Strona bierna i formy bezosobowe na B2 i C1

Strona bierna i formy bezosobowe pojawiają się wtedy, gdy ważniejsza jest czynność, decyzja, dokument albo rezultat niż osoba, która coś zrobiła. Na egzaminie kosztują punkty, bo wymagają jednocześnie kilku rzeczy: dobrego aspektu, poprawnego imiesłowu biernego, zgody rodzaju i liczby oraz wyboru stylu. Inaczej napiszesz do kolegi: „Ktoś zamknął ulicę”, a inaczej w tekście formalnym: „Ulica została zamknięta” albo „Zamknięto ulicę”.

Co obejmuje ten dział na B2 i C1

Na poziomie B2 strona bierna i formy bezosobowe są wymagane w ograniczonym zakresie. Zdający ma je rozpoznawać, tworzyć i stosować tam, gdzie pasują do stylu tekstu. W standardach B2 pojawiają się przykłady typu: „Dziecko jest myte przez matkę”, „Pokój zostanie uporządkowany przez Pawła”, „czyta się”, „robiło się”, „jedzono”, „otwarto”, „otworzono”, „czytano”.

Na poziomie C1 zakres jest szerszy. Trzeba umieć wybrać konstrukcję ze względu na styl: formalny, urzędowy, publicystyczny, naukowy albo potoczny. W standardach C1 podane są przykłady: „Chorzy są leczeni nowoczesnymi metodami przez najlepszych specjalistów”, „Owoce zostaną zamrożone przez pracownice”, „kładziono”, „zamknięto”, „malowano”, „sprzedawano”.

Ten dział łączy się szczególnie z aspektem, bo inne formy wybieramy dla czynności trwającej, a inne dla zakończonej. Łączy się też z imiesłowami, bo strona bierna wymaga imiesłowu biernego, na przykład „napisany”, „otwarty”, „analizowany”.

Strona bierna: „być” albo „zostać” plus imiesłów bierny

Strona czynna pokazuje wykonawcę czynności jako podmiot: „Komisja sprawdziła dokumenty”. Strona bierna przesuwa uwagę na dokumenty: „Dokumenty zostały sprawdzone przez komisję”. To, co było dopełnieniem w stronie czynnej, staje się podmiotem w mianowniku.

Schemat jest prosty:

• strona czynna: „Urząd wydał decyzję”.
• strona bierna: „Decyzja została wydana przez urząd”.

Imiesłów bierny musi zgadzać się z podmiotem w rodzaju i liczbie:

• „Wniosek został przyjęty”.
• „Decyzja została wydana”.
• „Zaświadczenie zostało przygotowane”.
• „Dokumenty zostały podpisane”.

„Być” częściej pokazuje stan albo proces, a „zostać” zmianę i rezultat. Porównaj:

Konstrukcja	Co podkreśla	Typowy styl	Przykład
„jest” plus imiesłów bierny	stan albo trwający proces	neutralny, formalny	„Sprawa jest analizowana przez urząd”.
„był” plus imiesłów bierny	stan albo proces w przeszłości	formalny, opisowy	„Budynek był remontowany przez trzy miesiące”.
„został” plus imiesłów bierny	rezultat zakończonej czynności	formalny, urzędowy	„Wniosek został rozpatrzony pozytywnie”.
„zostanie” plus imiesłów bierny	przyszły rezultat	formalny, urzędowy	„Decyzja zostanie wysłana pocztą”.
„są” plus imiesłów bierny	stan wielu osób lub rzeczy	formalny, naukowy	„Pacjenci są leczeni nowoczesnymi metodami”.

Wykonawcę czynności można dodać po „przez”: „Projekt został przygotowany przez zespół”. W polszczyźnie często się go jednak pomija, jeśli jest oczywisty albo nieważny: „Dokument został podpisany”. Narzędzie, sposób albo metoda często pojawiają się w narzędniku: „Pacjenci są leczeni nowoczesnymi metodami”. Jeśli masz problem z końcówkami, powtórz przypadki i odmianę rzeczownika.

Nie każdy czasownik dobrze tworzy stronę bierną. Najłatwiej robią to czasowniki przechodnie, czyli takie, które mają dopełnienie w bierniku: „otworzyć drzwi”, „napisać pismo”, „podpisać umowę”. Nie tworzymy normalnej strony biernej od czasowników typu „przyjechać”, „spać”, „iść”. Poprawnie: „Kierownik przyjechał wczoraj”. Niepoprawnie: *Kierownik jest przyjechany wczoraj.

