Tryb rozkazujący i przypuszczający

Tworzenie rozkaźnika, tryb przypuszczający, okresy warunkowe rzeczywiste i nierzeczywiste, zdania życzeniowe oraz konstrukcje z „niech”.

Poziomy: B1 · B2 · C1 · 54 zadania

Czytaj artykuł

1. (B1)

Czy ... mi pomóc po lekcji?
1. A. możecie by
2. B. mogli byście
3. C. moglibyście
Poloniusz wyjaśnia:

W uprzejmej prośbie używa się trybu przypuszczającego, np. „moglibyście”. Cząstkę „by” pisze się tu łącznie z czasownikiem i końcówką osobową. „Mogli byście” ma błędną pisownię rozdzielną, a „możecie by” błędnie łączy czas teraźniejszy z cząstką „by”.

Reguła: pisownia cząstki by z osobową formą czasownika łącznie
2. (B1)

Dzieci, ... jutro na autobus.
1. A. nie spóźniajcie
2. B. nie spóźniajcie się
3. C. nie spóźniaj się
Poloniusz wyjaśnia:

Do grupy dzieci kierujemy formę 2. osoby liczby mnogiej: „nie spóźniajcie się”. „Nie spóźniaj się” jest formą liczby pojedynczej. „Nie spóźniajcie” jest błędne, bo czasownik „spóźniać się” wymaga zaimka „się”.

Reguła: tryb rozkazujący zaprzeczony czasownika zwrotnego w liczbie mnogiej
3. (B1)

Dzieci, ... przy oknie, bo jest zimno.
1. A. nie bawcie
2. B. nie bawcie się
3. C. nie bawicie się
Poloniusz wyjaśnia:

W zakazie skierowanym do kilku osób używa się formy rozkazującej, na przykład „nie bawcie się”. Czasownik „bawić się” wymaga zaimka zwrotnego „się”. Forma „nie bawicie się” jest formą oznajmującą, a „nie bawcie” jest tu niepełne.

Reguła: zaprzeczony tryb rozkazujący drugiej osoby liczby mnogiej
4. (B1)

Ewo, może ... tę sprawę z kierownikiem.
1. A. omówiłbyś
2. B. omówiła byś
3. C. omówiłabyś
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstkę „by” z końcówką osobową pisze się łącznie z czasownikiem. Do kobiety zwracamy się formą żeńską „omówiłabyś”. Zapis „omówiła byś” łamie zasadę pisowni łącznej, a forma „omówiłbyś” jest męska.

Reguła: pisownia cząstki by z osobową formą czasownika oraz zgodność rodzaju w trybie przypuszczającym
5. (B1)

Kasia teraz prowadzi samochód. ... po obiedzie.
1. A. Niech oddzwoni
2. B. Niech oddzwonić
3. C. Niech oddzwonisz
Poloniusz wyjaśnia:

Rozkaz lub prośbę dotyczącą osoby trzeciej tworzy się przez „niech” i czasownik w 3. osobie. „Oddzwoni” jest formą 3. osoby liczby pojedynczej. „Oddzwonisz” to 2. osoba, a „oddzwonić” to bezokolicznik.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
6. (B1)

Lekarz mówi o Marku: Marek jest chory. ... teraz głośnej muzyki.
1. A. Niech nie słucha
2. B. Niech nie słuchać
3. C. Niech nie słuchasz
Poloniusz wyjaśnia:

Dla trzeciej osoby tryb rozkazujący tworzy się przez „niech” i formę 3. osoby czasownika, np. „słucha”. W przeczeniu dodaje się „nie”: „niech nie słucha”. „Niech nie słuchasz” błędnie łączy „niech” z formą 2. osoby, a „Niech nie słuchać” z bezokolicznikiem.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
7. (B1)

Marek mówi: Chętnie ... ten film, ale dziś nie mam czasu.
1. A. obejrzałbym
2. B. obejrzałem bym
3. C. obejrzał bym
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstkę „by” pisze się łącznie z osobową formą czasownika: „obejrzałbym”. Zapis „obejrzał bym” jest błędny, bo rozdziela cząstkę, która w tej pozycji powinna być połączona z czasownikiem. Forma „obejrzałem bym” błędnie łączy czas przeszły z cząstką „by”.

