Typowe błędy: interferencja z języka ojczystego

Błędy, które biorą się z podobieństwa albo z różnicy między polskim a ukraińskim, rosyjskim i angielskim: fałszywi przyjaciele, inna rekcja, inny aspekt, kalki składniowe i przyimkowe.

Poziomy: B1 · B2 · C1 · 54 zadania

Czytaj artykuł

1. (B1)

Adam chowa do torby klucze, które należą do niego. Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Adam chowa do torby swój klucze.
2. B. Adam chowa do torby swoje klucza.
3. C. Adam chowa do torby swoje klucze.
4. D. Adam chowa do torby jego klucze.
Poloniusz wyjaśnia:

Jeśli właścicielem przedmiotu jest podmiot zdania, w polszczyźnie używamy zaimka „swój”. Dlatego poprawna jest forma „swoje klucze”. Forma „jego klucze” sugeruje klucze innego mężczyzny, a formy „swoje klucza” i „swój klucze” mają błędny przypadek albo błędne uzgodnienie.

Reguła: zaimek zwrotny dzierżawczy swój przy tym samym podmiocie
2. (B1)

Koleżanka pyta, co leży na stole. Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Na stole leżą dwa talerza.
2. B. Na stole leżą dwa talerze.
3. C. Na stole leżą dwie talerze.
4. D. Na stole leżą dwa talerz.
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „dwa” z rzeczownikiem męskim niemęskoosobowym używamy formy mianownika liczby mnogiej: „talerze”. Forma „dwa talerza” przypomina rosyjski schemat z inną formą po liczebniku. Formy „dwie talerze” i „dwa talerz” mają błędny rodzaj albo błędną liczbę rzeczownika.

Reguła: forma rzeczownika po liczebniku dwa
3. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Na pewno przyjdę na spotkanie.
2. B. Napewno przyjdę na spotkanie.
3. C. Na pewnie przyjdę na spotkanie.
4. D. Napewnie przyjdę na spotkanie.
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „na pewno” piszemy rozdzielnie. Pisownia łączna „napewno” jest częstym błędem, bo wiele podobnych wyrażeń w języku polskim zapisuje się razem. Formy „na pewnie” i „napewnie” są niepoprawne, ponieważ nie tworzą poprawnego wyrażenia o znaczeniu „z pewnością”.

Reguła: pisownia rozdzielna wyrażenia na pewno
4. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Ten pokój jest większy od mój.
2. B. Ten pokój jest większy niż mój.
3. C. Ten pokój jest większy jak mój.
4. D. Ten pokój jest większy że mój.
Poloniusz wyjaśnia:

Po przymiotniku w stopniu wyższym używamy porównania z wyrazem „niż”: „większy niż mój”. Można też powiedzieć „większy od mojego”, ale wtedy po „od” potrzebny jest dopełniacz. Forma „większy jak” jest kalką spotykaną pod wpływem innych języków, a „większy że” nie tworzy poprawnego porównania.

Reguła: porównanie po stopniu wyższym przymiotnika z niż
5. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Nie oglądam wieczorem telewizji.
2. B. Nie oglądam wieczorem telewizję.
3. C. Nie oglądam wieczorem telewizja.
4. D. Nie oglądam wieczorem telewizją.
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim rzeczownik występuje w dopełniaczu: oglądać telewizję, ale nie oglądać telewizji. Forma „telewizję” przenosi biernik ze zdania twierdzącego, co jest częstym błędem interferencyjnym. Formy „telewizja” i „telewizją” mają niewłaściwy przypadek.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim
6. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Na półce stoją trzy kubków.
2. B. Na półce stoją trzy kubek.
3. C. Na półce stoją trzy kubka.
4. D. Na półce stoją trzy kubki.
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebnikach „dwa”, „trzy” i „cztery” rzeczownik niemęskoosobowy ma zwykle formę mianownika liczby mnogiej, na przykład „trzy kubki”. Forma „trzy kubka” może powstać pod wpływem innych języków słowiańskich. Formy „trzy kubek” i „trzy kubków” mają niewłaściwą liczbę albo przypadek.

Reguła: mianownik liczby mnogiej rzeczowników niemęskoosobowych po liczebnikach dwa, trzy, cztery
7. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Ten blok jest wyższy niż naszego domu.
2. B. Ten blok jest wyższy jak nasz dom.
3. C. Ten blok jest wyższy niż nasz dom.
4. D. Ten blok jest wyższy od nasz dom.
Poloniusz wyjaśnia:

W porównaniach po stopniu wyższym często używamy spójnika „niż”: wyższy niż nasz dom. Konstrukcja „wyższy jak” jest kalką spotykaną pod wpływem innych języków. Forma „niż naszego domu” miesza dwa schematy porównania, a w wyrażeniu „od nasz dom” brakuje wymaganego dopełniacza.

Reguła: spójnik niż w porównaniach ze stopniem wyższym
8. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Jutro chodzę pociągiem do Krakowa.
2. B. Jutro jadę pociągiem do Krakowa.
3. C. Jutro idę pociągiem do Krakowa.
4. D. Jutro jadę na pociągu do Krakowa.
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mówimy o podróży środkiem transportu, używamy czasownika „jechać” i narzędnika: „jadę pociągiem”. Czasownik „iść” oznacza ruch pieszo, a „chodzić” zwykle ruch powtarzalny albo pieszy. Wyrażenie „na pociągu” jest kalką przyimkową i nie pasuje do zwykłego znaczenia podróży.

