Zdrowie i ciało na egzaminie B1 i B2

Słownictwo z działu zdrowie i ciało wygląda prosto, dopóki trzeba powiedzieć coś dokładnie: co boli, od kiedy, jakie są objawy, do jakiego lekarza idziesz, czy masz receptę i ubezpieczenie. Na egzaminie kosztuje punkty nie dlatego, że nazwy części ciała są trudne, ale dlatego, że łączą się z przypadkami, przyimkami, czasownikami i typowymi sytuacjami: rozmową w rejestracji, opisem samopoczucia, czytaniem ulotki albo napisaniem wiadomości o chorobie.

Co trzeba znać na B1, a co dochodzi na B2

Na poziomie B1 temat w standardach nazywa się „Zdrowie i higiena osobista”. Obejmuje części ciała, higienę osobistą, samopoczucie, choroby, wizytę u lekarza i aptekę. To oznacza, że kandydat powinien umieć powiedzieć prosto, ale jasno: „Boli mnie gardło”, „Mam kaszel”, „Chcę umówić wizytę”, „Poproszę coś na gorączkę”.

Na poziomie B2 temat jest szerszy. Dochodzą stan zdrowia, lekarz specjalista, lekarstwa, diagnostyka, czyli badania i analizy, oraz uzależnienia. Na B2 nie wystarczy powiedzieć „jestem chory”. Trzeba rozumieć i tworzyć bardziej precyzyjne zdania: „Lekarz skierował mnie na badanie krwi”, „Mam przewlekłe bóle pleców”, „Pacjent powinien ograniczyć palenie i alkohol”.

W praktyce ucz się całych zwrotów, nie pojedynczych słów. Samo słowo „głowa” niewiele daje. Potrzebujesz konstrukcji: „boli mnie głowa”, „mam zawroty głowy”, „uderzyłem się w głowę”, „lekarz obejrzał mi gardło”. Tu od razu widać, dlaczego warto powtórzyć przypadki i odmianę rzeczownika.

Części ciała: nie tylko nazwy, ale całe połączenia

Najpierw trzeba znać podstawowe części ciała: głowa, twarz, oko, ucho, nos, usta, ząb, gardło, szyja, ramię, ręka, łokieć, dłoń, palec, brzuch, plecy, noga, kolano, stopa, serce, żołądek. Na B2 przydają się też słowa bardziej medyczne lub dokładniejsze: skóra, kręgosłup, staw, mięsień, kość, krew, ciśnienie, oddech.

Uważaj na liczbę mnogą. Mówimy: „bolą mnie plecy”, bo „plecy” występują normalnie w liczbie mnogiej. Mówimy: „bolą mnie zęby”, ale „boli mnie ząb”, jeśli chodzi o jeden ząb. Przy częściach ciała bardzo często potrzebna jest zgodność czasownika z rzeczownikiem: „boli” przy jednej rzeczy, „bolą” przy wielu. Jeśli mylisz formy typu „ręka, ręce” albo „oko, oczy”, wróć do działu rodzaj gramatyczny i liczba mnoga.

Bardzo typowe są połączenia z przyimkami:

• „uderzyłem się w kolano”, nie *uderzyłem się do kolana,
• „mam ranę na ręce”, nie *mam ranę w ręce, jeśli rana jest na powierzchni,
• „czuję ból w klatce piersiowej”, gdy mówisz o bólu wewnątrz,
• „lekarz zajrzał mi do gardła”, bo chodzi o kierunek do środka,
• „mam opuchliznę pod okiem”, nie *pod oka.

Przyimki są małe, ale na egzaminie często decydują o poprawności. Warto powtórzyć przyimki i ich rekcję, szczególnie połączenia „na”, „w”, „do”, „u”, „od”, „z”.

Objawy, dolegliwości i samopoczucie

Najbezpieczniejsza konstrukcja to „boli mnie” plus część ciała: „Boli mnie głowa”, „Boli mnie brzuch”, „Bolą mnie plecy”. Nie mówimy tu „moja głowa” ani „mój brzuch”, bo w polskim zwykle wiadomo, czyje ciało opisujesz.

Druga ważna grupa to „mam” plus rzeczownik: „Mam gorączkę”, „Mam kaszel”, „Mam katar”, „Mam dreszcze”, „Mam wysypkę”, „Mam zawroty głowy”, „Mam problemy ze snem”. To zdania bardzo egzaminacyjne, bo są krótkie i jednoznaczne.