Reguła: pisownia cząstki by z osobową formą czasownika łącznie
8. (B1)

Niech Ola ... dziś wcześniej spać.
1. A. połóż się
2. B. położy się
3. C. położy
Poloniusz wyjaśnia:

Po „niech” w odniesieniu do Oli potrzebna jest forma 3. osoby liczby pojedynczej: „położy się”. „Połóż się” jest formą 2. osoby liczby pojedynczej. „Położy” nie pasuje, bo w znaczeniu „iść spać” czasownik wymaga zaimka „się”.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech z czasownikiem zwrotnym
9. (B1)

Niech panie ... ten formularz przed rozmową.
1. A. podpisać
2. B. podpiszą
3. C. podpiszcie
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja z „niech” dla trzeciej osoby wymaga czasownika w 3. osobie: „podpiszą”. „Podpiszcie” jest formą 2. osoby liczby mnogiej, a „podpisać” to bezokolicznik.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
10. (B1)

Piotrze i Marku, gdybyście wrócili wcześniej z pracy, ... do mnie krótką wiadomość?
1. A. napiszecie
2. B. napisali byście
3. C. napisalibyście
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu z „gdybyście” drugi człon także powinien mieć tryb przypuszczający. Cząstkę „by” pisze się łącznie z formą czasownika, dlatego zapis „napisali byście” jest błędny. Forma „napiszecie” to czas przyszły, a nie tryb przypuszczający.

Reguła: tryb przypuszczający w okresie warunkowym nierzeczywistym
11. (B1)

Proszę powiedzieć kolegom, żeby ... samochodu przed bramą.
1. A. nie stawiali
2. B. nie stawiał
3. C. nie stawialiby
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu zależnym wyrażającym polecenie kierowane do określonej grupy po „żeby” używa się formy osobowej dopasowanej do wykonawcy czynności. W tym zdaniu chodzi o kolegów, więc potrzebna jest forma liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego: „nie stawiali”. Forma „nie stawiał” nie zgadza się z liczbą mnogą, a „nie stawialiby” zawiera dodatkowe „by”.

Reguła: zgoda formy po żeby z wykonawcą czynności
12. (B1)

W zdaniu „Anno i Marku, nie ... tak szybko” potrzebna jest forma rozkazująca dla „wy”.
1. A. mówić
2. B. mówicie
3. C. mówcie
Poloniusz wyjaśnia:

W zakazie skierowanym do kilku osób używa się formy rozkazującej 2. osoby liczby mnogiej, np. „nie mówcie”. Forma „mówicie” jest formą czasu teraźniejszego, a „mówić” jest bezokolicznikiem. Nie tworzą one poprawnego zakazu dla adresatów „wy”.

Reguła: zdania rozkazujące zaprzeczone w drugiej osobie liczby mnogiej
13. (B1)

Wskaż formę niepoprawną w rozkazie z „niech”.
1. A. niech przyniosą
2. B. niech zaczekają
3. C. niech usiądziecie
Poloniusz wyjaśnia:

Po „niech” w takim rozkazie występuje czasownik w 3. osobie. Formy „przyniosą” i „zaczekają” są formami 3. osoby liczby mnogiej. „Usiądziecie” to 2. osoba liczby mnogiej, dlatego połączenie „niech usiądziecie” jest niepoprawne.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
14. (B1)

Wybierz formę niepoprawną.
1. A. usiądźcie tutaj
2. B. siadajcie tutaj
3. C. usiądźcie się tutaj
Poloniusz wyjaśnia:

Forma „usiądźcie się tutaj” jest niepoprawna, bo czasownik „usiąść” w znaczeniu zajęcia miejsca nie łączy się z „się”. „Usiądźcie tutaj” i „siadajcie tutaj” są poprawnymi formami trybu rozkazującego w liczbie mnogiej.

Reguła: poprawne formy trybu rozkazującego czasowników zmiany pozycji
15. (B1)

Wybierz formę rozkaźnika w 1. osobie liczby mnogiej: Zanim wyjdziemy, ... jeszcze raz listę.
1. A. sprawdzimy
2. B. sprawdźcie
3. C. sprawdźmy
Poloniusz wyjaśnia:

Rozkaźnik w 1. osobie liczby mnogiej wyraża wspólną propozycję i ma tu formę „sprawdźmy”. „Sprawdzimy” jest formą czasu przyszłego, a „sprawdźcie” odnosi się do 2. osoby liczby mnogiej.