Reguła: czasownik jechać przy przemieszczaniu się środkiem transportu
9. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna, gdy zwracamy się do mamy?
1. A. Mamę, pomóż mi, proszę.
2. B. Mama, pomóż mi, proszę.
3. C. Mamie, pomóż mi, proszę.
4. D. Mamo, pomóż mi, proszę.
Poloniusz wyjaśnia:

W bezpośrednim zwrocie do osoby używamy wołacza, dlatego poprawna jest forma „mamo”. Forma „mama” to mianownik, a „mamę” i „mamie” to inne przypadki. Taki błąd często wynika z przenoszenia konstrukcji z języków, w których w tej funkcji nie używa się osobnej formy wołacza.

Reguła: wołacz w bezpośrednim zwrocie do adresata
10. (B1)

Która wersja zdania jest poprawna, jeśli Anna mówi o własnym bracie?
1. A. Anna czeka na jej własnego brata.
2. B. Anna czeka na swojego własnego brata.
3. C. Anna czeka na swoim własnym bratem.
4. D. Anna czeka na swój własny brata.
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy właściciel jest jednocześnie podmiotem zdania, używamy zaimka „swój” w odpowiedniej formie. Dlatego poprawne jest: „Anna czeka na swojego własnego brata”. W zdaniu z czasownikiem „czekać na” potrzebny jest biernik, stąd forma „swojego brata”. Wariant „jej własnego brata” oznacza zwykle brata innej kobiety i bywa kalką z angielskiego lub rosyjskiego. Formy „swoim własnym bratem” i „swój własny brata” są błędne, bo mają niewłaściwy przypadek albo brak zgodności.

Reguła: zaimek dzierżawczy swój przy zgodności właściciela z podmiotem
11. (B1)

Marta mówi o podróży pociągiem. Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Jutro chodzę pociągiem do Gdańska.
2. B. Jutro jadę pociągiem do Gdańska.
3. C. Jutro pójdę pociągiem do Gdańska.
4. D. Jutro idę pociągiem do Gdańska.
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mówimy o przemieszczaniu się środkiem transportu, używamy czasownika „jechać”: „jadę pociągiem”. Czasownik „iść” oznacza ruch pieszo, a „chodzić” zwykle opisuje ruch pieszy albo czynność powtarzaną. Błąd „idę pociągiem” często wynika z przenoszenia znaczenia czasownika z języka ojczystego.

Reguła: czasownik jechać przy podróży środkiem transportu
12. (B1)

Recepcjonistka zwraca się bezpośrednio do Piotra. Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Panie Piotrze, proszę teraz wejść.
2. B. Pan Piotrze, proszę teraz wejść.
3. C. Pan Piotr, proszę teraz wejść.
4. D. Panie Piotr, proszę teraz wejść.
Poloniusz wyjaśnia:

W bezpośrednim zwrocie do osoby używamy wołacza zarówno w formie grzecznościowej, jak i w imieniu: „Panie Piotrze”. Formy „Pan Piotr”, „Pan Piotrze” i „Panie Piotr” nie tworzą poprawnego zwrotu do adresata.

Reguła: wołacz w bezpośrednim zwrocie do osoby
13. (B1)

Wybierz poprawne zdanie.
1. A. Nie widzę twój dom.
2. B. Nie widzę twojemu domu.
3. C. Nie widzę twojego domu.
4. D. Nie widzę twoim domem.
Poloniusz wyjaśnia:

Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim rzeczownik występuje w dopełniaczu: „nie widzę twojego domu”. Formy „twój dom”, „twoim domem” i „twojemu domu” mają niewłaściwy przypadek. Błąd „nie widzę twój dom” często wynika z przenoszenia konstrukcji bez zmiany przypadka po przeczeniu.

Reguła: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim
14. (B1)

Wybierz poprawne zdanie.
1. A. Na pewno przyjdę jutro.
2. B. Na pewnie przyjdę jutro.
3. C. Napewno przyjdę jutro.
4. D. Na pewna przyjdę jutro.
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „na pewno” piszemy rozłącznie. Zapis „napewno” jest błędem ortograficznym, a formy „na pewna” i „na pewnie” mają błędną postać wyrazu w tym stałym połączeniu. Taki błąd bywa skutkiem traktowania całego wyrażenia jak jednego przysłówka.

Reguła: pisownia rozłączna wyrażenia na pewno
15. (B1)

Wybierz poprawne zdanie.
1. A. W pokoju stoją dwie stoły.
2. B. W pokoju stoją dwa stół.
3. C. W pokoju stoją dwa stołu.
4. D. W pokoju stoją dwa stoły.
Poloniusz wyjaśnia:

Po liczebniku „dwa” rzeczownik niemęskoosobowy ma formę mianownika liczby mnogiej: „dwa stoły”. Formy „dwa stołu” i „dwa stół” mają zły przypadek lub złą liczbę, a „dwie stoły” ma niewłaściwą formę liczebnika dla rzeczownika męskiego nieosobowego. Błąd może wynikać z interferencji języków, w których po liczebnikach używa się innych form rzeczownika.