Formy bezosobowe na -no i -to

Formy na -no i -to pozwalają powiedzieć, że coś zrobiono, ale nie mówimy kto. Są bardzo częste w wiadomościach, sprawozdaniach, protokołach, pismach urzędowych i tekstach egzaminacyjnych.

Schemat:

• „Ktoś zamknął ulicę”.

• „Zamknięto ulicę”.

• „Ktoś rozpatrzył wniosek”.

• „Rozpatrzono wniosek”.

Takie formy są nieosobowe. Nie dodajesz do nich podmiotu „ja”, „my”, „oni”. Możesz dodać okoliczności: kiedy, gdzie, w jakim celu, z jakiego powodu.

• „Wczoraj otwarto nowy odcinek drogi”.
• „W raporcie opisano najważniejsze problemy mieszkańców”.
• „Po kontroli zamknięto część lokalu”.
• „W urzędzie poinformowano mnie o brakujących dokumentach”.

Uwaga na przeczenie. Jeśli czasownik normalnie łączy się z biernikiem, po negacji często pojawia się dopełniacz: „Znaleziono dokumenty”, ale „Nie znaleziono dokumentów”. To samo działa w wielu innych konstrukcjach, dlatego warto powtórzyć przeczenie i dopełniacz negacji.

Formy na -no i -to są wygodne, ale nie zawsze naturalne w rozmowie prywatnej. Do kolegi powiesz raczej: „Ktoś ukradł mi rower” albo „Ukradli mi rower”. W piśmie formalnym możesz napisać: „Skradziono mi rower”.

Konstrukcje z „się”: mówi się, robiło się, będzie się mówiło

Konstrukcje z „się” też pozwalają nie wskazywać wykonawcy. Często opisują zwyczaj, regułę, opinię ogólną albo sytuację typową.

• „W Polsce często płaci się kartą”.
• „W tej firmie pracuje się od ósmej do szesnastej”.
• „O tej sprawie dużo się mówi”.
• „Przed świętami robiło się większe zakupy”.
• „Na spotkaniu będzie się omawiało nowy regulamin”.

W czasie przeszłym i przyszłym forma jest nijaka: „robiło się”, „mówiło się”, „będzie się mówiło”. Nie mówimy: *robił się zakupy ani *będą się omawiały temat, jeśli chodzi o konstrukcję bezosobową.

Konstrukcja z „się” bywa bardziej ogólna niż forma na -no i -to. Porównaj:

• „Wczoraj zamknięto ulicę” oznacza konkretną czynność w konkretnym czasie.
• „W centrum często zamyka się ulice podczas imprez” oznacza zwyczaj albo powtarzalną sytuację.

Nie myl tego z czasownikami zwrotnymi, gdzie „się” jest częścią czasownika: „uczę się”, „boję się”, „cieszę się”. Tam nie chodzi o bezosobowość.

Przykłady w zdaniach egzaminacyjnych i życiowych

1. „Mój wniosek został przyjęty, ale decyzja zostanie wysłana dopiero za tydzień”.
2. „W protokole opisano przebieg spotkania i wskazano najważniejsze problemy”.
3. „W tej przychodni pacjenci są rejestrowani telefonicznie albo przez internet”.
4. „Po remoncie otwarto wejście od strony parkingu”.
5. „W Polsce w urzędach często prosi się o okazanie dokumentu tożsamości”.
6. „Umowa została podpisana przez obie strony”.
7. „Nie znaleziono błędów w tłumaczeniu zaświadczenia”.
8. „Na zajęciach będzie się omawiało teksty publicystyczne”.

W tekstach pisanych takie konstrukcje pomagają uniknąć powtarzania słów „ktoś”, „ludzie”, „oni”, „urzędnik”, „komisja”. Pomagają też zmienić styl z potocznego na formalny. To ważne w module pisania, gdzie trzeba dopasować język do typu wypowiedzi. Więcej o porządku zdania znajdziesz w dziale składnia i szyk wyrazów.

Typowe błędy osób ukraińsko-, rosyjsko- i anglojęzycznych

Osoby ukraińskojęzyczne

1. *Wniosek był rozpatrzony wczoraj zamiast „Wniosek został rozpatrzony wczoraj”. Błąd bierze się z podobieństwa konstrukcji słowiańskich. Po polsku przy jednorazowym zakończonym rezultacie naturalniejsze jest „został”.

2. *Decyzja została wydany zamiast „Decyzja została wydana”. Przyczyną jest niedopasowanie rodzaju. Imiesłów musi zgadzać się z podmiotem: „decyzja” jest rodzaju żeńskiego.