Trzecia grupa to czasowniki opisujące stan:

• „źle się czuję”,
• „czuję się osłabiony” albo „czuję się osłabiona”,
• „kręci mi się w głowie”,
• „jest mi niedobrze”,
• „mam mdłości”,
• „kaszlę od trzech dni”,
• „kicham i boli mnie gardło”.

Na B2 przydaje się różnica między chorobą, objawem i dolegliwością. Choroba to na przykład grypa, angina, alergia, zapalenie płuc. Objaw to coś, co widzisz albo czujesz: gorączka, kaszel, ból, wysypka, duszności. Dolegliwość to problem zdrowotny odczuwany przez pacjenta: ból pleców, ból brzucha, zgaga, bezsenność.

Mów też dokładnie o czasie: „Od rana boli mnie głowa”, „Od tygodnia mam kaszel”, „Wczoraj dostałem gorączki”, „Po jedzeniu boli mnie żołądek”. Takie informacje często pojawiają się w dialogach ze słuchania i w rozmowie ustnej.

Wizyta u lekarza, apteka, recepta i ubezpieczenie

W Polsce ważne są zwroty sytuacyjne. W rejestracji możesz powiedzieć: „Chciałbym umówić się do lekarza rodzinnego”, „Czy są wolne terminy na jutro?”, „Mam skierowanie do specjalisty”, „Czy wizyta jest na NFZ?”, „Jestem ubezpieczony” albo „Jestem ubezpieczona”.

U lekarza potrzebujesz zdań konkretnych. Nie zaczynaj od długiej historii. Powiedz najpierw problem: „Od trzech dni mam gorączkę i suchy kaszel”. Potem dodaj szczegóły: „Brałem tabletki przeciwgorączkowe, ale nie pomogły”. Lekarz może zapytać: „Czy jest pan uczulony na jakieś leki?” albo „Czy przyjmuje pani leki na stałe?”.

W aptece przydają się zwroty:

• „Chciałbym zrealizować receptę”,
• „Poproszę lek na kaszel”,
• „Czy ten lek jest bez recepty?”,
• „Jak często mam go brać?”,
• „Czy mogę dostać tańszy zamiennik?”,
• „Poproszę coś na ból gardła”.

Uwaga na czasowniki: „brać lek”, „zażywać lek” i „przyjmować lek” są poprawne. W języku codziennym najczęstsze jest „brać”. W języku bardziej oficjalnym, na przykład w ulotce, zobaczysz „przyjmować” albo „stosować”. Aspekt też ma znaczenie: „Biorę antybiotyk od poniedziałku” mówi o procesie, a „Wziąłem tabletkę o ósmej” mówi o jednej zakończonej czynności. Jeśli to jest dla ciebie trudne, powtórz aspekt dokonany i niedokonany.

Przykładowe zdania, które naprawdę się przydają

1. Od rana boli mnie głowa i mam dreszcze.
2. Chciałabym umówić wizytę u lekarza rodzinnego.
3. Czy mogę dostać lek na kaszel bez recepty?
4. Lekarz skierował mnie na badanie krwi.
5. Jestem ubezpieczony i mam numer PESEL.
6. Po tym leku jest mi niedobrze.
7. Od tygodnia bolą mnie plecy, szczególnie rano.
8. Mam alergię na penicylinę, więc nie mogę brać tego antybiotyku.
9. Staram się zdrowo odżywiać i regularnie ćwiczyć.
10. Rzuciłem palenie, bo miałem problemy z oddychaniem.

Typowe błędy osób ukraińsko-, rosyjsko- i anglojęzycznych

Osoby ukraińskojęzyczne

• *Mam ból w głowie zamiast Boli mnie głowa. Błąd bierze się z kalki składniowej i próby dosłownego opisania miejsca bólu.
• *Tabletki od kaszlu zamiast tabletki na kaszel. To podobieństwo do konstrukcji wschodniosłowiańskich z odpowiednikiem „od”. Po polsku przy celu leczenia zwykle mówimy „na”.
• *Zapisałem się na lekarza zamiast zapisałem się do lekarza albo umówiłem się na wizytę. To kalka przyimkowa. Po polsku idziemy „do lekarza”, ale umawiamy się „na wizytę”.