Reguła: mianownik liczby mnogiej rzeczownika niemęskoosobowego po liczebniku dwa
16. (B1)

Wybierz poprawne zdanie.
1. A. Jutro idę do Warszawy pociągiem.
2. B. Jutro lecę do Warszawy pociągiem.
3. C. Jutro jadę do Warszawy pociągiem.
4. D. Jutro chodzę do Warszawy pociągiem.
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mówimy o podróży pociągiem, używamy czasownika „jechać”: „jadę pociągiem”. Czasownik „iść” oznacza ruch pieszo, „chodzić” zwykle oznacza ruch powtarzalny albo pieszy, a „lecieć” łączy się przede wszystkim z podróżą samolotem, nie pociągiem. Błąd „idę pociągiem” może być kalką z języka ojczystego uczącego się.

Reguła: czasownik jechać przy podróży pociągiem
17. (B1)

Wybierz poprawne zdanie.
1. A. Ten dom jest wyższy jak tamten.
2. B. Ten dom jest wyższy za tamten.
3. C. Ten dom jest wyższy od tamten.
4. D. Ten dom jest wyższy niż tamten.
Poloniusz wyjaśnia:

W porównaniach po przymiotniku w stopniu wyższym używamy spójnika „niż”: „wyższy niż tamten”. Konstrukcja „wyższy jak” jest niepoprawna w normie ogólnej, a „wyższy od tamten” ma błędny przypadek po przyimku „od”. Forma „wyższy za tamten” jest kalką przyimkową i nie pasuje do polskiego porównania.

Reguła: spójnik niż w porównaniach z przymiotnikiem w stopniu wyższym
18. (B1)

Wybierz poprawne zdanie. Mówi mężczyzna o sobie.
1. A. Wczoraj czytali książkę.
2. B. Wczoraj czytała książkę.
3. C. Wczoraj czytałem książkę.
4. D. Wczoraj ja czytał książkę.
Poloniusz wyjaśnia:

W czasie przeszłym czasownik musi mieć końcówkę osoby, liczby i rodzaju: mężczyzna mówiący o sobie powie „czytałem”. Forma „ja czytał” nie ma polskiej końcówki pierwszej osoby, „czytała” jest formą żeńską, a „czytali” formą mnogą. Błąd „ja czytał” jest typowy dla osób, które przenoszą budowę czasu przeszłego z języka rosyjskiego lub ukraińskiego.

Reguła: forma czasu przeszłego w pierwszej osobie liczby pojedynczej rodzaju męskiego
19. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po analizie danych komisja stworzyła decyzję o kontroli.
2. B. Po analizie danych komisja zrobiła decyzję o kontroli.
3. C. Po analizie danych komisja wzięła decyzję o kontroli.
4. D. Po analizie danych komisja podjęła decyzję o kontroli.
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie decyzję się podejmuje. Zrobić decyzję i wziąć decyzję to kalki z języków obcych, a stworzyć decyzję nie tworzy tu naturalnej kolokacji.

Reguła: kolokacja podjąć decyzję
20. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po konferencji podziękowaliśmy do organizatorów za pomoc.
2. B. Po konferencji podziękowaliśmy organizatorom za pomoc.
3. C. Po konferencji podziękowaliśmy organizatorów za pomoc.
4. D. Po konferencji podziękowaliśmy z organizatorami za pomoc.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „dziękować” wymaga celownika osoby i przyimka „za” przed nazwą powodu. Dlatego poprawne jest połączenie „organizatorom za pomoc”. Formy „organizatorów”, „do organizatorów” i „z organizatorami” wynikają z przenoszenia rekcji z innych języków albo z mylenia przypadków.

Reguła: celownik po czasowniku dziękować
21. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Rano czekaliśmy na autobus ponad pół godziny.
2. B. Rano czekaliśmy autobusu ponad pół godziny.
3. C. Rano czekaliśmy autobus ponad pół godziny.
4. D. Rano czekaliśmy za autobusem ponad pół godziny.
Poloniusz wyjaśnia:

Standardowo mówi się „czekać na kogoś” lub „czekać na coś”, czyli z przyimkiem „na” i biernikiem. Konstrukcje „czekać autobusu” i „czekać autobus” są kalkami rekcji z innych języków, a „czekać za autobusem” nie należy do polszczyzny ogólnej. Okolicznik „ponad pół godziny” podkreśla zwykłe oczekiwanie na pojazd.

Reguła: rekcja czasownika czekać na z biernikiem
22. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po obiedzie kelner podał mi filiżankę espresso.
2. B. Po obiedzie kelner podał mi czaszkę espresso.
3. C. Po obiedzie kelner podał mi czaszę espresso.
4. D. Po obiedzie kelner podał mi czaszeczkę espresso.
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie naczynie do espresso to „filiżanka”. „Czaszka” oznacza kości głowy, więc użycie tego wyrazu wynika z podobieństwa do rosyjskiego i ukraińskiego „чашка”. „Czasza” i „czaszeczka” nie nazywają standardowo naczynia, w którym podaje się espresso.