Reguła: tryb rozkazujący w 1. osobie liczby mnogiej
16. (B1)

Wybierz poprawną formę rozkazującą od czasownika „napisać” dla osoby „my”.
1. A. napisamy
2. B. napiszemy
3. C. napiszmy
Poloniusz wyjaśnia:

Dla osoby „my” tryb rozkazujący często wyraża propozycję wspólnego działania, np. „napiszmy”. Forma „napiszemy” oznacza czas przyszły, a „napisamy” jest błędną formą utworzoną przez nadmierne uproszczenie odmiany. Tylko „napiszmy” jest poprawnym rozkaźnikiem.

Reguła: tryb rozkazujący pierwszej osoby liczby mnogiej
17. (B1)

Wybierz poprawną formę rozkazującą od czasownika „przeczytać” dla osoby „ty”.
1. A. przeczytasz
2. B. przeczytaj
3. C. przeczytać
Poloniusz wyjaśnia:

W poleceniu skierowanym do jednej osoby używa się formy trybu rozkazującego, np. „przeczytaj”. Forma „przeczytasz” jest formą czasu przyszłego, a „przeczytać” jest bezokolicznikiem. Te formy nie są rozkaźnikiem dla osoby „ty”.

Reguła: tryb rozkazujący drugiej osoby liczby pojedynczej
18. (B1)

Wybierz poprawną formę trybu rozkazującego: Marto, ... teraz do Adama, bo jest w pracy.
1. A. nie dzwonisz
2. B. nie dzwoń
3. C. nie dzwońcie
Poloniusz wyjaśnia:

W poleceniu skierowanym do jednej osoby używa się formy 2. osoby liczby pojedynczej trybu rozkazującego: „nie dzwoń”. „Nie dzwońcie” jest formą liczby mnogiej, a „nie dzwonisz” to forma trybu oznajmującego.

Reguła: tryb rozkazujący zaprzeczony w 2. osobie liczby pojedynczej
19. (B2)

Adamie, ... ten nośnik do szafy pancernej, zanim wyjdziesz z archiwum.
1. A. włóż
2. B. włuż
3. C. włóżesz
Poloniusz wyjaśnia:

Rozkaźnik od czasownika „włożyć” ma w drugiej osobie liczby pojedynczej formę „włóż”. Zapis „włuż” jest błędny ortograficznie, bo w tej formie występuje „ó”. Forma „włóżesz” jest niepoprawnym tworem wzorowanym na formach osobowych czasu przyszłego prostego.

Reguła: tryb rozkazujący czasownika „włożyć”
20. (B2)

Adamie, zanim prześlemy ofertę klientowi, ... sprawdzić jeszcze wyliczenia?
1. A. możesz by
2. B. mógł byś
3. C. mógłbyś
Poloniusz wyjaśnia:

W uprzejmej prośbie używa się formy trybu przypuszczającego, na przykład „mógłbyś”. Cząstkę „-byś” pisze się tu łącznie z formą czasownika, dlatego „mógł byś” jest zapisem błędnym. Wyrażenie „możesz by” jest kalką składniową i nie tworzy poprawnej polskiej formy trybu przypuszczającego.

Reguła: tryb przypuszczający drugiej osoby liczby pojedynczej i pisownia cząstki by z czasownikiem
21. (B2)

Dyrektorka nalegała, żebyśmy przed wysłaniem wniosku ... wspólną decyzję.
1. A. podjęliśmy
2. B. podjęlibyśmy
3. C. podjęli
Poloniusz wyjaśnia:

Po formie „żebyśmy” czasownik występuje w formie czasu przeszłego bez dodatkowej cząstki „-by” i bez końcówki osobowej „-śmy”. Forma „podjęlibyśmy” zawiera niepotrzebne drugie „by”, a „podjęliśmy” powtarza końcówkę osobową obecną już w „żebyśmy”. Poprawny schemat to „żebyśmy podjęli”.

