Strona bierna i formy bezosobowe

Konstrukcje z „być” i „zostać” oraz imiesłowem biernym, zdania bezpodmiotowe, formy zakończone na -no i -to, konstrukcje z „się” i ich zakres użycia.

Poziomy: B2 · C1 · 48 zadań

Czytaj artykuł

1. (B2)

Aktualizacje systemu są instalowane ... , a użytkownicy nie mogą robić tego sami.
1. A. przez administratora
2. B. administratorem
3. C. przez administrator
Poloniusz wyjaśnia:

Wykonawcę czynności w stronie biernej wyraża się za pomocą konstrukcji „przez” z biernikiem. Dlatego poprawne jest „przez administratora”. Forma „administratorem” pomija wymagany przyimek, a „przez administrator” ma błędny przypadek po przyimku.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
2. (B2)

Decyzja została uzasadniona ... podczas posiedzenia.
1. A. przez prawnik
2. B. przez prawnika
3. C. prawnikiem
Poloniusz wyjaśnia:

Wykonawcę czynności w stronie biernej wyrażamy konstrukcją „przez” z biernikiem. Poprawna forma to „przez prawnika”, bo „prawnika” jest biernikiem liczby pojedynczej. Forma „prawnikiem” bez przyimka oraz forma „przez prawnik” z mianownikiem naruszają rekcję tej konstrukcji.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
3. (B2)

Nowy regulamin ... przez rektora wczoraj, dlatego od dziś obowiązuje.
1. A. został podpisany
2. B. podpisał się
3. C. jest podpisywany
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy podkreślamy zakończony rezultat czynności, używamy strony biernej z czasownikiem „zostać” i imiesłowem biernym od czasownika dokonanego. Forma „jest podpisywany” oznacza proces trwający teraz, więc nie pasuje do okolicznika „wczoraj” i skutku „od dziś obowiązuje”. Forma „podpisał się” jest konstrukcją zwrotną i nie może oznaczać, że regulamin został podpisany przez rektora.

Reguła: strona bierna z zostać przy aspekcie dokonanym
4. (B2)

Obecnie, w czasie remontu, wejście główne ... codziennie od ósmej do szesnastej, dlatego prosimy korzystać z bocznych drzwi.
1. A. jest zamykane
2. B. zamknięto
3. C. zostanie zamknięte
Poloniusz wyjaśnia:

Przy czynności powtarzanej w teraźniejszości używa się strony biernej z „być” i imiesłowem od czasownika niedokonanego: „jest zamykane”. Forma „zostanie zamknięte” odnosi się do przyszłości, więc nie pasuje do określenia „obecnie”, a forma „zamknięto” wyraża dokonaną czynność bezosobową w przeszłości.

Reguła: strona bierna z być przy aspekcie niedokonanym i czynności powtarzanej
5. (B2)

Po zakończeniu obrad ... salę i wyłączono światło.
1. A. zamknięte
2. B. zamknięto
3. C. zamkniono
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu bez podmiotu można użyć formy bezosobowej zakończonej na -no albo -to. Od czasownika „zamknąć” poprawna forma brzmi „zamknięto”. „Zamknięte” jest imiesłowem i nie może tu samodzielnie pełnić funkcji orzeczenia, a „zamkniono” jest błędną, nadmiernie regularną formą.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no, -to jako orzeczenie zdania bez podmiotu
6. (B2)

Podczas tej części egzaminu ... słownika ani telefonu.
1. A. nie używa się
2. B. nie jest używany
3. C. nie używają się
Poloniusz wyjaśnia:

W ogólnych zakazach i instrukcjach używa się konstrukcji bezosobowej z „się”. Czasownik „używać” łączy się z dopełniaczem, dlatego poprawna jest forma „słownika ani telefonu”. Forma „nie używają się” błędnie przypisuje czynność przedmiotom. Forma „nie jest używany” wymagałaby mianownika, na przykład „słownik nie jest używany”, więc nie pasuje do podanego zdania.

