Czasy i koniugacje na B1 i B2

Czasy i koniugacje to dział, w którym trzeba samodzielnie utworzyć formę: pracuję, pracowałem, będę pracować, pójdę, zawiozę, moglibyśmy. Na egzaminie błąd w końcówce czasownika często psuje całe zdanie. Najtrudniejsze są formy czasu przeszłego i przyszłego, bo łączą osobę, liczbę, rodzaj i aspekt.

Co trzeba umieć na B1 i B2

Na poziomie B1 wymagane są formy trybu oznajmującego w czasie teraźniejszym, przeszłym i przyszłym. Trzeba rozpoznawać i tworzyć formy typu: umiem, rozumiem, wiem, jem, znam, chodzę, jadę, liczę, myję się. W czasie przeszłym pojawiają się czasowniki niedokonane i dokonane, na przykład: leżały, kupowali, poszłam, zjadłeś, umyło się. W czasie przyszłym trzeba znać formę prostą i złożoną: pójdę, kupię, będziemy spacerować, będziecie chciały.

Na poziomie B2 dochodzą formy rzadsze. Standard wymienia czasowniki nieregularne: wieźć, znaleźć, siąść, piec, móc, biec. Pojawiają się formy: wiezie, niosę, pieką, biegniemy, płacze, zaczęły, ciął, urósł, zawiozę, polecimy, będziemy piec, będziecie piekły, urośnie.

Ten dział łączy się z aspektem dokonanym i niedokonanym. Bez aspektu trudno wybrać: będę kupować czy kupię. Łączy się też z trybem rozkazującym i przypuszczającym, bo te same tematy czasownika wracają w formach: weź, napiszmy, wzięłabym, mógłbyś.

Cztery koniugacje i czas teraźniejszy

Koniugacja to sposób odmiany czasownika przez osoby. Najpraktyczniej uczyć się czasownika od dwóch form: ja i ty. One pokazują typ odmiany i dalsze końcówki.

Typ praktyczny	Formy ja i ty	Przykład odmiany	Zdanie
-ę, -esz	piszę, piszesz	piszę, piszesz, pisze, piszemy, piszecie, piszą	Codziennie piszę krótkie maile po polsku.
-ę, -isz	lubię, lubisz	lubię, lubisz, lubi, lubimy, lubicie, lubią	Lubię pracować rano, bo mam wtedy więcej energii.
-ę, -ysz	słyszę, słyszysz	słyszę, słyszysz, słyszy, słyszymy, słyszycie, słyszą	Słyszę, że sąsiedzi rozmawiają na klatce.
-am, -asz	czytam, czytasz	czytam, czytasz, czyta, czytamy, czytacie, czytają	Czytam regulamin przed podpisaniem umowy.
-em, -esz	umiem, umiesz	umiem, umiesz, umie, umiemy, umiecie, umieją	Umiem wypełnić ten formularz samodzielnie.

Typ -ę, -isz i typ -ę, -ysz warto ćwiczyć osobno, bo dają inne zmiany w temacie: lubię, ale słyszę. Nie ucz się tylko bezokolicznika. Forma robić nie mówi automatycznie, czy będzie robię, robisz, robią. Zapisuj: robić, robię, robisz.

Niektóre czasowniki są częste i nieregularne. Trzeba je znać jak słownictwo: być, jestem, jesteś; mieć, mam, masz; jeść, jem, jesz; wiedzieć, wiem, wiesz; iść, idę, idziesz; jechać, jadę, jedziesz.

Czas przeszły i przyszły

Czas przeszły pokazuje osobę i rodzaj. Kobieta mówi: Pracowałam wczoraj do późna. Mężczyzna mówi: Pracowałem wczoraj do późna.

W liczbie pojedynczej mamy rodzaj męski, żeński i nijaki: on był, ona była, dziecko było. W 1. i 2. osobie dodajemy końcówki osobowe: byłem, byłam, byłeś, byłaś. W liczbie mnogiej ważny jest podział na formy męskoosobowe i niemęskoosobowe: Studenci kupili bilety. Studentki kupiły bilety. Dzieci kupiły bilety.

Czas przyszły ma dwa modele. Czas przyszły prosty tworzymy od czasowników dokonanych, czyli takich, które pokazują rezultat: Jutro kupię bilet. W przyszłym tygodniu napiszę podanie. Po pracy pójdę do lekarza.

Czas przyszły złożony tworzymy od czasowników niedokonanych, czyli takich, które pokazują trwanie, powtarzanie albo proces. Poprawne są dwie wersje: będę pracować oraz będę pracował albo będę pracowała. Pierwsza jest bezokolicznikowa, druga pokazuje rodzaj osoby.

W liczbie mnogiej też można wybrać formę bezokolicznikową albo rodzajową: Będziemy czekać na decyzję. Będziemy czekali na decyzję. Będziemy czekały na decyzję.

Na egzaminie często trzeba wybrać między zrobię i będę robić. Jednorazowy rezultat: Zrobię przelew wieczorem. Proces: Wieczorem będę robić przelew, więc oddzwonię później.

Czasowniki trudne: co zapamiętać

Na B2 standard wymienia wprost czasowniki nieregularne: wieźć, znaleźć, siąść, piec, móc, biec. Takie formy pojawiają się w tekstach, dialogach i zadaniach gramatycznych.

Ucz się ich w zestawach: móc, mogę, możesz, mogą, mogłem, mogłam, będę mógł, będę mogła. Biec: biegnę, biegniesz, biegną, biegłem, biegłam. Piec: piekę, pieczesz, pieką, piekłem, piekłam, będę piec albo będę piekł, będę piekła. Wieźć: wiozę, wieziesz, wiozą, wiozłem, wiozłam, zawiozę.