Reguła: fałszywy przyjaciel: czaszka i rosyjskie oraz ukraińskie чашка
23. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. W podziemiach katedry znajduje się skład z grobami monarchów.
2. B. W podziemiach katedry znajduje się sklep z grobami monarchów.
3. C. W podziemiach katedry znajduje się krypta z grobami monarchów.
4. D. W podziemiach katedry znajduje się magazyn z grobami monarchów.
Poloniusz wyjaśnia:

Miejsce pochówku w podziemiach kościoła lub katedry to „krypta”. „Sklep” po polsku oznacza miejsce, w którym robi się zakupy, dlatego mylenie go z rosyjskim „склеп” jest błędem fałszywego przyjaciela. „Skład” i „magazyn” nazywają miejsca przechowywania rzeczy, nie groby monarchów.

Reguła: fałszywy przyjaciel: sklep i rosyjskie склеп
24. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Przewodnik oprowadził nas po starym sadzie, w którym zachowały się rynek, ratusz i kamienice.
2. B. Przewodnik oprowadził nas po starym ogrodzie, w którym zachowały się rynek, ratusz i kamienice.
3. C. Przewodnik oprowadził nas po starym parku, w którym zachowały się rynek, ratusz i kamienice.
4. D. Przewodnik oprowadził nas po starym mieście, w którym zachowały się rynek, ratusz i kamienice.
Poloniusz wyjaśnia:

Z rynkiem, ratuszem i kamienicami łączy się „miasto”, nie „ogród”. Błąd „ogród” może wynikać z podobieństwa do rosyjskiego „город”, które znaczy „miasto”. „Park” i „sad” nie tworzą kontekstu miejskiego wskazanego przez rynek i ratusz.

Reguła: fałszywy przyjaciel: ogród i rosyjskie город
25. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po długiej dyskusji zarząd podjął decyzję o przesunięciu terminu.
2. B. Po długiej dyskusji zarząd zrobił decyzję o przesunięciu terminu.
3. C. Po długiej dyskusji zarząd wykonał decyzję o przesunięciu terminu.
4. D. Po długiej dyskusji zarząd stworzył decyzję o przesunięciu terminu.
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie mówi się „podjąć decyzję” albo „zdecydować”, kiedy chodzi o dokonanie wyboru. „Zrobić decyzję” jest kalką angielskiego „make a decision”. „Wykonać decyzję” i „stworzyć decyzję” naruszają łączliwość wyrazów w tym znaczeniu.

Reguła: łączliwość wyrazowa: podejmować decyzję
26. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po analizie danych zgadzam wniosek autora.
2. B. Po analizie danych zgadzam się z wnioskiem autora.
3. C. Po analizie danych jestem zgodny z wnioskiem autora.
4. D. Po analizie danych jestem zgodzony z wnioskiem autora.
Poloniusz wyjaśnia:

Osobistą akceptację opinii wyraża konstrukcja „zgadzać się z czymś”. „Jestem zgodny z wnioskiem” to kalka angielskiego „I agree with” i nie jest poprawnym sposobem wyrażania zgody osoby z poglądem. „Zgadzam wniosek” pomija zaimek „się” i przyimek „z”, a „jestem zgodzony” ma błędną formę w tym znaczeniu.

Reguła: rekcja i składnia czasownika zgadzać się z czymś
27. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po pięciu latach związku Piotr ożenił się Martą.
2. B. Po pięciu latach związku Piotr ożenił Martę.
3. C. Po pięciu latach związku Piotr ożenił się na Marcie.
4. D. Po pięciu latach związku Piotr ożenił się z Martą.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „ożenić się” łączy się z przyimkiem „z” i narzędnikiem: „ożenić się z kimś”. „Ożenił się na Marcie” to kalka konstrukcji wschodniosłowiańskiej. „Ożenił Martę” pomija zaimek „się”, a „ożenił się Martą” pomija wymagany przyimek.

Reguła: rekcja czasownika ożenić się z kimś
28. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po remoncie kupiliśmy do salonu nową trzyosobową dywanę.
2. B. Po remoncie kupiliśmy do salonu nową trzyosobową kanapę.
3. C. Po remoncie kupiliśmy do salonu nowy trzyosobowy dywan.
4. D. Po remoncie kupiliśmy do salonu nowy trzyosobowy kanap.
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie „dywan” to tkanina leżąca na podłodze, a mebel do siedzenia to „kanapa” albo „sofa”. Zdanie mówi o meblu trzyosobowym, więc „trzyosobowy dywan” jest kalką znaczenia rosyjskiego i ukraińskiego „диван”. Formy „dywanę” i „kanap” dodatkowo łamią polską odmianę i rodzaj rzeczowników.

Reguła: fałszywi przyjaciele: dywan i диван
29. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Przed testem powtarzam definicje, żeby je dobrze zapamiętać.
2. B. Przed testem powtarzam definicje, żeby je dobrze zapomnieć.
3. C. Przed testem powtarzam definicje, żeby się dobrze zapamiętać.
4. D. Przed testem powtarzam definicje, żeby się dobrze zapomnieć.
Poloniusz wyjaśnia:

Polskie „zapamiętać” znaczy utrwalić coś w pamięci, natomiast „zapomnieć” znaczy utracić to z pamięci. Rosyjskie „запомнить” jest brzmieniowo podobne do polskiego „zapomnieć”, co sprzyja błędnej zamianie tych czasowników. Formy z „się” mają inne znaczenia albo są w tym kontekście niepoprawne.