Osoby rosyjskojęzyczne

• *U mnie temperatura zamiast Mam gorączkę. To kalka z rosyjskiego sposobu mówienia o stanie. Po polsku „temperatura” może oznaczać wynik pomiaru, ale naturalne zdanie to „mam gorączkę”.
• *Robić analizę krwi zamiast zrobić badanie krwi. Błąd wynika z fałszywego podobieństwa i kalki słowa „analiza”. W polskiej codziennej komunikacji medycznej częściej mówimy „badanie krwi”.
• *Lekarz wypisał mi recept zamiast Lekarz wypisał mi receptę. To błąd odmiany i rodzaju. „Recepta” jest rodzaju żeńskiego, a w bierniku ma formę „receptę”.

Osoby anglojęzyczne

• *Jestem chory z grypą zamiast Mam grypę albo Choruję na grypę. To kalka z angielskiego „ill with”. Po polsku chorujemy „na” coś.
• *Biorę medycynę zamiast Biorę lek albo Biorę lekarstwo. To fałszywy przyjaciel. „Medycyna” to dziedzina nauki albo studiów, nie tabletka.
• *Złamałem moją nogę zamiast Złamałem nogę. Angielski często używa zaimka dzierżawczego, ale polski zwykle go pomija przy częściach ciała.
• *Potrzebuję receptę zamiast Potrzebuję recepty. Czasownik „potrzebować” łączy się z dopełniaczem, czyli formą „recepty”. Tu pomaga rekcja czasownika.
• *Jestem alergiczny do penicyliny zamiast Mam alergię na penicylinę albo Jestem uczulony na penicylinę. To kalka z angielskiego „allergic to”. Po polsku używamy „na”.

Jak to wygląda na egzaminie

Zdrowie i ciało mogą pojawić się w każdym module, bo to dział słownictwa, a nie jedno ćwiczenie gramatyczne. W rozumieniu ze słuchu możesz usłyszeć rozmowę w rejestracji, dialog w aptece albo opis objawów. W rozumieniu tekstów pisanych możesz dostać ogłoszenie przychodni, fragment ulotki albo tekst o zdrowym trybie życia. W pisaniu temat może wymagać opisania choroby, usprawiedliwienia nieobecności albo rady dla kolegi. W części ustnej możesz opowiadać o samopoczuciu, stylu życia, sporcie, diecie lub wizycie u lekarza.

W module poprawności gramatycznej słownictwo zdrowotne bywa tylko materiałem do sprawdzenia form. Na B1 w arkuszach przykładowych z marca 2020 r. gramatyka ma 8 zadań i 45 minut, a cały moduł jest za 30 punktów. Pojawiają się między innymi odmiana rzeczowników, przymiotników i zaimków, spójniki, czasowniki, pytania, aspekt, tryby i przyimki. Zdanie o lekarzu może więc sprawdzać przypadek, a nie samą medycynę.

Na B2 gramatyka też ma 8 zadań, ale trwa 60 minut i moduł jest za 40 punktów. Dochodzą trudniejsze typy: imiesłowy, strona bierna, formy nieosobowe, zamiana zdań złożonych na pojedyncze. Temat zdrowia może pojawić się w zdaniach typu: „Pacjent skierowany na badania czeka w rejestracji”.

Dla egzaminów do 31 grudnia 2026 r. próg zdania wynosi na B1 co najmniej 50% z każdego modułu części pisemnej osobno i z części ustnej. Na B2 trzeba mieć co najmniej 60% z każdego modułu osobno i z części ustnej. Punktów nie ratuje średnia. Jeśli jeden moduł jest poniżej progu, egzamin jest niezdany. Po 1 stycznia 2027 r. progi nie są znane, bo nowego aktu wykonawczego jeszcze nie ma.

Co powtórzyć przed egzaminem

• Nazwy podstawowych części ciała w liczbie pojedynczej i mnogiej.
• Konstrukcje: „boli mnie”, „bolą mnie”, „mam”, „jest mi”, „czuję się”.
• Zwroty do rejestracji, lekarza i apteki.
• Słowa: recepta, skierowanie, badanie, ubezpieczenie, lekarz rodzinny, specjalista.
• Przyimki w zwrotach: „do lekarza”, „na wizytę”, „na badanie”, „na kaszel”, „w aptece”.
• Różnicę między „brać lek”, „wziąć tabletkę”, „przyjmować leki” i „stosować lek”.
• Podstawowe słownictwo o zdrowym trybie życia: dieta, sen, ruch, stres, uzależnienia.