Reguła: forma bezosobowa z „się” oraz rekcja czasownika „używać”
7. (B2)

Projekt graficzny został zaakceptowany ... dopiero po wprowadzeniu poprawek.
1. A. przez zarząd fundacji
2. B. przez zarządem fundacji
3. C. zarządem fundacji
Poloniusz wyjaśnia:

W stronie biernej wykonawcę czynności podaje się po przyimku „przez” w bierniku. Wyrażenie „zarządem fundacji” jest narzędnikiem bez wymaganego przyimka. Połączenie „przez zarządem fundacji” jest błędne, bo po „przez” nie używa się narzędnika.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
8. (B2)

Proszę nie wysyłać drugiego formularza: Państwa wniosek już ... i otrzymał numer sprawy.
1. A. jest rejestrowany
2. B. rejestrował się
3. C. został zarejestrowany
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy zdanie informuje o osiągniętym rezultacie, używa się konstrukcji ze „zostać” i imiesłowem biernym. Okolicznik „już” oraz informacja o numerze sprawy pokazują, że czynność została zakończona. Forma „jest rejestrowany” oznacza proces, a „rejestrował się” błędnie sugeruje czynność zwrotną wykonywaną przez wniosek.

Reguła: strona bierna z zostać przy aspekcie dokonanym i rezultacie czynności
9. (B2)

Przed badaniem pacjent musi samodzielnie ... .
1. A. być umyty
2. B. umyć
3. C. umyć się
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy podmiot wykonuje czynność na sobie, używamy konstrukcji zwrotnej z zaimkiem „się”. Forma „umyć” wymaga dopełnienia, bo czasownik „myć” jest przechodni. Forma „być umyty” jest bierna i oznacza, że czynność wykonuje ktoś inny, co przeczy wyrazowi „samodzielnie”.

Reguła: różnica między stroną czynną, zwrotną i bierną
10. (B2)

Przed pobraniem próbki pacjent samodzielnie ... środkiem dezynfekującym.
1. A. odkaża sobie ręce
2. B. jest odkażany ręce
3. C. odkaża się ręce
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy ktoś wykonuje czynność na części własnego ciała, poprawna jest konstrukcja z zaimkiem „sobie”, na przykład „odkaża sobie ręce”. Wariant „jest odkażany ręce” błędnie łączy stronę bierną z dopełnieniem w bierniku. Forma „odkaża się ręce” miesza konstrukcję zwrotną lub bezosobową z wyrażonym wykonawcą czynności.

Reguła: rozróżnienie strony czynnej, zwrotnej i biernej przy czynności wykonywanej na sobie
11. (B2)

Raport ... przez zespół analityków od poniedziałku, ale nie jest jeszcze gotowy.
1. A. został przygotowany
2. B. przygotował się
3. C. jest przygotowywany
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mówimy o trwającym procesie, używamy strony biernej z czasownikiem „być” i imiesłowem biernym od czasownika niedokonanego. Forma „został przygotowany” oznacza zakończony rezultat, co przeczy informacji, że raport nie jest jeszcze gotowy. Forma „przygotował się” jest konstrukcją zwrotną i nie pasuje do zdania z wykonawcą czynności wprowadzonym przez „przez”.

Reguła: strona bierna z być przy aspekcie niedokonanym
12. (B2)

Uchwała została przyjęta ... po długiej debacie.
1. A. radą wydziału
2. B. przez radę wydziału
3. C. przez radą wydziału
Poloniusz wyjaśnia:

W stronie biernej wykonawcę czynności wprowadza się przyimkiem „przez” i biernikiem. Forma „radą wydziału” jest kalką obcego schematu i błędnie używa samego narzędnika. Wyrażenie „przez radą wydziału” łączy przyimek z niewłaściwym przypadkiem.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
13. (B2)

Uzupełnij zdanie formą bezosobową zakończoną na -no albo -to: Po modernizacji dworca wreszcie ... nową poczekalnię i uruchomiono windy.
1. A. zostało otwarto
2. B. otwarto
3. C. otworzyli
Poloniusz wyjaśnia:

