Rodzaj gramatyczny i liczba mnoga na B1 i B2

Rodzaj gramatyczny w liczbie mnogiej kosztuje punkty, bo w polszczyźnie nie wystarczy znać końcówkę rzeczownika. Trzeba jeszcze wiedzieć, czy grupa jest męskoosobowa, czy niemęskoosobowa. Od tego zależą formy: ci albo te, dobrzy albo dobre, przyszli albo przyszły. Na egzaminie B1 i B2 błąd w jednym słowie często pociąga następne błędy w całym zdaniu.

Dwie grupy w liczbie mnogiej: męskoosobowa i niemęskoosobowa

W liczbie pojedynczej uczysz się trzech rodzajów: męski, żeński, nijaki. W liczbie mnogiej najważniejszy jest inny podział.

Rodzaj męskoosobowy dotyczy grup, w których są mężczyźni jako osoby. Chodzi o rzeczowniki typu: studenci, panowie, lekarze, koledzy, Polacy, Ukraińcy, Rosjanie, Amerykanie. Jeżeli w grupie jest przynajmniej jeden mężczyzna i mówimy o osobach, zwykle używamy form męskoosobowych.

Poprawnie: Anna i Piotr przyszli wcześniej. Niepoprawnie: *Anna i Piotr przyszły wcześniej.

Rodzaj niemęskoosobowy obejmuje wszystkie pozostałe grupy: kobiety, dzieci, zwierzęta, rzeczy, pojęcia. Dlatego mówimy: studentki przyszły, dzieci spały, psy biegały, dokumenty leżały na biurku.

To jest ważne, bo w mianowniku liczby mnogiej, czyli w formie odpowiadającej na pytanie kto? co?, zmienia się nie tylko rzeczownik. Zmieniają się też przymiotniki, zaimki i czasowniki w czasie przeszłym. Jeżeli masz problem z odmianą rzeczowników w innych przypadkach, wróć do działu Przypadki i odmiana rzeczownika.

Grupa	Pytanie	Zaimek	Przymiotnik	Czas przeszły
męskoosobowa	kto?	ci	dobrzy	przyszli
niemęskoosobowa: kobiety	kto?	te	dobre	przyszły
niemęskoosobowa: dzieci	kto?	te	dobre	przyszły
niemęskoosobowa: rzeczy	co?	te	nowe	leżały
tylko liczba mnoga	co?	te	otwarte	były

Mianownik liczby mnogiej: najczęstsze formy

W mianowniku liczby mnogiej rzeczowniki męskoosobowe mają często końcówki -i, -y albo -owie. Nie wybierasz ich dowolnie. Mówimy: studenci, lekarze, koledzy, Polacy, panowie, profesorowie. Są też formy trudniejsze, których trzeba się nauczyć jako całości: człowiek - ludzie, ksiądz - księża, przyjaciel - przyjaciele.

Przymiotnik przy rzeczowniku męskoosobowym ma zwykle formę -i albo -y, często z wymianą głosek: dobry student - dobrzy studenci, młody lekarz - młodzi lekarze, polski turysta - polscy turyści. Zaimki też muszą się zgadzać: ci studenci, nasi koledzy, wszyscy pracownicy.

W grupie niemęskoosobowej rzeczowniki mają różne końcówki: kobiety, ulice, biura, okna, psy, koty, dokumenty. Przymiotnik ma zwykle formę -e: dobre studentki, małe dzieci, nowe mieszkania, ważne dokumenty. Zaimki: te, nasze, wszystkie.

Nie mów: *te dobrzy lekarze. Powiedz: ci dobrzy lekarze. Nie mów: *ci dobre studentki. Powiedz: te dobre studentki.

Formy przymiotnika i zaimka warto ćwiczyć razem z rzeczownikiem, bo na egzaminie często trzeba wybrać cały poprawny zestaw. Pomocny będzie dział Odmiana przymiotnika i zaimka.

Liczebniki zmieniają obraz zdania

Po liczebnikach błąd pojawia się bardzo często. Przy mężczyznach jako osobach masz formy męskoosobowe: dwaj studenci, trzej koledzy, czterej panowie. Możliwa jest też konstrukcja z dopełniaczem: dwóch studentów, trzech kolegów, czterech panów. Wtedy czasownik często występuje w formie nijakiej: Dwóch studentów przyszło na konsultacje.