Reguła: konstrukcja żebyśmy z formą czasu przeszłego bez dodatkowej cząstki by
22. (B2)

Gdyby komisja w ubiegłym roku przyznała nam dodatkowe środki, dziś ... z nowej pracowni.
1. A. korzystalibyśmy by
2. B. korzystalibyśmy
3. C. korzystamy
Poloniusz wyjaśnia:

W nierzeczywistym okresie warunkowym po „gdyby” w drugim członie zdania występuje tryb przypuszczający. Forma „korzystamy” ma tryb oznajmujący i nie pasuje do warunku przeciwnego faktom. Forma „korzystalibyśmy by” zawiera zbędnie powtórzoną cząstkę „by”.

Reguła: okres warunkowy nierzeczywisty z trybem przypuszczającym w obu członach
23. (B2)

Gdyby zarząd zaakceptował harmonogram w piątek, w poniedziałek ... konsultacje, ale decyzję odłożono.
1. A. zaczęliśmy
2. B. zaczęlibyśmy
3. C. zaczęli byśmy
Poloniusz wyjaśnia:

Zdanie opisuje sytuację nierzeczywistą, bo decyzji nie podjęto, dlatego w zdaniu głównym potrzebny jest tryb przypuszczający. Forma „zaczęliśmy” oznacza fakt, a nie skutek niespełnionego warunku. Zapis „zaczęli byśmy” jest błędny, ponieważ cząstkę „-byśmy” dopisuje się do formy czasownika łącznie.

Reguła: okres warunkowy nierzeczywisty z formą trybu przypuszczającego w zdaniu głównym
24. (B2)

Gdybyś zadzwonił godzinę wcześniej, ... protokół jeszcze przed zamknięciem biura.
1. A. przyniósł bym
2. B. przynieść bym
3. C. przyniósłbym
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstkę „-bym” pisze się łącznie z osobową formą czasownika w czasie przeszłym. Forma „przyniósł bym” narusza zasadę pisowni łącznej, a „przynieść bym” błędnie łączy bezokolicznik z końcówką osobową. W takim okresie warunkowym potrzebna jest forma osobowa: „przyniósłbym”.

Reguła: tryb przypuszczający pierwszej osoby liczby pojedynczej i pisownia cząstki by z czasownikiem
25. (B2)

Gdybyśmy razem z Adamem dostali dane wczoraj, ... raport przed południem.
1. A. zaczęli byśmy
2. B. zaczęlibyśmy
3. C. zaczęłybyśmy
Poloniusz wyjaśnia:

W okresie warunkowym nierzeczywistym używa się form trybu przypuszczającego w obu członach zdania. Przy grupie obejmującej mężczyznę stosuje się formę męskoosobową „zaczęlibyśmy”. Zapis „zaczęli byśmy” błędnie rozdziela cząstkę „by”, a „zaczęłybyśmy” ma formę niemęskoosobową, niezgodną z kontekstem.

Reguła: okres warunkowy nierzeczywisty z formą męskoosobową trybu przypuszczającego
26. (B2)

Jako ojciec ucznia chętnie ... głos w tej sprawie, gdyby rada szkoły poprosiła mnie o opinię.
1. A. zabrał by
2. B. bym zabrał
3. C. zabrał bym
Poloniusz wyjaśnia:

Cząstka trybu przypuszczającego może stać przed czasownikiem jako osobny wyraz: „bym zabrał”. Gdy występuje po czasowniku, zapisuje się ją łącznie, więc „zabrał bym” jest błędne. Forma „zabrał by” nie ma końcówki pierwszej osoby i nie pasuje do sensu zdania.

Reguła: ruchomość cząstki by w trybie przypuszczającym
27. (B2)

Jeśli chcesz, żeby dokumenty się nie pogniotły, ... je do teczki.
1. A. włóż
2. B. włóź
3. C. włoż
Poloniusz wyjaśnia:

Poprawna forma rozkaźnika od czasownika „włożyć” to „włóż”. Zapis „włoż” narusza pisownię z „ó”, a „włóź” błędnie zastępuje „ż” literą „ź”.

Reguła: tryb rozkazujący czasownika włożyć
28. (B2)

Jeśli jutro będziesz w centrum, ... odebrać za mnie zaświadczenie?
1. A. mógłbyś
2. B. mógł byś
3. C. mogłbyś
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstkę „by” pisze się łącznie z formą czasownika, dlatego poprawny zapis to „mógłbyś”. Forma „mógł byś” błędnie rozdziela cząstkę „by” od czasownika. Forma „mogłbyś” jest dodatkowo niepoprawna ortograficznie, bo brakuje w niej „ó”.