Forma „otwarto” jest bezosobowa i pasuje do zdania, w którym ważny jest fakt wykonania czynności, a nie jej wykonawca. Forma „otworzyli” jest osobową formą czasu przeszłego. Połączenie „zostało otwarto” jest błędne, bo łączy czasownik posiłkowy strony biernej z formą bezosobową na -to.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -to jako orzeczenie zdania bez podmiotu
14. (B2)

Uzupełnij zdanie formą bezosobową zakończoną na -no albo -to: W maju ... trzy nowe przejścia dla pieszych.
1. A. wyznaczono
2. B. wyznaczyli
3. C. zostały wyznaczono
Poloniusz wyjaśnia:

Forma „wyznaczono” jest bezosobowym orzeczeniem zakończonym na -no i nie wskazuje wykonawcy czynności. Forma „wyznaczyli” jest osobową formą liczby mnogiej, a nie formą bezosobową. Połączenie „zostały wyznaczono” błędnie miesza stronę bierną z konstrukcją na -no.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no jako orzeczenie zdania bez podmiotu
15. (B2)

W latach dziewięćdziesiątych w wielu urzędach ... jeszcze głównie na papierowych formularzach.
1. A. pracowali się
2. B. było pracowane
3. C. pracowało się
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja „pracowało się” jest formą bezosobową z „się” w czasie przeszłym i oznacza ogólny sposób działania ludzi w danym miejscu lub czasie. Czasownik „pracować” jest nieprzechodni, dlatego nie tworzy regularnej strony biernej typu „było pracowane”. Forma „pracowali się” błędnie traktuje czasownik jako zwrotny.

Reguła: forma bezosobowa z się w czasie przeszłym
16. (B2)

W protokole nie podano nazwisk; zapisano tylko, że po kontroli ... kilka nieprawidłowości.
1. A. zostało stwierdzono
2. B. stwierdzono
3. C. stwierdzone
Poloniusz wyjaśnia:

Formy zakończone na „-no” i „-to” pełnią funkcję orzeczenia w zdaniu bez podmiotu. „Stwierdzono” poprawnie informuje o czynności wykonanej przez nieokreślone osoby. „Stwierdzone” jest tylko formą imiesłowową, a „zostało stwierdzono” błędnie łączy stronę bierną z formą bezosobową.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no, -to jako orzeczenie zdania bez podmiotu
17. (B2)

W raporcie ... kilka możliwych przyczyn awarii, ale nie wskazano winnych.
1. A. wymieniali się
2. B. wymienione
3. C. wymieniono
Poloniusz wyjaśnia:

Forma „wymieniono” jest bezosobowym orzeczeniem i nie wymaga podmiotu. „Wymienione” to imiesłów, więc bez czasownika posiłkowego nie tworzy pełnego orzeczenia. „Wymieniali się” oznacza wzajemną wymianę i wymaga innej składni, na przykład „wymieniali się informacjami”.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no, -to jako orzeczenie zdania bez podmiotu
18. (B2)

W tej chwili skarga ... przez komisję etyki, więc decyzja jeszcze nie zapadła.
1. A. została rozpatrzona
2. B. zostanie rozpatrzona
3. C. jest rozpatrywana
Poloniusz wyjaśnia:

Gdy mówimy o trwającym procesie, używamy konstrukcji „być” z imiesłowem biernym czasownika niedokonanego. Formy „została rozpatrzona” i „zostanie rozpatrzona” oznaczają odpowiednio zakończony albo przyszły rezultat, a nie czynność odbywającą się w tej chwili.

