Dom, rodzina i codzienność na B1 i B2

Słownictwo z działu „dom, rodzina i codzienność” wydaje się łatwe, bo używasz go codziennie. Na egzaminie kosztuje jednak punkty, gdy znasz pojedyncze słowa, ale nie umiesz ich połączyć w poprawne zdanie. Nie wystarczy znać wyrazy „mieszkanie”, „czynsz”, „teść”, „paragon”, „pogoda”. Trzeba wiedzieć, że mieszkasz w mieszkaniu, płacisz czynsz, jesteś żonaty z kimś, prosisz o paragon, a pogoda się poprawia albo psuje.

Co dokładnie obejmuje ten dział

W katalogu tematycznym dla poziomów B1 i B2 ten dział łączy kilka obszarów życia. Na B1 masz umieć mówić i pisać o sobie, rodzinie, mieszkaniu, codziennych czynnościach, czasie wolnym, zakupach, jedzeniu, usługach oraz pogodzie i przyrodzie. Na B2 dochodzą bardziej szczegółowe tematy: historia rodziny, konflikty rodzinne i międzypokoleniowe, naprawy i remont, rynek mieszkaniowy w Polsce, sklepy internetowe, promocje, reklamacje, przepisy kulinarne, dieta, dzikie zwierzęta i problemy ekologiczne.

To znaczy, że na B1 wystarczy zwykle proste, ale poprawne zdanie: „Wynajmuję małe mieszkanie blisko centrum”. Na B2 oczekuje się większej precyzji: „Właściciel podniósł czynsz, dlatego rozważam przeprowadzkę na tańsze osiedle”.

Najlepiej uczyć się tego słownictwa nie jako listy wyrazów, lecz jako gotowych połączeń. Rzeczownik bez przypadku często nie wystarczy. Jeśli mówisz o rodzinie, od razu ćwicz: „mam brata”, „mieszkam z rodzicami”, „opiekuję się babcią”, „jestem podobny do ojca”. Dlatego ten dział łączy się z przypadkami i odmianą rzeczownika oraz z przyimkami i ich rekcją.

Człowiek i rodzina: nie tylko „mama” i „tata”

Na B1 musisz znać podstawowe dane osobowe: imię, nazwisko, adres, wiek, stan cywilny, miejsce urodzenia, narodowość, języki, wykształcenie i zawód. Do tego dochodzi wygląd, ubranie, charakter, członkowie rodziny i relacje rodzinne.

Uważaj na słowa, które w językach słowiańskich wyglądają podobnie, ale nie zawsze działają tak samo. „Krewni” to osoby spokrewnione, na przykład babcia, kuzyn, siostra. „Powinowaci” to rodzina przez małżeństwo, na przykład teść, teściowa, szwagierka. Na egzaminie rzadko trzeba podawać definicję, ale warto rozumieć tekst, w którym pojawia się „zięć”, „synowa” albo „szwagier”.

Przy opisie osoby nie ograniczaj się do jednego przymiotnika. Zamiast „Mój brat jest dobry” napisz: „Mój brat jest spokojny, odpowiedzialny i chętnie pomaga rodzicom”. Przy B2 potrzebujesz też słów do trudniejszych relacji: „konflikt”, „kłótnia”, „porozumienie”, „rozwód”, „samotne wychowywanie dziecka”, „różnica pokoleń”. Jeśli opisujesz cechy, powtórz także odmianę przymiotnika i zaimka, bo błędy typu *moja brat albo *dobry siostra są bardzo widoczne.

Mieszkanie, wyposażenie i usługi

W tym obszarze egzamin lubi sytuacje praktyczne. Ktoś szuka mieszkania, podpisuje umowę, płaci czynsz, zgłasza awarię, zamawia naprawę, kupuje meble albo opisuje swoją okolicę. Na B1 wystarczą podstawowe słowa: pokój, kuchnia, łazienka, przedpokój, balkon, piętro, winda, kanapa, szafa, lodówka, pralka, kuchenka, biurko. Na B2 dochodzą: remont, usterka, instalacja, ogrzewanie, właściciel, najemca, kaucja, rynek mieszkaniowy.

Ćwicz pary pytań i odpowiedzi:

• „Ile wynosi czynsz?” - „Czynsz wynosi dwa tysiące złotych miesięcznie”.
• „Czy mieszkanie jest umeblowane?” - „Tak, w sypialni jest łóżko, szafa i biurko”.
• „Co się zepsuło?” - „Zepsuła się pralka i trzeba wezwać fachowca”.

Do usług należą między innymi bank, poczta, biblioteka, pralnia, zakład fotograficzny, fryzjer, stacja benzynowa i warsztat samochodowy. Na B2 w standardzie pojawia się także warsztat szewski. Ucz się całych fraz: „wysłać paczkę”, „odebrać przesyłkę”, „wypłacić pieniądze”, „założyć konto”, „skrócić spodnie”, „naprawić samochód”.