Reguła: znaczenie czasowników zapamiętać i zapomnieć
30. (B2)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Album pokazuje uroda najpiękniejszych zabytków regionu.
2. B. Album pokazuje brzydotę najpiękniejszych zabytków regionu.
3. C. Album pokazuje urodę najpiękniejszych zabytków regionu.
4. D. Album pokazuje urodą najpiękniejszych zabytków regionu.
Poloniusz wyjaśnia:

W języku polskim „uroda” oznacza piękno albo atrakcyjny wygląd. Mylenie jej z rosyjskim „урод” prowadzi do wyboru znaczenia przeciwnego, czyli „brzydoty”; w zdaniu z „najpiękniejszymi zabytkami” jest to sprzeczne z sensem. Formy „uroda” i „urodą” nie pasują przypadkiem po czasowniku „pokazuje”, który wymaga biernika.

Reguła: fałszywi przyjaciele: uroda i rosyjski wyraz урод
31. (B2)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Komisja weźmie decyzję w przyszłym tygodniu.
2. B. Komisja zrobi postanowienie w przyszłym tygodniu.
3. C. Komisja podejmie decyzję w przyszłym tygodniu.
4. D. Komisja zrobi decyzję w przyszłym tygodniu.
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie używa się połączenia „podejmować decyzję”. Zwroty „zrobić decyzję” i „wziąć decyzję” są kalkami z angielskich konstrukcji „make a decision” i „take a decision”. „Zrobić postanowienie” także jest niepoprawnym połączeniem w tym kontekście.

Reguła: łączliwość czasownika podejmować z rzeczownikiem decyzja
32. (B2)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Zgadzam się, że raport wymaga poprawek.
2. B. Mam zgodę, że raport wymaga poprawek.
3. C. Akceptuję się, że raport wymaga poprawek.
4. D. Jestem zgodny, że raport wymaga poprawek.
Poloniusz wyjaśnia:

Opinię potwierdzamy konstrukcją „zgadzam się, że...”. Forma „jestem zgodny, że...” jest kalką z angielskiego „I agree that” i nie łączy się poprawnie ze zdaniem podrzędnym. „Mam zgodę, że...” oraz „akceptuję się, że...” także naruszają składnię i znaczenie tych wyrażeń.

Reguła: składnia czasownika zgadzać się ze zdaniem podrzędnym
33. (B2)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Po rozmowie podziękowałem do dyrektora za wyjaśnienia.
2. B. Po rozmowie podziękowałem dyrektorowi za wyjaśnienia.
3. C. Po rozmowie podziękowałem dyrektorem za wyjaśnienia.
4. D. Po rozmowie podziękowałem dyrektora za wyjaśnienia.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „dziękować” wymaga celownika: dziękować komuś za coś. Dlatego poprawna jest forma „dyrektorowi”. Formy „dyrektora”, „do dyrektora” i „dyrektorem” wynikają z błędnego przeniesienia rekcji z innych języków albo z mylenia przypadków.

Reguła: celownik po czasowniku dziękować
34. (B2)

Które zdanie jest poprawne, jeśli mowa o naczyniu do espresso?
1. A. Kelner podał espresso w małej filiżanku.
2. B. Kelner podał espresso w małej filiżance.
3. C. Kelner podał espresso w małej czaszce.
4. D. Kelner podał espresso w małym filiżanku.
Poloniusz wyjaśnia:

Po polsku małe naczynie do kawy to „filiżanka”. „Czaszka” oznacza kość głowy, więc użycie tego wyrazu przy kawie jest błędem znaczeniowym wynikającym z podobieństwa do rosyjskiego i ukraińskiego wyrazu oznaczającego filiżankę. Formy „w filiżanku” i „w małym filiżanku” łamią też odmianę rzeczownika „filiżanka”, który jest rodzaju żeńskiego.

Reguła: fałszywy przyjaciel czaszka i odmiana rzeczownika filiżanka
35. (B2)

Które zdanie poprawnie mówi o planowanym ślubie Pawła jako pana młodego?
1. A. Za miesiąc Paweł żeni z Julią.
2. B. Za miesiąc Paweł żeni się z Julią.
3. C. Za miesiąc Paweł żeni Julię.
4. D. Za miesiąc Paweł żeni się na Julii.
Poloniusz wyjaśnia:

O mężczyźnie, który zawiera małżeństwo, mówimy „żeni się z kimś”. Czasownik wymaga zaimka zwrotnego „się” oraz przyimka „z” z narzędnikiem. Formy „żeni Julię”, „żeni się na Julii” i „żeni z Julią” są błędami rekcji i często wynikają z przenoszenia konstrukcji z języka ojczystego.

Reguła: rekcja czasownika żenić się z kimś
36. (B2)

Które zdanie poprawnie opisuje sytuację: przed egzaminem muszę nauczyć się kilku dat, których jeszcze nie znam?
1. A. Przed egzaminem muszę zapamiętać kilka ważnych dat.
2. B. Przed egzaminem muszę przypomnieć kilka ważnych dat.
3. C. Przed egzaminem muszę wspomnieć kilka ważnych dat.
4. D. Przed egzaminem muszę zapomnieć kilka ważnych dat.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „zapamiętać” znaczy „utrwalić coś w pamięci”. „Przypomnieć” znaczy „odświeżyć w pamięci coś znanego wcześniej”, „wspomnieć” znaczy „krótko o czymś powiedzieć”, a „zapomnieć” znaczy „stracić coś z pamięci”. Błąd może wynikać z podobieństwa do rosyjskiego czasownika „запомнить”, który odpowiada polskiemu „zapamiętać”, a nie „zapomnieć”.