Reguła: łączna pisownia cząstki „by” z formami czasownika w trybie przypuszczającym
29. (B2)

Jeżeli podczas nocnego testu system ... poważny błąd, raport zostanie wysłany automatycznie.
1. A. wykrył by
2. B. wykryje
3. C. wykryje by
Poloniusz wyjaśnia:

W rzeczywistym okresie warunkowym odnoszącym się do przyszłości używa się formy czasu przyszłego, na przykład „wykryje”. Forma „wykrył by” jest błędna także ortograficznie, bo cząstkę „by” z osobową formą czasownika pisze się łącznie. Forma „wykryje by” łączy czas przyszły z niepotrzebną cząstką „by”.

Reguła: okres warunkowy rzeczywisty z czasem przyszłym po jeżeli
30. (B2)

Nie zamówiłam kopii, bo gdyby były potrzebne, ... je od razu w sekretariacie.
1. A. wzięła bym
2. B. wzięłabym
3. C. wziąłabym
Poloniusz wyjaśnia:

W rodzaju żeńskim poprawna forma trybu przypuszczającego od czasownika „wziąć” to „wzięłabym”. Zapis „wzięła bym” jest błędny, bo cząstkę „-bym” zapisuje się łącznie z czasownikiem. Forma „wziąłabym” miesza męską podstawę „wziął-” z żeńską końcówką.

Reguła: tryb przypuszczający czasownika wziąć w rodzaju żeńskim i pisownia cząstki by
31. (B2)

Po analizie akt chętnie ... państwu rekomendację, lecz nie mam dostępu do wszystkich dokumentów.
1. A. przedstawiłbym by
2. B. przedstawił bym
3. C. przedstawiłbym
Poloniusz wyjaśnia:

Cząstkę „-bym” z osobową formą czasownika pisze się łącznie, dlatego poprawna jest forma „przedstawiłbym”. Zapis „przedstawił bym” narusza zasadę pisowni łącznej. Forma „przedstawiłbym by” zawiera podwojoną cząstkę trybu przypuszczającego.

Reguła: pisownia cząstki by z osobową formą czasownika łącznie
32. (B2)

Skoro Marta zna ten przepis najlepiej, ... sernik na jutro.
1. A. niech upieczę
2. B. niech upiec
3. C. niech upiecze
Poloniusz wyjaśnia:

Rozkaźnik trzeciej osoby tworzy się za pomocą „niech” i osobowej formy czasownika, dlatego poprawne jest „niech upiecze”. Forma „niech upiec” łączy „niech” z bezokolicznikiem, co jest niegramatyczne. Forma „niech upieczę” jest niepoprawna, ponieważ poprawna forma pierwszej osoby liczby pojedynczej to „upiekę”, a kontekst wskazuje na Martę.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
33. (B2)

Skoro z sali usunięto już sprzęt, nie czekajmy, tylko ... jeszcze stare kartony, żeby ekipa mogła umyć podłogę.
1. A. wyniesiemy
2. B. wynieśmi
3. C. wynieśmy
Poloniusz wyjaśnia:

Po formie „nie czekajmy, tylko” potrzebny jest rozkaźnik zachęcający do wspólnego działania, dlatego właściwa forma to „wynieśmy”. Forma „wyniesiemy” jest czasem przyszłym, a forma „wynieśmi” jest błędna.

Reguła: tryb rozkazujący pierwszej osoby liczby mnogiej czasownika wynieść
34. (B2)

Uzupełnij zdanie poprawną formą trybu rozkazującego: Po kontroli ... te segregatory do magazynu.
1. A. wynieśmy
2. B. wyniesiemy
3. C. wynieśmi
Poloniusz wyjaśnia:

Forma „wynieśmy” jest poprawnym rozkaźnikiem pierwszej osoby liczby mnogiej od czasownika „wynieść”. Forma „wyniesiemy” jest czasem przyszłym, a nie trybem rozkazującym. Forma „wynieśmi” ma niepoprawne zakończenie.