Reguła: strona bierna z być przy aspekcie niedokonanym i z zostać przy dokonanym
19. (B2)

W tej czytelni stare gazety ... tylko w rękawiczkach.
1. A. przegląda się
2. B. są przegląda się
3. C. przeglądają się
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja bezosobowa z „się” pozwala mówić o ogólnej zasadzie bez wskazywania wykonawcy czynności. W zdaniu regulaminowym poprawne jest „przegląda się”. Forma „przeglądają się” sugeruje błędną konstrukcję zwrotną z rzeczownikiem nieosobowym, a „są przegląda się” miesza stronę bierną z konstrukcją bezosobową.

Reguła: forma bezosobowa z się w zdaniu o ogólnej zasadzie
20. (B2)

W wagonie ciszy ... przez telefon.
1. A. nie rozmawia się
2. B. nie rozmawiają się
3. C. nie jest rozmawiane
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „rozmawiać” jest nieprzechodni, dlatego nie tworzy regularnej strony biernej. W przepisach i instrukcjach używa się tu konstrukcji bezosobowej „nie rozmawia się”. Formy „nie jest rozmawiane” i „nie rozmawiają się” są kalkami lub błędnym użyciem „się”.

Reguła: forma bezosobowa z się przy czasowniku nieprzechodnim
21. (B2)

Wczoraj wieczorem, po audycie, procedura ... przez zarząd i od dziś obowiązuje.
1. A. została zatwierdzona
2. B. zatwierdzano
3. C. jest zatwierdzana
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja „zostać” z imiesłowem biernym czasownika dokonanego wskazuje na osiągnięty rezultat. Kontekst „od dziś obowiązuje” pokazuje, że procedura została już przyjęta. Forma „jest zatwierdzana” oznaczałaby trwający proces, a „procedura zatwierdzano” jest niepoprawnym połączeniem formy bezosobowej z rzeczownikiem w mianowniku.

Reguła: strona bierna z zostać przy dokonanym rezultacie czynności
22. (B2)

Wersja robocza umowy została przesłana ..., nie przez nasz dział.
1. A. przez kancelaria prawna
2. B. kancelarią prawną
3. C. przez kancelarię prawną
Poloniusz wyjaśnia:

W stronie biernej wykonawcę czynności wprowadza się przyimkiem „przez” i rzeczownikiem w bierniku. Poprawna forma to „przez kancelarię prawną”. Sam narzędnik „kancelarią prawną” jest kalką z obcych konstrukcji, a po „przez” nie może stać mianownik „kancelaria prawna”.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
23. (B2)

Wskaż niepoprawne wyrażenie oznaczające wykonawcę czynności w stronie biernej.
1. A. ekspertem
2. B. przez autora
3. C. przez komisję
Poloniusz wyjaśnia:

W stronie biernej wykonawcę czynności wprowadzamy przyimkiem „przez” i rzeczownikiem w bierniku. Wyrażenia „przez autora” i „przez komisję” spełniają tę zasadę. Forma „ekspertem” jest narzędnikiem bez przyimka i nie może w tym miejscu oznaczać wykonawcy czynności.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
24. (B2)

Zarząd zapowiedział, że do końca miesiąca budżet ... .
1. A. został zatwierdzony
2. B. jest zatwierdzany
3. C. zostanie zatwierdzony
Poloniusz wyjaśnia:

Zapowiedź dotycząca przyszłego rezultatu wymaga formy przyszłej strony biernej z czasownikiem „zostać”. Forma „zostanie zatwierdzony” oznacza, że czynność będzie zakończona do wskazanego terminu. Formy „jest zatwierdzany” i „został zatwierdzony” nie pasują czasowo do zapowiedzi dotyczącej przyszłości.

Reguła: strona bierna z zostać przy aspekcie dokonanym w czasie przyszłym
25. (C1)

Debata plenarna ... ponad sześć godzin; czasownik „trwać” nie tworzy strony biernej.
1. A. była trwana
2. B. została trwana
3. C. trwała
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „trwać” jest nieprzechodni, więc nie można utworzyć od niego strony biernej. Poprawna jest forma czynna „trwała”, odnosząca się do czasu trwania debaty. Konstrukcje „była trwana” i „została trwana” są kalkami biernymi i naruszają system składniowy polszczyzny.

