Odmiana przymiotnika i zaimka na B1, B2 i C1

Odmiana przymiotnika i zaimka jest jednym z tych działów, które wyglądają niewinnie, ale kosztują dużo punktów. Na egzaminie nie wystarczy znać słowo „dobry” albo „mój”. Trzeba napisać: „dobrego lekarza”, „dobrej pracy”, „moim znajomym”, „o tych dokumentach”. Błąd zwykle nie przeszkadza w zrozumieniu, ale w module poprawności gramatycznej liczy się forma, nie tylko sens.

Przymiotnik musi zgadzać się z rzeczownikiem

Przymiotnik odpowiada na pytania: jaki?, jaka?, jakie?, który?, czyj?. W polskim zmienia formę razem z rzeczownikiem. Trzeba sprawdzić trzy rzeczy:

• rodzaj: męski, żeński, nijaki,
• liczbę: pojedyncza albo mnoga,
• przypadek: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik, wołacz.

Nie mówimy więc tylko „dobry”. Mówimy:

• To jest dobry lekarz.
• Szukam dobrego lekarza.
• Rozmawiam z dobrym lekarzem.
• Byłam u dobrego lekarza.

Rzeczownik „lekarz” zmienił przypadek, więc przymiotnik też musi się zmienić. Jeśli masz problem z samymi przypadkami, najpierw powtórz Przypadki i odmiana rzeczownika. Przymiotnik nie działa osobno. On „idzie” za rzeczownikiem.

Najbardziej egzaminacyjne są formy w dopełniaczu, bierniku i miejscowniku, bo pojawiają się po czasownikach, po przeczeniu i po przyimkach. Na przykład: „nie mam nowego telefonu”, „czekam na ważną decyzję”, „mieszkam w małym mieście”.

Tabela podstawowych form przymiotnika

Poniższa tabela pokazuje odmianę przymiotnika „dobry” w typowych połączeniach. Nie ucz się samej końcówki bez rzeczownika. Ucz się całej grupy: przymiotnik plus rzeczownik.

Przypadek	Męski nieżywotny	Męski żywotny	Żeński	Nijaki	Liczba mnoga niemęskoosobowa	Liczba mnoga męskoosobowa
Mianownik	dobry stół stoi w kuchni	dobry lekarz pracuje blisko	dobra praca daje stabilność	dobre dziecko śpi spokojnie	dobre książki leżą na półce	dobrzy lekarze przyjmują pacjentów
Dopełniacz	nie mam dobrego stołu	szukam dobrego lekarza	nie mam dobrej pracy	nie widzę dobrego dziecka	nie czytam dobrych książek	nie znam dobrych lekarzy
Celownik	przyglądam się dobremu stołowi	ufam dobremu lekarzowi	pomagam dobrej koleżance	daję prezent dobremu dziecku	pomagam dobrym koleżankom	ufam dobrym lekarzom
Biernik	kupuję dobry stół	widzę dobrego lekarza	mam dobrą pracę	widzę dobre dziecko	czytam dobre książki	znam dobrych lekarzy
Narzędnik	siedzę przy dobrym stole	rozmawiam z dobrym lekarzem	interesuję się dobrą pracą	opiekuję się dobrym dzieckiem	rozmawiam z dobrymi koleżankami	pracuję z dobrymi lekarzami
Miejscownik	mówię o dobrym stole	mówię o dobrym lekarzu	mówię o dobrej pracy	mówię o dobrym dziecku	mówię o dobrych książkach	mówię o dobrych lekarzach

Zwróć uwagę na biernik. Przy rodzaju męskim są dwie sytuacje: „widzę dobrego lekarza”, ale „widzę dobry stół”. Osoba i zwierzę zachowują się inaczej niż rzecz. W liczbie mnogiej ważny jest podział na formy męskoosobowe i niemęskoosobowe: „dobrzy studenci”, ale „dobre studentki” i „dobre komputery”. Ten temat łączy się z działem Rodzaj gramatyczny i liczba mnoga.