Reguła: tryb rozkazujący pierwszej osoby liczby mnogiej czasownika wynieść
35. (B2)

... wcześniej otrzymali pełne dane, przygotowalibyśmy dokładniejszą prognozę.
1. A. Gdy byśmy
2. B. Gdybyśmy
3. C. Gdyby śmy
Poloniusz wyjaśnia:

Spójnik z cząstką trybu przypuszczającego i końcówką osobową tworzy formę „gdybyśmy”, pisaną łącznie. Zapisy „gdy byśmy” i „gdyby śmy” błędnie rozdzielają elementy tej formy. Takie rozdzielanie często wynika z przenoszenia obcych wzorców pisowni cząstki odpowiadającej polskiemu „by”.

Reguła: pisownia formy gdybyśmy w okresie warunkowym nierzeczywistym
36. (B2)

Zanim wejdziesz do archiwum, ... z recepcji identyfikator.
1. A. weźnij
2. B. wez
3. C. weź
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „wziąć” ma nieregularną formę rozkaźnika „weź”. Forma „weźnij” jest potoczną, niepoprawną nadregularyzacją, a „wez” jest zapisem błędnym ortograficznie, bo brakuje w nim litery „ź”.

Reguła: tryb rozkazujący czasownika nieregularnego wziąć
37. (C1)

Aby nie uszkodzić patyny, ... powierzchnię delikatnie, kolistymi ruchami.
1. A. trzyjcie
2. B. trzejcie
3. C. trzycie
Poloniusz wyjaśnia:

Rozkaźnik czasownika „trzeć” w 2. osobie liczby mnogiej ma formę „trzyjcie”. Formy „trzejcie” i „trzycie” są wynikiem błędnego tworzenia rozkaźnika od tematu bez właściwej wymiany głoskowej.

Reguła: tryb rozkazujący form trudnych czasownika trzeć
38. (C1)

Gdyby ekspertyza wykazała naruszenia, zarząd ... od podpisania aneksu.
1. A. wstrzymałby się
2. B. wstrzymał się by
3. C. wstrzymał by się
Poloniusz wyjaśnia:

W trybie przypuszczającym cząstkę „by” pisze się łącznie z osobową formą czasownika, dlatego poprawna jest forma „wstrzymałby się”. Zapisy „wstrzymał by się” i „wstrzymał się by” naruszają zasadę łącznej pisowni cząstki „by” z czasownikiem.

Reguła: pisownia cząstki by z osobową formą czasownika łącznie
39. (C1)

Gdyby rzeczoznawca nie zignorował pęknięć, konstrukcja nie ... po pierwszym obciążeniu.
1. A. runęła by
2. B. runęłaby
3. C. by runęła
Poloniusz wyjaśnia:

W okresie warunkowym nierzeczywistym w członie głównym potrzebna jest forma trybu przypuszczającego. W szyku „nie runęłaby” cząstkę „by” zapisuje się łącznie z formą „runęła”, zapis „runęła by” narusza tę zasadę, a po przeczeniu „nie” forma „by runęła” ma w tym zdaniu błędny szyk.

Reguła: okres warunkowy nierzeczywisty i szyk oraz pisownia cząstki by
40. (C1)

Gdyby Trybunał nie odroczył rozprawy, pełnomocnicy już wczoraj ... końcowe stanowiska.
1. A. wygłosiliby by
2. B. wygłosili by
3. C. wygłosiliby
Poloniusz wyjaśnia:

W głównym członie nierzeczywistego okresu warunkowego używa się trybu przypuszczającego, a cząstkę „by” zapisuje się łącznie z osobową formą czasownika. Zapis „wygłosili by” jest błędny, bo rozdziela cząstkę od czasownika. Forma „wygłosiliby by” niepotrzebnie podwaja cząstkę „by”.

Reguła: okres warunkowy nierzeczywisty i łączna pisownia cząstki by z czasownikiem
41. (C1)

Gdyby wspólnicy przewidzieli konsekwencje klauzuli, zapewne ... z umowy jeszcze przed terminem.
1. A. wycofałyby się
2. B. wycofali by się
3. C. wycofaliby się
Poloniusz wyjaśnia:

Tryb przypuszczający w 3. osobie liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego ma formę „wycofaliby się”, a cząstkę „by” zapisuje się łącznie z czasownikiem. Zapis „wycofali by się” jest błędny ortograficznie, natomiast „wycofałyby się” ma rodzaj niemęskoosobowy i nie zgadza się z podmiotem „wspólnicy”.