Reguła: ograniczenia strony biernej: czasowniki nieprzechodnie jej nie tworzą
26. (C1)

Decyzja administracyjna ostatecznie ... przez wojewodę po uzupełnieniu akt.
1. A. była podpisano
2. B. podpisano
3. C. została podpisana
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja „zostać” z imiesłowem biernym czasownika dokonanego wskazuje na zakończenie czynności i jej rezultat. Forma „podpisano” jest bezosobowa i wymaga dopełnienia w bierniku, na przykład „decyzję podpisano”, a nie podmiotu w mianowniku. „była podpisano” miesza stronę bierną z formą bezosobową zakończoną na -no.

Reguła: strona bierna z zostać przy aspekcie dokonanym
27. (C1)

Do dnia publikacji raportu nie ... jeszcze kwestii odpowiedzialności członków zarządu.
1. A. rozstrzygniętym
2. B. rozstrzygnięte
3. C. rozstrzygnięto
Poloniusz wyjaśnia:

Forma zakończona na -to tworzy orzeczenie bezosobowe i nie odmienia się przez rodzaj, liczbę ani przypadek. W zdaniu bez podmiotu poprawne jest „rozstrzygnięto”, a nie imiesłowowe formy „rozstrzygnięte” czy „rozstrzygniętym”. Błąd polega tu na myleniu formy bezosobowej z imiesłowem biernym.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no, -to jako orzeczenie zdania bez podmiotu
28. (C1)

Dokumentacja ... przez cały miesiąc przez archiwistów, ponieważ każdego dnia wpływały nowe załączniki.
1. A. była uzupełniana
2. B. uzupełniono
3. C. została uzupełniona
Poloniusz wyjaśnia:

Przy czynności powtarzanej lub trwającej przez pewien czas używa się strony biernej z czasownikiem „być” i imiesłowem od czasownika niedokonanego. Forma „została uzupełniona” wskazuje na jednorazowe doprowadzenie czynności do rezultatu, co kłóci się z kontekstem „przez cały miesiąc” i „każdego dnia”. Forma „uzupełniono” jest bezosobowa i nie łączy się tu z mianownikowym podmiotem „dokumentacja”.

Reguła: strona bierna z być przy aspekcie niedokonanym
29. (C1)

Ekspertyza została sporządzona ... na zlecenie sądu.
1. A. biegłym
2. B. przez biegłego
3. C. od biegłego
Poloniusz wyjaśnia:

Wykonawcę czynności w stronie biernej wyraża się przyimkiem „przez” z biernikiem. „biegłym” to narzędnik bez przyimka, często powstający jako kalka angielskiego „by”. „od biegłego” wskazywałoby raczej źródło pochodzenia, a nie wykonawcę czynności w stronie biernej.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
30. (C1)

Każdy egzemplarz decyzji został opatrzony ... .
1. A. kwalifikowany podpis
2. B. przez kwalifikowany podpis
3. C. kwalifikowanym podpisem
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „opatrzyć” wymaga narzędnika rzeczy dodanej do dokumentu: „opatrzyć coś czymś”. Wyrażenie „przez kwalifikowany podpis” błędnie traktuje podpis jak wykonawcę czynności w stronie biernej. Forma „kwalifikowany podpis” ma niewłaściwy przypadek i nie spełnia wymagań rekcyjnych czasownika.

Reguła: rekcja czasownika opatrzyć czymś w konstrukcji biernej
31. (C1)

Na mocy decyzji organu nadzorczego ta organizacja ... prawa do dotacji celowej.
1. A. zostało pozbawione
2. B. pozbawiono
3. C. została pozbawiona
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „pozbawić” tworzy stronę bierną według schematu „ktoś został pozbawiony czegoś”. Podmiot „ta organizacja” ma rodzaj żeński, dlatego imiesłów musi mieć formę „pozbawiona”. Forma „pozbawiono” byłaby poprawna w zdaniu bez podmiotu, a „zostało pozbawione” ma błędny rodzaj.