Reguła: znaczenie czasowników dotyczących pamięci
37. (C1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Nowa procedura zapobiega nadużyciom przy udzielaniu zamówień.
2. B. Nowa procedura zapobiega nadużycia przy udzielaniu zamówień.
3. C. Nowa procedura zapobiega przed nadużyciami przy udzielaniu zamówień.
4. D. Nowa procedura zapobiega od nadużyć przy udzielaniu zamówień.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „zapobiegać” łączy się z celownikiem bez przyimka: „zapobiegać nadużyciom”, „zapobiegać chorobom”, „zapobiegać kryzysom”. Konstrukcje z biernikiem, z przyimkiem „przed” albo z przyimkiem „od” naruszają polską rekcję. Błędy tego typu często wynikają z przenoszenia schematów składniowych z angielskiego, rosyjskiego albo ukraińskiego.

Reguła: rekcja czasownika zapobiegać z celownikiem
38. (C1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Po kilku latach sporów strony okazjonalnie zawarły ugodę.
2. B. Po kilku latach sporów strony ewentualnie zawarły ugodę.
3. C. Po kilku latach sporów strony aktualnie zawarły ugodę.
4. D. Po kilku latach sporów strony ostatecznie zawarły ugodę.
Poloniusz wyjaśnia:

Angielskie „eventually” odpowiada polskiemu „ostatecznie”, a nie wyrazowi „ewentualnie”. „Ewentualnie” znaczy „w razie potrzeby” albo „możliwie”, więc nie pasuje do informacji o fakcie dokonanym. „Aktualnie” znaczy „obecnie”, a „okazjonalnie” znaczy „od czasu do czasu”.

Reguła: fałszywy przyjaciel ewentualnie i eventually
39. (C1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Nowe procedury mają zapobiegać przed nadużyciami.
2. B. Nowe procedury mają zapobiegać nadużyciom.
3. C. Nowe procedury mają zapobiegać nadużycia.
4. D. Nowe procedury mają zapobiegać od nadużyć.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „zapobiegać” łączy się z celownikiem: „zapobiegać nadużyciom”, „zapobiegać wypadkom”, „zapobiegać stratom”. Konstrukcja z biernikiem, przyimkiem „przed” albo przyimkiem „od” jest kalką obcych schematów składniowych. W polszczyźnie ogólnej te połączenia naruszają rekcję czasownika.

Reguła: rekcja czasownika zapobiegać z celownikiem
40. (C1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Ekspert przez dwie godziny czytał ustawę, ale nie przeczytał jej do końca.
2. B. Ekspert przez dwie godziny przeczytał ustawę, ale nie przeczytał jej do końca.
3. C. Ekspert za dwie godziny czytał ustawę, ale nie przeczytał jej do końca.
4. D. Ekspert na dwie godziny czytał ustawę, ale nie przeczytał jej do końca.
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mówimy o trwaniu czynności bez wskazania rezultatu, używamy aspektu niedokonanego: „czytał przez dwie godziny”. Forma „przeczytał” oznacza osiągnięcie rezultatu, dlatego kłóci się z informacją, że tekst nie został przeczytany do końca. Przyimki „za” i „na” nie wyrażają w tym zdaniu czasu trwania czynności.

Reguła: aspekt niedokonany przy czasie trwania czynności
41. (C1)

Która wersja zdania jest poprawna?
1. A. Przed podpisaniem umowy należy uznać pod uwagę koszty obsługi.
2. B. Przed podpisaniem umowy należy przyjąć pod uwagę koszty obsługi.
3. C. Przed podpisaniem umowy należy wziąść pod uwagę koszty obsługi.
4. D. Przed podpisaniem umowy należy wziąć pod uwagę koszty obsługi.
Poloniusz wyjaśnia:

Poprawny bezokolicznik ma postać „wziąć”, a utrwalony związek frazeologiczny brzmi „wziąć pod uwagę”. Forma „wziąść” jest błędną nadregularyzacją, często tworzoną przez analogię do bezokoliczników zakończonych na „-ść”. Czasowniki „przyjąć” i „uznać” nie tworzą poprawnego połączenia z wyrażeniem „pod uwagę”.

Reguła: poprawna forma bezokolicznika wziąć i związek wziąć pod uwagę
42. (C1)

Która wersja zdania jest poprawna w tekście publicystycznym?
1. A. Gabinet doznał porażkę w głosowaniu nad projektem ustawy.
2. B. Gabinet osiągnął porażkę w głosowaniu nad projektem ustawy.
3. C. Gabinet poniósł porażkę w głosowaniu nad projektem ustawy.
4. D. Gabinet zaznał porażkę w głosowaniu nad projektem ustawy.
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie utrwalony jest związek frazeologiczny „ponieść porażkę”. Formy „osiągnąć porażkę” oraz „doznać porażkę” i „zaznać porażkę” są błędne: pierwsza narusza łączliwość leksykalną, a dwie pozostałe dodatkowo łamią rekcję czasowników wymagających dopełniacza.