Zaimki odmieniają się tak samo konsekwentnie

Zaimki zastępują rzeczownik albo go określają. Na B1 trzeba znać między innymi zaimki osobowe: „ja”, „ty”, „on”, „ona”, „ono”; wskazujące: „ten”, „ta”, „to”; dzierżawcze: „mój”, „twój”, „nasz”, „wasz”, „swój”; pytające: „kto”, „co”, „jaki”, „który”, „czyj”, „ile”; nieokreślone: „ktoś”, „coś”; przeczące: „nikt”, „nic”; oraz zwrotne: „siebie”, „się”. Na B2 dochodzą między innymi „jakiś”, „któryś”, „ktokolwiek”, „cokolwiek”, „każdy”, „wszyscy”, „żaden”. Na C1 zakres jest jeszcze szerszy i obejmuje też formy rzadsze oraz bardziej stylistyczne.

Najważniejsza zasada: zaimek też musi mieć właściwy przypadek. Mówimy:

• To jest mój dokument.
• Nie mam mojego dokumentu.
• Proszę podpisać ten dokument.
• Rozmawiamy o tym dokumencie.

Zaimki „ten”, „mój”, „jaki”, „który”, „czyj”, „każdy”, „żaden” odmieniają się podobnie do przymiotników, bo stoją przy rzeczowniku. Dlatego mówimy: „ta decyzja”, „tej decyzji”, „tę decyzję”, „z tą decyzją”, „o tej decyzji”.

Formy krótkie i długie: mi, mnie, cię, ciebie

Najwięcej błędów dają zaimki osobowe, bo mają formy krótkie i długie. Formy krótkie są neutralne w środku zdania: „Daj mi chwilę”, „Widzę go codziennie”. Formy długie są potrzebne po przyimku, na początku zdania albo gdy chcesz podkreślić osobę: „Dla mnie to ważne”, „Mnie nikt nie pytał”, „Widzę jego, nie ciebie”.

Osoba	Dopełniacz i biernik	Celownik	Narzędnik i formy po przyimku
ja	mnie	mi, mnie	mną, ze mną
ty	cię, ciebie	ci, tobie	tobą, z tobą
on	go, jego	mu, jemu	nim, z nim, o nim
ona	ją, jej	jej	nią, z nią, o niej
my	nas	nam	nami, z nami
wy	was	wam	wami, z wami
oni, one	ich, je	im	nimi, z nimi, o nich

Po przyimku nie używamy form krótkich. Poprawnie: „do mnie”, „dla ciebie”, „z nim”, „o niej”, „przed nimi”. Błędne formy typu *dla mi albo *z go są bardzo widoczne.

Zaimek zwrotny „się” i jego długa forma „siebie” odnoszą się do podmiotu zdania. „Myję się” znaczy, że myję własne ciało. „Kupiłem sobie kawę” znaczy, że kawa jest dla mnie. „Swój” też odnosi się do podmiotu: „Anna pokazała Marii swoje zdjęcia” znaczy, że zdjęcia należą do Anny. Jeśli zdjęcia należą do Marii, trzeba powiedzieć: „Anna pokazała Marii jej zdjęcia”.

W przeczeniu pamiętaj o połączeniu zaimków przeczących z czasownikiem zaprzeczonym: „Nikt nie przyszedł”, „Nic nie rozumiem”. Ten problem warto połączyć z działem Przeczenie i dopełniacz negacji.

Przykłady zdań z życia

• Potrzebuję nowego zaświadczenia z urzędu.
• Nie dostałem żadnej odpowiedzi na mój wniosek.
• Czy może mi pani pokazać ten formularz?
• Rozmawiałem z twoim kierownikiem o naszym grafiku.
• W tym mieszkaniu jest za mało miejsca dla naszej rodziny.
• Znam tych studentów, ale nie znam tamtych wykładowców.
• Każdy pracownik musi podpisać swoją umowę.
• Nikt nie poinformował mnie o zmianie terminu.
• Szukamy lepszego kursu, bo ten jest dla nas za trudny.

W takich zdaniach egzamin sprawdza jednocześnie przypadek, rodzaj, liczbę i rekcję, czyli wymaganie konkretnego przypadku po czasowniku lub przyimku. Dlatego przy nauce przyimków od razu zapisuj całe połączenia, na przykład „z dobrym lekarzem”, „o tej sprawie”, „dla mojego syna”. Pomaga w tym dział Przyimki i ich rekcja.

Typowe błędy osób ukraińsko-, rosyjsko- i anglojęzycznych

Osoby ukraińskojęzyczne często przenoszą podobne, ale nie identyczne formy z ukraińskiego.