Przy rzeczach, kobietach, dzieciach i zwierzętach używasz form niemęskoosobowych: dwie studentki, trzy sale, cztery psy, pięć dokumentów. Porównaj:

Dwaj lekarze rozmawiali z pacjentem. Dwie lekarki rozmawiały z pacjentem. Dwóch lekarzy rozmawiało z pacjentem. Pięć lekarek rozmawiało z pacjentem.

To nie jest tylko temat liczby mnogiej. To także składnia liczebników. Jeżeli mylisz formy dwaj, dwóch, dwa, dwie, powtórz dział Liczebniki i ich składnia.

Rzeczowniki tylko w liczbie mnogiej

Niektóre rzeczowniki w praktyce występują tylko w liczbie mnogiej. Nazywa się je czasem pluralia tantum, czyli rzeczowniki mające tylko formy mnogie. Na poziomie B1 i B2 najważniejsze są wyrazy codzienne: drzwi, okulary, spodnie, nożyczki, wakacje, urodziny, imieniny, zajęcia.

Te rzeczowniki wymagają liczby mnogiej także wtedy, gdy mówisz o jednej rzeczy albo jednym wydarzeniu.

Poprawnie: Drzwi były zamknięte. Niepoprawnie: *Drzwi było zamknięte.

Poprawnie: Moje okulary leżą na stole. Niepoprawnie: *Moje okulary leży na stole.

Poprawnie: Urodziny były bardzo udane. Niepoprawnie: *Urodziny była bardzo udana.

W innych przypadkach też zachowują liczbę mnogą: nie ma drzwi, szukam okularów, zapomniałem spodni, wróciłem z wakacji. To szczególnie myli osoby, których język ojczysty ma w tym miejscu liczbę pojedynczą.

Zgoda orzeczenia z podmiotem

Orzeczenie to część zdania, która mówi, co robi podmiot albo jaki jest. Najczęściej jest to czasownik. W czasie teraźniejszym rodzaj nie jest widoczny: studenci pracują, studentki pracują, dzieci pracują. Wszędzie jest pracują.

Problem zaczyna się w czasie przeszłym, przyszłym złożonym i trybie przypuszczającym. Wtedy forma zależy od rodzaju grupy.

Męskoosobowo: Studenci byli zmęczeni. Nasi sąsiedzi wrócili późno. Ci pracownicy chcieliby zmienić grafik.

Niemęskoosobowo: Studentki były zmęczone. Dzieci wróciły późno. Te pracownice chciałyby zmienić grafik. Dokumenty leżały na biurku.

Jeżeli podmiot jest mieszany, patrz, czy są w nim mężczyźni jako osoby. Piotr i Marek byli w urzędzie. Anna i Ewa były w urzędzie. Anna i Marek byli w urzędzie. Kobiety i dzieci czekały przed gabinetem.

Uważaj też na podmiot po liczebniku: Pięciu kandydatów czekało na rozmowę. Pięć kandydatek czekało na rozmowę. To podobny mechanizm jak w zdaniach typu: Studentów nie było na spotkaniu.

Przykłady zdań do zapamiętania

1. Ci nowi sąsiedzi przeprowadzili się do naszego bloku w maju.
2. Te nowe sąsiadki często pomagają starszej pani z zakupami.
3. Dwaj urzędnicy sprawdzili mój wniosek bardzo dokładnie.
4. Dwie urzędniczki wyjaśniły mi, jak uzupełnić formularz.
5. Moje okulary zostały w samochodzie, więc nie mogę przeczytać umowy.
6. Drzwi do sekretariatu były zamknięte przez całą przerwę.
7. Anna i jej brat zapisali się na kurs języka polskiego.
8. Dzieci moich znajomych zaczęły chodzić do polskiej szkoły.
9. Wszyscy uczestnicy egzaminu powinni mieć dokument tożsamości.
10. Wszystkie zadania z gramatyki były dla mnie trudne, ale zrobiłem je do końca.

Typowe błędy osób ukraińskojęzycznych, rosyjskojęzycznych i anglojęzycznych

Osoby ukraińskojęzyczne często przenoszą podobne, ale nieidentyczne formy z ukraińskiego.