Reguła: łączliwość leksykalna i rekcja czasowników
43. (C1)

Która wersja zdania jest właściwa w piśmie urzędowym?
1. A. Adresat powinien ogarnąć brakujące załączniki w terminie siedmiu dni.
2. B. Adresat powinien dorzucić brakujące załączniki w terminie siedmiu dni.
3. C. Adresat powinien podrzucić brakujące załączniki w terminie siedmiu dni.
4. D. Adresat powinien uzupełnić brakujące załączniki w terminie siedmiu dni.
Poloniusz wyjaśnia:

W piśmie urzędowym należy używać słownictwa neutralnego i precyzyjnego, dlatego właściwy jest czasownik „uzupełnić”. Formy „ogarnąć”, „dorzucić” i „podrzucić” mają charakter potoczny albo kolokwialny i nie pasują do oficjalnego rejestru. Tego typu błąd często wynika z przenoszenia swobodnego stylu mówionego do tekstu instytucjonalnego.

Reguła: dobór stylu urzędowego zamiast potocyzmu
44. (C1)

Która wersja zdania poprawnie wyraża korzystny skutek aktualizacji?
1. A. System zaktualizowano, na bazie czego skrócono czas obsługi wniosków.
2. B. System zaktualizowano, w ramach czego skrócono czas obsługi wniosków.
3. C. System zaktualizowano, dzięki czemu skrócono czas obsługi wniosków.
4. D. System zaktualizowano, za czym skrócono czas obsługi wniosków.
Poloniusz wyjaśnia:

Korzystny skutek można wprowadzić wyrażeniem „dzięki czemu”. Konstrukcje „w ramach czego” i „na bazie czego” nie wyrażają w tym zdaniu prostego korzystnego następstwa, a połączenie „za czym” nie jest polskim sposobem wprowadzania takiego skutku.

Reguła: wyrażanie korzystnego skutku za pomocą dzięki czemu
45. (C1)

Która wersja zdania z pisma urzędowego jest poprawna?
1. A. Organ ogarnie wniosek w terminie 30 dni.
2. B. Organ rozpatrzy wniosek w terminie 30 dni.
3. C. Organ przerobi wniosek w terminie 30 dni.
4. D. Organ popatrzy wniosek w terminie 30 dni.
Poloniusz wyjaśnia:

W stylu urzędowym poprawne jest połączenie „rozpatrzyć wniosek”. Oznacza ono formalne zajęcie się sprawą i wydanie rozstrzygnięcia. „Ogarnąć” jest wyraźnie potoczne, „przerobić” nie ma tu znaczenia urzędowego, a „popatrzyć” łączy się z przyimkiem „na” i również nie znaczy „rozpatrzyć”.

Reguła: dobór czasownika w stylu urzędowym
46. (C1)

Które zdanie jest najbardziej neutralne i zalecane w raporcie pokontrolnym?
1. A. Audyt zakończono w maju; w oparciu jego wyników przygotowano procedurę.
2. B. Audyt zakończono w maju; w ramach jego wyników przygotowano procedurę.
3. C. Audyt zakończono w maju; na bazie jego wyników przygotowano procedurę.
4. D. Audyt zakończono w maju; na podstawie jego wyników przygotowano procedurę.
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy wyniki są źródłem ustaleń lub działań, najbardziej neutralne i zalecane w raporcie jest wyrażenie „na podstawie”. Konstrukcja „na bazie” bywa używana w podobnym znaczeniu, ale jest mniej neutralna i często oceniana jako nadużycie stylu urzędowego. „W ramach wyników” jest znaczeniowo nietrafne, bo wyniki nie stanowią ram dla opracowania procedury. Forma „w oparciu jego wyników” narusza rekcję, ponieważ poprawna konstrukcja wymaga przyimka „o”: „w oparciu o”.

Reguła: dobór przyimka w wyrażeniach oznaczających podstawę działania
47. (C1)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Problem polega do tego, że strony inaczej definiują interes publiczny.
2. B. Problem polega na tym, że strony inaczej definiują interes publiczny.
3. C. Problem polega o tym, że strony inaczej definiują interes publiczny.
4. D. Problem polega w tym, że strony inaczej definiują interes publiczny.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „polegać” w znaczeniu „sprowadzać się do czegoś” łączy się z przyimkiem „na”: „polegać na tym, że...”. Konstrukcja „polega w tym” jest częstą kalką z języków wschodniosłowiańskich, np. rosyjskiego „заключается в том”. Formy „polega do tego” i „polega o tym” naruszają polską rekcję tego czasownika.

Reguła: przyimek na z miejscownikiem po czasowniku polegać
48. (C1)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Nowe procedury mają zapobiegać nadużycia przy udzielaniu dotacji.
2. B. Nowe procedury mają zapobiegać przed nadużyciami przy udzielaniu dotacji.
3. C. Nowe procedury mają zapobiegać od nadużyć przy udzielaniu dotacji.
4. D. Nowe procedury mają zapobiegać nadużyciom przy udzielaniu dotacji.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „zapobiegać” wymaga celownika: zapobiegać czemu? „nadużyciom”. Forma „zapobiegać nadużycia” wynika często z kalki angielskiego „prevent something”, czyli z użycia biernika. Konstrukcje „zapobiegać przed nadużyciami” i „zapobiegać od nadużyć” są pomieszaniem rekcji czasowników takich jak „chronić przed” albo „uchronić od”.