Reguła: tryb przypuszczający rodzaju męskoosobowego i pisownia cząstki by
42. (C1)

Jako sekretarz komisji usłyszałem, że rektorowi zależało, ... w protokole odnotował każde zdanie odrębne.
1. A. żebym
2. B. żeby bym
3. C. żeby ja
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasowniku wyrażającym wolę lub oczekiwanie używa się konstrukcji „żebym”, „żebyś”, „żebyśmy” z formą typu „odnotował”. Wariant „żeby ja” pomija wymaganą końcówkę osobową przy spójniku. Wariant „żeby bym” jest kalką z języków, w których odpowiednik cząstki „by” zapisuje się osobno, ale w polszczyźnie taka postać jest błędna.

Reguła: pisownia cząstki by w spójniku żeby z końcówką osobową
43. (C1)

Jeżeli strona kwestionuje doręczenie, pełnomocnik ... dowód odbioru.
1. A. niech przedłożył
2. B. niech przedłożyłby
3. C. niech przedłoży
Poloniusz wyjaśnia:

Rozkaźnik trzeciej osoby tworzy się za pomocą „niech” oraz formy czasu teraźniejszego lub przyszłego prostego, na przykład „niech przedłoży”. Po „niech” nie używa się formy przeszłej „przedłożył” ani trybu przypuszczającego „przedłożyłby” w funkcji polecenia.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
44. (C1)

Komisja zażądała, żeby biegli ... pomiary przed wydaniem opinii.
1. A. powtórzyć
2. B. powtórzyliby
3. C. powtórzyli
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach woli, takich jak „zażądać”, w zdaniu podrzędnym z „żeby” używa się formy osobowej o kształcie czasu przeszłego, zgodnej z podmiotem. Bezokolicznik „powtórzyć” nie pasuje do wyrażonego podmiotu „biegli”, a forma „powtórzyliby” nie łączy się poprawnie z „żeby biegli”.

Reguła: tryb przypuszczający w zdaniu podrzędnym po czasowniku woli i spójniku żeby
45. (C1)

Niech komisja ... uzasadnienie decyzji do akt sprawy.
1. A. dołącz
2. B. dołączyłaby
3. C. dołączy
Poloniusz wyjaśnia:

Tryb rozkazujący trzeciej osoby tworzy się za pomocą „niech” oraz formy 3. osoby czasu teraźniejszego lub przyszłego prostego, dlatego poprawne jest „niech komisja dołączy”. Forma „dołącz” jest rozkaźnikiem 2. osoby i nie zgadza się z podmiotem „komisja”. „Dołączyłaby” to tryb przypuszczający, a nie konstrukcja rozkazująca z „niech”.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
46. (C1)

Oby żaden z tych dokumentów nie ... w archiwum, bo postępowanie trzeba będzie powtórzyć.
1. A. zaginąłby
2. B. zaginął
3. C. zaginąć
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniach życzeniowych z partykułą „oby” używa się formy osobowej czasu przeszłego, na przykład „zaginął”. Forma „zaginąłby” zawiera niepoprawną w tym kontekście cząstkę „by”, a „zaginąć” jest bezokolicznikiem, który nie tworzy tu poprawnego orzeczenia.

Reguła: zdania życzeniowe z partykułą oby i formą osobową czasu przeszłego
47. (C1)

Obyśmy ... tej decyzji, kiedy skutki okażą się nieodwracalne.
1. A. nie żałowali
2. B. nie byśmy żałowali
3. C. nie żałowalibyśmy
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniach życzeniowych z „obyśmy” używa się formy o kształcie czasu przeszłego, na przykład „nie żałowali”. Forma „nie żałowalibyśmy” niepotrzebnie dodaje cząstkę „by”, a zapis „nie byśmy żałowali” jest kalką obcego szyku i nie tworzy poprawnej konstrukcji życzeniowej.