• *Te studenci byli przygotowane. Poprawnie: Ci studenci byli przygotowani. Błąd bierze się z traktowania liczby mnogiej jak jednej wspólnej kategorii bez polskiej opozycji męskoosobowej.
• *Dwa kolegi przyszły na spotkanie. Poprawnie: Dwaj koledzy przyszli na spotkanie albo Dwóch kolegów przyszło na spotkanie. Błąd wynika z podobieństwa słów i z przeniesienia prostszego schematu liczebnika.
• *Moje urodziny była w sobotę. Poprawnie: Moje urodziny były w sobotę. Błąd wynika z tego, że mówiący myśli o jednym wydarzeniu, a polski rzeczownik ma formę liczby mnogiej.

Osoby rosyjskojęzyczne często kalkują formy z rosyjskiego, gdzie nie ma takiej samej polskiej opozycji w przymiotniku i czasowniku.

• *Te lekarze są bardzo dobrzy i przyszły szybko. Poprawnie: Ci lekarze są bardzo dobrzy i przyszli szybko. Błąd wynika z kalki rosyjskiej liczby mnogiej bez polskiego zaimka ci.
• *Studentki przyszli po zaświadczenia. Poprawnie: Studentki przyszły po zaświadczenia. Błąd bierze się z nadmiernego używania formy męskoosobowej przy osobach.
• *Drzwi był otwarty. Poprawnie: Drzwi były otwarte. Błąd wynika z fałszywego podobieństwa do rosyjskiego rzeczownika дверь, który jest w liczbie pojedynczej.

Osoby anglojęzyczne mają inny problem: w angielskim przymiotnik i zaimek dzierżawczy nie odmieniają się przez rodzaj i liczbę tak jak w polskim.

• *Mój rodzice mieszkają w Krakowie. Poprawnie: Moi rodzice mieszkają w Krakowie. Błąd wynika z braku odmiany słowa my w angielskim.
• *Te ludzie byli bardzo miłe. Poprawnie: Ci ludzie byli bardzo mili. Błąd wynika z braku rodzaju męskoosobowego w angielskim.
• *Dwa mężczyzny czekały przed urzędem. Poprawnie: Dwaj mężczyźni czekali przed urzędem albo Dwóch mężczyzn czekało przed urzędem. Błąd wynika z kalki two men, gdzie liczebnik nie ma rodzaju.

Jeżeli takie błędy pojawiają się też w innych częściach zdania, warto zajrzeć do działu Typowe błędy: interferencja z języka ojczystego.

Jak to wygląda na egzaminie

Rodzaj i liczba mnoga pojawiają się przede wszystkim w module poprawności gramatycznej. Na poziomie B1, według arkuszy przykładowych z marca 2020 r., ten moduł ma 8 zadań i trwa 45 minut. Cały moduł ma 30 punktów. W zadaniu I trzeba podkreślić poprawną formę rzeczownika, przymiotnika lub zaimka: 10 przykładów po 0,5 punktu. Formy liczby mnogiej mogą też pojawić się przy czasowniku, szczególnie w zadaniach z czasem przeszłym i przyszłym.

Na poziomie B2 moduł poprawności gramatycznej także ma 8 zadań, ale trwa 60 minut i ma 40 punktów. W arkuszach pojawiają się między innymi zadania na odmianę rzeczowników, przymiotników i zaimków, wybór formy oraz użycie czasu przeszłego i przyszłego. Na B2 częściej trzeba samodzielnie utworzyć formę, a nie tylko wybrać ją z podanych odpowiedzi.

Próg zdania jest liczony osobno dla każdego modułu i dla części ustnej. Dla egzaminów do 31 grudnia 2026 r. na B1 trzeba uzyskać co najmniej 50% z każdego modułu, a na B2 co najmniej 60% z każdego modułu. Punkty nie są uśredniane. Bardzo dobry wynik z pisania nie ratuje słabego wyniku z gramatyki.

Co powtórzyć przed egzaminem

• formy ci i te oraz wszyscy i wszystkie,
• mianownik liczby mnogiej rzeczowników męskoosobowych: studenci, koledzy, panowie, ludzie,
• formy przymiotnika: dobrzy studenci, dobre studentki, dobre dzieci,
• czas przeszły: przyszli, przyszły, byli, były,
• rzeczowniki tylko w liczbie mnogiej: drzwi, okulary, spodnie, wakacje, urodziny,
• połączenia z liczebnikami: dwaj studenci, dwóch studentów, dwie studentki, pięć dokumentów,
• zgodę w grupach mieszanych: Anna i Marek przyszli, Anna i Ewa przyszły.