Uważaj na czasowniki ruchu. Iść, jechać, chodzić i jeździć nie są wymienne. Mówię: Dziś idę do urzędu, gdy idę pieszo albo mówię o jednym wyjściu. Mówię: Często chodzę do tego urzędu, gdy opisuję powtarzanie. Więcej takich par znajdziesz w dziale czasowniki ruchu i przedrostki.

Czasownik często wymusza konkretny przypadek rzeczownika. Mówimy: Potrzebuję dokumentów, ale Wypełniam dokumenty. Ten temat warto połączyć z rekcją czasownika.

Reguła w działaniu: przykładowe zdania

1. Dzisiaj pracuję z domu, bo czekam na kuriera.
2. Wczoraj byłam w urzędzie i złożyłam wniosek o pobyt.
3. Wczoraj byłem w banku, ale nie załatwiłem sprawy.
4. Jutro kupię bilet miesięczny przez aplikację.
5. W sobotę będziemy sprzątać mieszkanie po remoncie.

Byłam pokazuje czas przeszły, 1. osobę i rodzaj żeński. Kupię pokazuje przyszły rezultat. Będziemy sprzątać pokazuje przyszłość i proces.

Typowe błędy osób ukraińsko-, rosyjsko- i anglojęzycznych

Ukraiński:

• *Ja czytaju umowę zamiast Czytam umowę. To wpływ ukraińskiej formy czytaju. Po polsku czasownik czytać należy do typu czytam, czytasz.
• *My piszemyli test zamiast Pisaliśmy test albo Pisałyśmy test. W polskim końcówka osoby jest częścią formy przeszłej.
• *Jutro będę pisał podanie, kiedy mówi kobieta, zamiast Jutro będę pisała podanie albo Jutro będę pisać podanie. Trzeba wybrać formę żeńską albo bezokolicznik.

Rosyjski:

• *Wczoraj ja był w pracy zamiast Wczoraj byłem w pracy albo Wczoraj byłam w pracy. Po polsku potrzebna jest końcówka osobowa.
• *Ty był w domu? zamiast Byłeś w domu? albo Byłaś w domu? W 2. osobie czasu przeszłego musi być -eś albo -aś.
• *One kupili bilety zamiast One kupiły bilety. W polskim trzeba rozróżnić formę męskoosobową kupili i niemęskoosobową kupiły.

Angielski:

• *Ja jestem pracuję w biurze zamiast Pracuję w biurze. To kalka z angielskiego I am working. Po polsku nie dodajemy jestem do zwykłego czasu teraźniejszego.
• *Jutro będę pójść do lekarza zamiast Jutro pójdę do lekarza. Z czasownikiem dokonanym używamy przyszłości prostej.
• *Ona będzie kupiła bilet zamiast Ona kupi bilet albo Ona będzie kupować bilet. Kupi to rezultat, będzie kupować to proces.
• *Ja studiował w Krakowie zamiast Studiowałem w Krakowie albo Studiowałam w Krakowie. W polskim czas przeszły pokazuje rodzaj mówiącego.

Jak to wygląda na egzaminie i co powtórzyć

Poprawność gramatyczna jest osobnym modułem egzaminu. Na B1, według arkuszy przykładowych z marca 2020 r., moduł gramatyczny ma 8 zadań i trwa 45 minut. Cały moduł ma 30 punktów. W zadaniu IV trzeba uzupełnić formy czasownika w czasie teraźniejszym i przyszłym: 10 form po 0,5 punktu. W zadaniu VII pojawia się wybór form związanych z aspektem i trybami: 10 form po 0,5 punktu. Czas przeszły także należy do wymagań B1.

Na B2, według tych samych arkuszy przykładowych, moduł gramatyczny ma 8 zadań i trwa 60 minut. Cały moduł ma 40 punktów. Jedno z zadań obejmuje aspekt oraz czas przeszły i przyszły. Na tym poziomie częściej trzeba formę samodzielnie utworzyć. Dochodzą czasowniki nieregularne i formy trudniejsze stylistycznie.

Próg zdania jest liczony osobno dla każdego modułu. Na B1 trzeba uzyskać co najmniej 50 procent z każdego modułu części pisemnej i z części ustnej. W module gramatycznym oznacza to co najmniej 15 punktów z 30. Na B2 trzeba uzyskać co najmniej 60 procent z każdego modułu i z części ustnej, czyli w gramatyce co najmniej 24 punkty z 40. Punkty z modułów nie sumują się do średniej. Te progi wynikają z rozporządzenia obowiązującego dla egzaminów do 31 grudnia 2026 r. Progi po 1 stycznia 2027 r. nie są jeszcze znane, bo nowego aktu wykonawczego nie ma.

Przed egzaminem powtórz szczególnie:

• odmianę najczęstszych czasowników w czasie teraźniejszym: być, mieć, iść, jechać, wiedzieć, umieć, jeść;
• cztery praktyczne typy koniugacji: piszę, lubię, słyszę, czytam, umiem;
• czas przeszły z rodzajem: byłem, byłam, byliśmy, byłyśmy, kupili, kupiły;
• przyszłość prostą czasowników dokonanych: zrobię, kupię, pójdę, napiszę;
• przyszłość złożoną czasowników niedokonanych: będę pracować, będę pracował, będę pracowała;
• czasowniki nieregularne z poziomu B2: móc, biec, piec, wieźć, znaleźć, siąść;
• różnicę między procesem i rezultatem, czyli temat opisany szerzej w dziale aspekt dokonany i niedokonany.