Reguła: zdania życzeniowe z oby i formą o kształcie czasu przeszłego
48. (C1)

Po nieprzespanej nocy przed obroną pomyślałem: ... nazwiska promotora w podziękowaniach.
1. A. obym nie przekręcił
2. B. oby bym nie przekręcił
3. C. obym nie przekręcić
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniach życzeniowych z „oby” ruchoma końcówka osobowa łączy się z partykułą, tworząc formę „obym”, a czasownik występuje w formie na -ł: „przekręcił”. Konstrukcja „oby bym” błędnie rozdziela i dubluje element „by”. Po „obym” nie stosuje się bezokolicznika, dlatego „nie przekręcić” jest tu niepoprawne.

Reguła: zdania życzeniowe z oby i formą trybu przypuszczającego
49. (C1)

Podczas próby technicznej lina się zaklinowała. ... ją równomiernie, nie szarpcie.
1. A. ciągnicie
2. B. ciągcie
3. C. ciągnijcie
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „ciągnąć” ma w trybie rozkazującym formę „ciągnij”, a w 2. osobie liczby mnogiej „ciągnijcie”. Forma „ciągcie” pomija obowiązkowy element tematu, a „ciągnicie” jest błędnym połączeniem rozkaźnika z formą czasu teraźniejszego.

Reguła: tryb rozkazujący czasowników zakończonych na -nąć
50. (C1)

Przed zakończeniem posiedzenia niech każdy członek komisji ... protokół.
1. A. podpiszę
2. B. podpisze
3. C. podpisać
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja z „niech” tworzy tryb rozkazujący trzeciej osoby i wymaga formy osobowej, na przykład „podpisze”. Forma „podpiszę” odnosi się do pierwszej osoby liczby pojedynczej, a „podpisać” jest bezokolicznikiem, więc nie pasuje do tej konstrukcji.

Reguła: tryb rozkazujący trzeciej osoby przez niech
51. (C1)

Rada nadzorcza zażądała, ... korektę strategii jeszcze przed walnym zgromadzeniem.
1. A. żeby zarząd przedstawić
2. B. żeby zarząd przedstawił
3. C. że zarząd przedstawiłby
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach woli i żądania wprowadza się zdanie podrzędne ze spójnikiem „żeby” oraz formą osobową typu „przedstawił”. Konstrukcja „żeby zarząd przedstawić” łączy spójnik z bezokolicznikiem mimo wyrażonego podmiotu, co jest niepoprawne. Po czasowniku „zażądać” nie używa się w tym znaczeniu zdania z „że” i trybem przypuszczającym.

Reguła: tryb przypuszczający w zdaniach podrzędnych po czasownikach woli
52. (C1)

Rektor polecił, żeby dziekan ... sprawozdanie do końca tygodnia.
1. A. przedstawiłby
2. B. przedstawił
3. C. przedstawić
Poloniusz wyjaśnia:

Po czasownikach woli i polecenia zdanie podrzędne ze spójnikiem „żeby” wymaga formy osobowej typu „przedstawił”. Bezokolicznik „przedstawić” jest kalką obcą w takim zdaniu, a „przedstawiłby” niepotrzebnie powtarza cząstkę „by”, obecną już w spójniku „żeby”.

Reguła: tryb przypuszczający w zdaniach podrzędnych po żeby
53. (C1)

Wskaż formę niepoprawną.
1. A. oślepł bym
2. B. rozwiedliby się
3. C. klaskałbyś
Poloniusz wyjaśnia:

Cząstkę „by” pisze się łącznie z osobową formą czasownika, dlatego zapis „oślepł bym” jest niepoprawny. Formy „rozwiedliby się” i „klaskałbyś” są zapisane zgodnie z zasadą łącznej pisowni cząstki „by”.

Reguła: pisownia cząstki by z osobową formą czasownika łącznie
54. (C1)

Wybierz poprawną formę trybu rozkazującego 1. osoby liczby mnogiej czasownika „trzeć”.
1. A. trzejmy
2. B. trzemy
3. C. trzyjmy
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „trzeć” tworzy rozkaźnik od tematu „trzyj-”: „trzyj”, „trzyjmy”, „trzyjcie”. Forma „trzejmy” jest błędną analogią do regularniejszych tematów, a „trzemy” to forma trybu oznajmującego, nie rozkazującego.

Reguła: tryb rozkazujący czasowników o nieregularnym temacie