Reguła: strona bierna czasownika pozbawić z dopełniaczem rzeczy odebranej
32. (C1)

Nad projektem ustawy w komisji sejmowej ... od kilku tygodni.
1. A. pracuje się
2. B. został pracowany
3. C. jest pracowany
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „pracować” w znaczeniu „zajmować się czymś” łączy się z przyimkiem „nad” i nie tworzy strony biernej. W takim kontekście poprawna jest konstrukcja bezosobowa z „się”. Formy „jest pracowany” i „został pracowany” są kalkami strony biernej od czasownika nieprzechodniego.

Reguła: ograniczenia strony biernej czasowników nieprzechodnich i konstrukcja bezosobowa z się
33. (C1)

Opinia w sprawie zgodności uchwały ze statutem została przygotowana ... .
1. A. zewnętrznym ekspertem
2. B. przez zewnętrznego eksperta
3. C. przez zewnętrzny ekspert
Poloniusz wyjaśnia:

W stronie biernej wykonawcę czynności osobowej wprowadza się przyimkiem „przez” z biernikiem. Forma „zewnętrznym ekspertem” błędnie używa narzędnika bez przyimka, co bywa kalką z innych języków. Wyrażenie „przez zewnętrzny ekspert” ma niepoprawny przypadek po przyimku „przez”.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
34. (C1)

Projekt rozporządzenia wciąż ... przez zespół ekspertów, gdy zmieniły się wytyczne.
1. A. był opracowywany
2. B. opracowano
3. C. został opracowany
Poloniusz wyjaśnia:

Strona bierna z „być” i imiesłowem niedokonanym opisuje czynność trwającą. Okolicznik „wciąż” wymusza wybór formy procesualnej. „został opracowany” oznacza zakończony rezultat, a „opracowano” jest formą dokonaną bezosobową, więc nie pasują do sytuacji trwającej w chwili zmiany wytycznych.

Reguła: strona bierna z być przy aspekcie niedokonanym
35. (C1)

Przy ocenie proporcjonalności środka ... uwzględnić nie tylko cel regulacji, lecz także jej skutki uboczne.
1. A. należy
2. B. należą
3. C. jest należne
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „należy” w znaczeniu powinności tworzy zdanie bezpodmiotowe z bezokolicznikiem. Nie uzgadnia się z żadnym rzeczownikiem w zdaniu, dlatego forma „należą” jest błędna. Wyrażenie „jest należne” ma inne znaczenie i nie łączy się w ten sposób z bezokolicznikiem.

Reguła: zdanie bezpodmiotowe z należy i bezokolicznikiem
36. (C1)

Takich pełnomocnictw bez podpisu kwalifikowanego nie ... .
1. A. przyjmują się
2. B. są przyjmowane
3. C. przyjmuje się
Poloniusz wyjaśnia:

Po przeczeniu przy czasowniku przechodnim rzeczownik przybiera dopełniacz: „takich pełnomocnictw nie przyjmuje się”. Konstrukcja „są przyjmowane” wymagałaby mianownika: „takie pełnomocnictwa nie są przyjmowane”. Forma „przyjmują się” ma inne znaczenie i nie pasuje do kontekstu przyjmowania dokumentów przez instytucję.

Reguła: konstrukcja bezosobowa z się i dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim
37. (C1)

Uchwała została zakwestionowana ... rzecznika dyscyplinarnego.
1. A. od strony rzecznika dyscyplinarnego
2. B. przez rzecznika dyscyplinarnego
3. C. z udziałem rzecznika dyscyplinarnego
Poloniusz wyjaśnia:

W stronie biernej wykonawcę czynności wskazuje się za pomocą przyimka „przez” i biernika, dlatego poprawne jest tylko „przez rzecznika dyscyplinarnego”. Wyrażenie „z udziałem rzecznika dyscyplinarnego” informuje jedynie o uczestnictwie, a nie o sprawcy czynności zakwestionowania. Z kolei „od strony rzecznika dyscyplinarnego” sugeruje raczej punkt widzenia, kierunek lub pochodzenie działania, nie wykonawcę czynności.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
38. (C1)