3. *W urzędzie mnie poinformowano o decyzji zamiast „W urzędzie poinformowano mnie o decyzji”. To kalka szyku z języka ukraińskiego. W polskim zdaniu neutralnym zaimek „mnie” zwykle nie stoi od razu po okoliczniku miejsca, jeśli nie ma kontrastu.

Osoby rosyjskojęzyczne

4. *Dokument był podpisany przez dyrektora wczoraj zamiast „Dokument został podpisany przez dyrektora wczoraj”. Błąd wynika z podobieństwa do rosyjskich konstrukcji z krótkimi formami imiesłowów. W polszczyźnie urzędowej dla rezultatu wybieramy zwykle „został podpisany”.

5. *Tutaj mówi się po polsku przez wszystkich zamiast „Tutaj mówi się po polsku” albo „Tutaj wszyscy mówią po polsku”. To kalka mieszająca konstrukcję bezosobową z wykonawcą po „przez”. Jeśli używasz „się” ogólnie, zwykle nie dodawaj „przez wszystkich”.

6. *Zamknięto sklep przez właściciela zamiast „Sklep został zamknięty przez właściciela” albo „Zamknięto sklep”. W formach na -no i -to nie dodajemy normalnie wykonawcy po „przez”. Jeśli wykonawca jest ważny, użyj strony biernej.

Osoby anglojęzyczne

7. *To było zrobione przeze mnie wczoraj zamiast „Zrobiłem to wczoraj” albo w stylu formalnym „Zostało to zrobione wczoraj”. Błąd wynika z kalki angielskiego passive. Polski częściej wybiera stronę czynną, jeśli wykonawca jest naturalny i ważny.

8. *Ulica była zamknięta przez policję o ósmej zamiast „Ulica została zamknięta przez policję o ósmej”. Angielskie „was closed” pasuje do wielu sytuacji, ale po polsku trzeba rozróżnić stan i moment zmiany. „Została zamknięta” mówi o wydarzeniu.

9. *Jest powiedziane, że trzeba czekać zamiast „Mówi się, że trzeba czekać” albo „Powiedziano, że trzeba czekać”. To kalka angielskiego „it is said”. Po polsku częściej używamy „mówi się” dla opinii ogólnej albo „powiedziano” dla konkretnej informacji.

Jak to wygląda na egzaminie

To zagadnienie należy do poprawności gramatycznej. Na B2 moduł poprawności gramatycznej ma 8 zadań, trwa 60 minut w arkuszu przykładowym z marca 2020 r. i jest oceniany na 40 punktów. Wśród typów zadań na B2 wskazano osobno „formy nieosobowe i strona bierna”. Możesz więc dostać zdanie do przekształcenia, lukę do uzupełnienia albo zadanie, w którym trzeba wybrać lub utworzyć właściwą formę.

Na C1 moduł poprawności gramatycznej ma 7 zadań, trwa 60 minut w arkuszu przykładowym z marca 2020 r. i także jest oceniany na 40 punktów. Na C1 nie ma zadań zamkniętych w module gramatycznym według opisu arkuszy z marca 2020 r., więc formę trzeba wytworzyć samodzielnie. To oznacza większe ryzyko błędów w rodzaju, liczbie, aspekcie i szyku.

Dla poziomów B2 i C1 próg zdania wynosi co najmniej 60 procent z każdego modułu osobno i z części ustnej. Punkty z modułów nie tworzą średniej. Jeśli moduł gramatyczny jest poniżej progu, cały egzamin jest niezdany, nawet gdy pisanie, czytanie, słuchanie i mówienie poszły dobrze. Opisane progi dotyczą egzaminów do 31 grudnia 2026 r., zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Dz.U. 2025 poz. 217.

Co powtórzyć przed egzaminem

Przed egzaminem przećwicz szczególnie:

• tworzenie imiesłowów biernych: „napisany”, „otwarty”, „zamknięty”, „analizowany”, „przyjęty”;
• zgodę imiesłowu z podmiotem: „wniosek został przyjęty”, „decyzja została przyjęta”;
• różnicę między „jest” a „został”;
• formy na -no i -to w tekstach urzędowych i publicystycznych;
• konstrukcje „mówi się”, „robiło się”, „będzie się omawiało”;
• negację po formach typu „nie znaleziono dokumentów”;
• zamianę strony czynnej na bierną i na formę bezosobową.

Najlepsze ćwiczenie jest proste: weź 10 zdań czynnych z tekstu urzędowego lub prasowego i zapisz każde na 2 sposoby, stroną bierną oraz formą bezosobową. Potem sprawdź aspekt, końcówki i naturalność stylu.