• *Mam dobrą telefon zamiast Mam dobry telefon. Błąd bierze się z pomylenia rodzaju rzeczownika. W polskim „telefon” jest męski.
• *Nie mam nowy dokument zamiast Nie mam nowego dokumentu. To wpływ zbyt prostego schematu bez dopełniacza po negacji.
• *Dziękuję twojemu pomoc zamiast Dziękuję za twoją pomoc albo Dziękuję ci za pomoc. To kalka składniowa i pomieszanie zaimka dzierżawczego z osobowym.

Osoby rosyjskojęzyczne mają podobny system przypadków, ale właśnie dlatego łatwo ufają intuicji za bardzo.

• *Widzę ten dobrą kobietę zamiast Widzę tę dobrą kobietę. Błąd wynika z podobieństwa form wskazujących i z pomijania polskiej formy „tę”.
• *Rozmawiałem z moja koleżanką zamiast Rozmawiałem z moją koleżanką. To przeniesienie formy mianownika tam, gdzie po „z” potrzebny jest narzędnik.
• *Każdy ludzie mają problem zamiast Wszyscy ludzie mają problem albo Każdy człowiek ma problem. To fałszywe utożsamienie „każdy” i „wszyscy”.

Osoby anglojęzyczne zwykle mają problem dlatego, że angielski nie odmienia przymiotników przez przypadki i rodzaje.

• *Szukam dobra praca zamiast Szukam dobrej pracy. Błąd wynika z braku kategorii przypadku w angielskim.
• *To jest moja brat zamiast To jest mój brat. To efekt braku rodzaju gramatycznego przymiotnika i zaimka dzierżawczego w angielskim.
• *Daj to dla mnie zamiast Daj mi to. To kalka składniowa z angielskiego „give it to me”.
• *My friend lost his phone, so I gave him swój telefon w zdaniu po polsku zamiast Mój kolega zgubił telefon, więc dałem mu mój telefon. Błąd polega na użyciu „swój” bez związku z właściwym podmiotem.

Jak to wygląda na egzaminie

Odmiana przymiotnika i zaimka należy do poprawności gramatycznej. To osobny moduł części pisemnej. Egzamin ma też rozumienie ze słuchu, rozumienie tekstów pisanych, pisanie oraz część ustną.

Według arkuszy przykładowych z marca 2020 r. na B1 moduł gramatyczny ma 8 zadań i trwa 45 minut. W zadaniu I trzeba podkreślić poprawną formę rzeczowników, przymiotników i zaimków. To 10 pozycji po 0,5 punktu. Na B1 często wybierasz jedną z podanych form, ale musisz wiedzieć, dlaczego jest poprawna.

Na B2 moduł gramatyczny także ma 8 zadań, w arkuszach przykładowych trwa 60 minut i obejmuje między innymi odmianę rzeczowników, przymiotników i zaimków. Pojawia się więcej tworzenia form, a mniej prostego wyboru. Na C1 moduł gramatyczny ma 7 zadań i w arkuszach przykładowych trwa 60 minut. Na tym poziomie nie ma zadań zamkniętych w module gramatycznym, więc formę trzeba wytworzyć samodzielnie.

Progi zdania określa § 23 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 14 lutego 2025 r. w sprawie egzaminów z języka polskiego jako obcego. Do 31 grudnia 2026 r. na B1 trzeba uzyskać co najmniej 50% z każdego modułu części pisemnej osobno i z części ustnej. Na B2 i C1 trzeba uzyskać co najmniej 60% z każdego modułu osobno i z części ustnej. Punkty się nie sumują. Jeden słaby moduł oznacza niezdany egzamin. Progi po 1 stycznia 2027 r. nie są znane, bo nowego aktu jeszcze nie ma.

Co powtórzyć przed egzaminem

• Odmianę przymiotnika w liczbie pojedynczej i mnogiej.
• Różnicę między „dobry stół” i „dobrego lekarza” w bierniku.
• Formy „ten”, „ta”, „to”, szczególnie „tę” i „tą”.
• Zaimki osobowe krótkie i długie: „mi” i „mnie”, „cię” i „ciebie”, „go” i „jego”.
• Formy po przyimkach: „do mnie”, „z nim”, „o niej”, „przed nimi”.
• Różnicę między „mój”, „twój”, „jego”, „jej” i „swój”.
• Zaimki przeczące: „nikt nie”, „nic nie”, „żaden nie”.
• Połączenia przymiotnika i zaimka z rekcją czasownika, na przykład „szukam dobrego mieszkania” i „ufam mojemu lekarzowi”.