Reguła: celownik po czasowniku zapobiegać
49. (C1)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Po analizie ryzyka zarząd zrobił decyzję o wstrzymaniu inwestycji.
2. B. Po analizie ryzyka zarząd wziął decyzję o wstrzymaniu inwestycji.
3. C. Po analizie ryzyka zarząd podjął decyzję o wstrzymaniu inwestycji.
4. D. Po analizie ryzyka zarząd przyjął decyzję o wstrzymaniu inwestycji.
Poloniusz wyjaśnia:

W polszczyźnie utrwalone jest połączenie „podjąć decyzję”. Formy „zrobić decyzję” i „wziąć decyzję” są kalkami obcych konstrukcji, zwłaszcza angielskiego „make a decision” i „take a decision”. Konstrukcja „przyjąć decyzję” naśladuje połączenia wschodniosłowiańskie; po polsku przyjmuje się na przykład uchwałę, a decyzję się podejmuje.

Reguła: kolokacja podejmować decyzję
50. (C1)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Organizacje domagają się przejrzystych kryteriów finansowania.
2. B. Organizacje domagają przejrzystych kryteriów finansowania.
3. C. Organizacje domagają się za przejrzystymi kryteriami finansowania.
4. D. Organizacje domagają się o przejrzyste kryteria finansowania.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „domagać się” jest zwrotny i wymaga dopełniacza: domagać się czego? „przejrzystych kryteriów”. Konstrukcja „domagać się o” powstaje pod wpływem czasowników typu „prosić o” albo angielskiego „ask for”. Formy „domagać” bez „się” oraz „domagać się za” nie odpowiadają współczesnej normie ogólnej.

Reguła: dopełniacz po czasowniku zwrotnym domagać się
51. (C1)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Raport przygotowano zgodnie według wytycznych ministerstwa.
2. B. Raport przygotowano zgodnie z wytycznymi ministerstwa.
3. C. Raport przygotowano zgodnie za wytycznymi ministerstwa.
4. D. Raport przygotowano zgodnie do wytycznych ministerstwa.
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „zgodnie z” wymaga narzędnika: zgodnie z czym? „z wytycznymi”. Forma „zgodnie do” jest kalką składniową, często wzmacnianą przez angielskie „according to”. Konstrukcje „zgodnie według” i „zgodnie za” łączą elementy należące do różnych schematów składniowych.

Reguła: narzędnik po wyrażeniu zgodnie z
52. (C1)

Które zdanie jest poprawne?
1. A. Instytucje publiczne muszą przestrzegać przepisy dotyczące zamówień publicznych.
2. B. Instytucje publiczne muszą przestrzegać za przepisami dotyczącymi zamówień publicznych.
3. C. Instytucje publiczne muszą przestrzegać według przepisów dotyczących zamówień publicznych.
4. D. Instytucje publiczne muszą przestrzegać przepisów dotyczących zamówień publicznych.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „przestrzegać” w znaczeniu „stosować się do zasad” wymaga dopełniacza: przestrzegać czego? „przepisów dotyczących zamówień publicznych”. Forma z biernikiem „przepisy dotyczące” oraz konstrukcje „przestrzegać za przepisami” i „przestrzegać według przepisów” są błędne.

Reguła: dopełniacz po czasowniku przestrzegać
53. (C1)

Które zdanie jest pozbawione pleonazmu?
1. A. Po konsultacjach projekt cofnął się z powrotem do komisji.
2. B. Po konsultacjach projekt powrócił z powrotem do komisji.
3. C. Po konsultacjach projekt wrócił do komisji.
4. D. Po konsultacjach projekt wrócił z powrotem do komisji.
Poloniusz wyjaśnia:

Czasowniki „wrócić”, „powrócić” i „cofnąć się” same zawierają znaczenie powrotu do wcześniejszego miejsca lub stanu. Dodanie wyrażenia „z powrotem” tworzy pleonazm, czyli zbędne powtórzenie tej samej treści. Takie konstrukcje mogą być wzmacniane przez kalki z języków wschodniosłowiańskich, w których częściej pojawia się odpowiednik elementu „nazad”.

Reguła: unikanie pleonazmu z czasownikami powrotu
54. (C1)

Które zdanie poprawnie wyraża sens: po długim procesie doszło do podpisania ugody?
1. A. Po wielomiesięcznych negocjacjach strony ostatecznie podpisały ugodę.
2. B. Po wielomiesięcznych negocjacjach strony ewentualnie podpisały ugodę.
3. C. Po wielomiesięcznych negocjacjach strony opcjonalnie podpisały ugodę.
4. D. Po wielomiesięcznych negocjacjach strony aktualnie podpisały ugodę.
Poloniusz wyjaśnia:

Angielskie „eventually” w znaczeniu rezultatu po dłuższym czasie odpowiada polskiemu „ostatecznie” albo „w końcu”, a nie wyrazowi „ewentualnie”. Polskie „ewentualnie” znaczy „być może” lub „w razie potrzeby”. „Aktualnie” oznacza „obecnie”, a „opcjonalnie” - „nieobowiązkowo”, więc nie oddają sensu zakończenia negocjacji.

Reguła: fałszywy przyjaciel ewentualnie i eventually