Uchwała została zaskarżona ... do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
1. A. organizacją społeczną
2. B. przez organizacja społeczna
3. C. przez organizację społeczną
Poloniusz wyjaśnia:

Wykonawcę czynności w stronie biernej wprowadza się przyimkiem „przez” z biernikiem. Poprawne jest więc wyrażenie „przez organizację społeczną”. Forma „organizacją społeczną” jest kalką obcego sposobu wyrażania wykonawcy, a „przez organizacja społeczna” narusza wymaganie biernika po przyimku „przez”.

Reguła: wykonawca czynności w stronie biernej: przyimek przez z biernikiem
39. (C1)

W komunikacie prasowym poinformowano, że ... nową procedurę i skrócono czas obsługi petentów.
1. A. wprowadzone
2. B. wprowadzona
3. C. wprowadzono
Poloniusz wyjaśnia:

Formy zakończone na -no i -to są formami bezosobowymi i pełnią funkcję orzeczenia w zdaniu bez podmiotu. Wyrazy „wprowadzona” i „wprowadzone” są imiesłowami przymiotnikowymi, więc nie mogą samodzielnie tworzyć orzeczenia ani łączyć się tu z dopełnieniem „nową procedurę”. W tekstach prasowych taka konstrukcja często służy wskazaniu faktu bez nazywania wykonawcy czynności.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no, -to jako orzeczenie zdania bez podmiotu
40. (C1)

W korespondencji urzędowej nie ... sformułowań obraźliwych.
1. A. jest używane
2. B. używa się
3. C. zostaje użyte
Poloniusz wyjaśnia:

W zdaniu ogólnym z dopełnieniem w dopełniaczu poprawna jest konstrukcja bezosobowa z „się”: „nie używa się sformułowań”. Strona bierna wymagałaby mianownika, czyli postaci typu „sformułowania nie są używane”. Formy „jest używane” i „zostaje użyte” nie zgadzają się z dopełnieniem „sformułowań” i tworzą konstrukcję niegramatyczną.

Reguła: konstrukcja bezosobowa z się zamiast strony biernej przy dopełnieniu w dopełniaczu
41. (C1)

W protokole ..., że część dokumentów przekazano po terminie.
1. A. odnotowane
2. B. odnotowano się
3. C. odnotowano
Poloniusz wyjaśnia:

Forma zakończona na -no tworzy orzeczenie zdania bezpodmiotowego i jest typowa dla stylu urzędowego oraz sprawozdawczego. „odnotowane” jest imiesłowem, więc bez formy czasownika nie tworzy orzeczenia. „odnotowano się” błędnie dodaje „się” do konstrukcji, która już ma charakter bezosobowy.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no jako orzeczenie zdania bez podmiotu
42. (C1)

W razie odmowy udostępnienia akt ... sporządzić pisemne uzasadnienie decyzji.
1. A. należy
2. B. jest należne
3. C. należą
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik modalny „należy” tworzy zdanie bezpodmiotowe i łączy się z bezokolicznikiem. W takim użyciu nie uzgadnia się go z żadnym rzeczownikiem, dlatego forma „należą” jest błędna. Wyrażenie „jest należne” ma inne znaczenie i nie tworzy konstrukcji modalnej z bezokolicznikiem.

Reguła: zdanie bezpodmiotowe z należy i bezokolicznikiem
43. (C1)

W tego typu zestawieniach nie ... danych pozwalających zidentyfikować respondentów.
1. A. są ujawnia się
2. B. ujawnia się
3. C. ujawniają się
Poloniusz wyjaśnia:

Konstrukcja bezosobowa z „się” może zastępować stronę bierną, gdy nie wskazuje się wykonawcy czynności. Po zaprzeczonym czasowniku przechodnim występuje dopełniacz, dlatego poprawne jest „nie ujawnia się danych”. Forma „ujawniają się” wymagałaby mianownikowego podmiotu i zmieniałaby sens zdania, a „są ujawnia się” błędnie miesza stronę bierną z konstrukcją bezosobową.

