdanie podrzędne porównawcze ze spójnikiem jak gdyby
47. (C1)

Umowa ulegnie automatycznemu przedłużeniu, ... żadna ze stron nie złoży sprzeciwu do końca miesiąca.
1. A. jak gdyby
2. B. o ile
3. C. nim
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „o ile” wprowadza warunek, od którego zależy spełnienie treści zdania nadrzędnego. W tym zdaniu przedłużenie umowy nastąpi pod warunkiem braku sprzeciwu. „Nim” ma znaczenie czasowe, a „jak gdyby” wprowadza porównanie lub pozór, więc nie wyrażają wymaganego warunku.

Reguła: zdanie podrzędne warunkowe ze spójnikiem o ile
48. (C1)

Uzupełnij zdanie spójnikiem warunkowym: ... w toku audytu stwierdzono istotne uchybienia, zarząd musiałby niezwłocznie powiadomić radę nadzorczą.
1. A. Aż
2. B. Nim
3. C. Jeżeliby
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „jeżeliby” wprowadza warunek hipotetyczny i łączy się z treścią, która uruchamiałaby określony skutek. W zdaniu skutek wyrażono formą „musiałby”, dlatego potrzebny jest spójnik warunkowy. „Aż” i „nim” są spójnikami czasowymi, więc nie spełniają funkcji wskazanej w poleceniu.

Reguła: zdanie podrzędne warunkowe ze spójnikiem jeżeliby
49. (C1)

W protokole nie odnotowano sprzeciwu żadnego członka komisji; ... ustalenia uznano za przyjęte jednogłośnie.
1. A. jak gdyby
2. B. ani
3. C. zatem
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „zatem” wprowadza wniosek wynikający z poprzedniego zdania składowego. „Ani” łączy składniki zaprzeczone i nie może tu samodzielnie zapowiadać skutku. Wyrażenie „jak gdyby” wprowadza porównanie lub sytuację pozorną, a nie logiczną konkluzję.

Reguła: spójnik zatem w zdaniu wynikowym
50. (C1)

W raporcie zaznaczono ... zakończy się etap konsultacji, projekt zostanie skierowany do komisji.
1. A. , iż, jak tylko
2. B. , iż jak tylko
3. C. iż jak tylko
Poloniusz wyjaśnia:

Zdanie podrzędne dopełnieniowe wprowadzone przez „iż” oddziela się przecinkiem od zdania nadrzędnego. Gdy po „iż” od razu pojawia się kolejne zdanie podrzędne wprowadzone przez „jak tylko”, nie stawia się przecinka między tymi spójnikami, o ile nie ma wtrącenia. Zapis „iż jak tylko” bez przecinka przed „iż” pomija granicę między zdaniami składowymi.

Reguła: interpunkcja przy zbiegu spójników podrzędnych w zdaniu wielokrotnie złożonym
51. (C1)

W uzasadnieniu podkreślono, ... naruszenie procedury miało wpływ na wynik sprawy.
1. A. iż
2. B. aniżeli
3. C. niż
4. D. nim
Poloniusz wyjaśnia:

W stylu urzędowym spójnik „iż” może wprowadzać zdanie podrzędne dopełnieniowe, podobnie jak neutralne „że”. Spójniki „niż” i „aniżeli” służą do porównań, więc wymagają członu porównawczego. „Nim” ma znaczenie czasowe i nie pasuje do zdania zależnego po czasowniku „podkreślić”.

Reguła: spójnik iż w zdaniu podrzędnym dopełnieniowym
52. (C1)

Wskaż niepoprawne wyrażenie w zdaniu: „Po zakończeniu narady dyrektor podpisał protokół, ... przekazał go sekretariatowi”.
1. A. a następnie
2. B. po tym
3. C. po czym
4. D. następnie
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenia „po czym” i „a następnie” poprawnie sygnalizują następstwo czynności. Samo „następnie” także może pełnić funkcję spajającą w zdaniu opisującym kolejne działania. Wyrażenie „po tym” nie jest tu samodzielnym spójnikiem; poprawne byłoby dopiero rozwinięcie „po tym, jak”.

Reguła: spójniki i wyrażenia spajające oznaczające następstwo czynności
53. (C1)

Wstaw spójnik przyzwolenia: Organ powinien rozpoznać wniosek w ustawowym terminie, ... wymagało to zasięgnięcia dodatkowych opinii.
1. A. dopóki
2. B. nim
3. C. chociażby
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „chociażby” wprowadza zdanie podrzędne przyzwolenia, czyli okoliczność, która nie unieważnia treści zdania nadrzędnego. W tym zdaniu konieczność uzyskania opinii nie zwalnia organu z obowiązku dotrzymania terminu. „Dopóki” i „nim” mają znaczenie czasowe, więc nie wyrażają przyzwolenia.

Reguła: zdanie podrzędne przyzwolenia ze spójnikiem chociażby
54. (C1)

Wybierz książkowy spójnik porównawczy: Skutki regulacji okazały się poważniejsze, ... przewidywano w ocenie skutków projektu.
1. A. aniżeli
2. B. iż
3. C. aż
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik „aniżeli” jest książkowym odpowiednikiem neutralnego „niż” w konstrukcjach porównawczych. W zdaniu występuje stopień wyższy „poważniejsze”, dlatego potrzebny jest spójnik porównania. „Iż” wprowadza zwykle zdanie dopełnieniowe, a „aż” wyraża między innymi granicę lub skutek, więc nie pasują do tej konstrukcji.

Reguła: wartość stylistyczna spójnika aniżeli w zdaniu porównawczym