Reguła: konstrukcja bezosobowa z się oraz dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku przechodnim
44. (C1)

W uzasadnieniu odmowy ... wskazać konkretne braki formalne wniosku.
1. A. należy
2. B. należą
3. C. są należne
Poloniusz wyjaśnia:

„Należy” z bezokolicznikiem tworzy bezpodmiotową konstrukcję modalną o znaczeniu obowiązku. „należą” jest formą osobową czasownika „należeć” i nie łączy się w tym znaczeniu z bezokolicznikiem. „są należne” ma znaczenie przymiotnikowe, na przykład o kwotach lub świadczeniach, i nie wyraża powinności wykonania czynności.

Reguła: zdanie bezpodmiotowe z należy i bezokolicznikiem
45. (C1)

Wskaż formę niepoprawną w polszczyźnie urzędowej.
1. A. zostało zareagowane
2. B. należy zareagować
3. C. zareagowano
Poloniusz wyjaśnia:

Czasownik „zareagować” jest nieprzechodni, dlatego nie tworzy strony biernej. Poprawne są konstrukcje bezosobowe, na przykład „zareagowano”, oraz konstrukcje modalne typu „należy zareagować”. Forma „zostało zareagowane” jest kalką składniową i narusza ograniczenia tworzenia strony biernej.

Reguła: ograniczenia strony biernej przy czasownikach nieprzechodnich
46. (C1)

Wskaż konstrukcję niepoprawną.
1. A. debata publiczna została zorganizowana
2. B. uczestniczono w debacie publicznej
3. C. zostało uczestniczone w debacie publicznej
Poloniusz wyjaśnia:

Strony biernej nie tworzy się od czasowników nieprzechodnich, takich jak „uczestniczyć”. Dlatego konstrukcja „zostało uczestniczone w debacie publicznej” jest niepoprawna. Poprawnie można użyć formy bezosobowej „uczestniczono w debacie publicznej” albo strony biernej od czasownika przechodniego, na przykład „debata publiczna została zorganizowana”.

Reguła: ograniczenia strony biernej: czasowniki nieprzechodnie jej nie tworzą
47. (C1)

Wskaż wyrażenie niepoprawne w tekście urzędowym.
1. A. zostano zrezygnowanym z oględzin
2. B. odstąpiono od przesłuchania świadka
3. C. zrezygnowano z dalszych oględzin
Poloniusz wyjaśnia:

Wyrażenie „zostano zrezygnowanym z oględzin” jest niepoprawne, ponieważ czasownik „zrezygnować” jest nieprzechodni i nie tworzy strony biernej. W tekstach urzędowych poprawne są konstrukcje bezosobowe „odstąpiono od...” oraz „zrezygnowano z...”. Błąd wynika zwykle z mechanicznego tworzenia strony biernej od czasowników, które w polszczyźnie jej nie dopuszczają.

Reguła: ograniczenia strony biernej: czasowniki nieprzechodnie jej nie tworzą
48. (C1)

Wybierz formę bezosobową zakończoną na -no, -to, która uzupełnia zdanie: W dzienniku urzędowym ... wejście w życie uchwały.
1. A. odroczyli
2. B. odroczone
3. C. odroczono
Poloniusz wyjaśnia:

Formy zakończone na -no, -to tworzą orzeczenie zdania bez podmiotu i są częste w tekstach urzędowych oraz prasowych. Forma „odroczono” informuje o dokonanej czynności bez wskazywania wykonawcy. Forma „odroczyli” jest osobową formą liczby mnogiej, a „odroczone” jest samym imiesłowem, nie pełnym orzeczeniem w tym zdaniu.

Reguła: forma bezosobowa zakończona na -no, -to jako orzeczenie zdania bez podmiotu