Zakupy, jedzenie i codzienne czynności

Zakupy to nie tylko nazwy sklepów. Potrzebujesz słownictwa do rozmowy z kasjerem, reklamacji, płatności i ilości. Na B1 pojawiają się sklepy, artykuły spożywcze, kosmetyczne, towary przemysłowe, podstawowe miary, wagi, ilości i pieniądze. Na B2 dochodzą sklepy internetowe, informacja, promocja, reklama, formy płatności, aukcje internetowe i reklamacje.

W praktyce ucz się takich zestawów:

• „Poproszę pół kilo pomidorów”.
• „Czy mogę zapłacić kartą?”
• „Chciałbym złożyć reklamację, bo produkt jest uszkodzony”.
• „Kupiłam ten telefon przez Internet”.

Jedzenie i napoje obejmują dania, potrawy, lokale gastronomiczne, naczynia, przybory kuchenne i nakrycia stołowe. Na B2 dochodzą przepisy, zwyczaje kulinarne, dieta i sposób odżywiania się. Nie myl „dania” z „jedzeniem”. „Danie” to konkretna potrawa, na przykład zupa pomidorowa albo pierogi. „Jedzenie” to słowo ogólne.

Codzienność wymaga czasowników. Mówisz: „wstaję”, „myję się”, „ubieram się”, „jadę do pracy”, „robię zakupy”, „sprzątam”, „gotuję”, „odpoczywam”. Przy opisie planu dnia łatwo pomylić czas teraźniejszy, przeszły i przyszły, dlatego warto wrócić do działu czasy i koniugacje.

Czas wolny, pogoda i przyroda

Czas wolny na B1 to kino, teatr, koncerty, prasa, radio, telewizja, muzea, wystawy, hobby, zainteresowania i sport. Na B2 pojawiają się wydarzenia kulturalne, dyscypliny sportowe, zawody sportowe i formy relaksu, na przykład joga, wspinaczka czy żeglowanie.

Nie pisz tylko: „Lubię sport”. To zdanie jest poprawne, ale bardzo ubogie. Lepsze będzie: „Dwa razy w tygodniu chodzę na basen, a w weekendy jeżdżę rowerem za miasto”. Na B2 możesz dodać opinię: „Sport pomaga mi odpocząć po pracy i lepiej radzić sobie ze stresem”.

Pogoda i przyroda obejmują pory roku, klimat, rośliny, zwierzęta domowe, elementy krajobrazu, a na B2 także zwierzęta dzikie i problemy ekologiczne. Przy pogodzie pamiętaj o naturalnych polskich konstrukcjach: „Pada deszcz”, „Wieje silny wiatr”, „Jest pochmurno”, „Temperatura spadła”, „Pogoda się poprawiła”. Nie tłumacz wszystkiego dosłownie z angielskiego albo rosyjskiego.

Przykładowe zdania do zapamiętania

1. „Mieszkam z mężem i córką w dwupokojowym mieszkaniu na trzecim piętrze”.
2. „Moi rodzice mieszkają na wsi, ale często odwiedzają nas w weekendy”.
3. „Wczoraj zepsuła się lodówka, więc musiałem zadzwonić do serwisu”.
4. „Po pracy robię zakupy w małym sklepie obok domu”.
5. „Poproszę rachunek i reklamówkę, jeśli jest płatna”.
6. „Na obiad zwykle jem zupę i drugie danie, ale dziś zamówiłem pizzę”.
7. „W wolnym czasie czytam książki, chodzę do kina i spotykam się ze znajomymi”.
8. „Latem często wyjeżdżamy nad jezioro, bo lubimy ciszę i kontakt z przyrodą”.
9. „Dzisiaj jest chłodno i pochmurno, dlatego założyłam ciepłą kurtkę”.
10. „Chciałbym zmienić mieszkanie, ponieważ obecny czynsz jest za wysoki”.

Typowe błędy osób ukraińsko-, rosyjsko- i anglojęzycznych

Osoby ukraińskojęzyczne

• *Idę w sklep po chleb. Poprawnie: „Idę do sklepu po chleb”. Błąd bierze się z podobieństwa do ukraińskiej konstrukcji z przyimkiem oznaczającym kierunek.
• *Gotuję obiad na kuchni. Poprawnie: „Gotuję obiad w kuchni”. To kalka z ukraińskiego „na kuchni”. Po polsku pomieszczenie to zwykle „w kuchni”.
• *Moja rodzina składa się z pięciu ludzi. Poprawnie: „Moja rodzina składa się z pięciu osób”. To wpływ ukraińskiego słowa „ludzie”. Po polsku w takim kontekście naturalne jest „osób”.

Osoby rosyjskojęzyczne

• *Mój brat jest żonaty na Polce. Poprawnie: „Mój brat jest żonaty z Polką”. To kalka z rosyjskiego „żenat na”. W polskim używamy „z” i narzędnika.
• *Czekam autobus na przystanku. Poprawnie: „Czekam na autobus na przystanku”. W rosyjskim czasownik „czekać” nie wymaga przyimka w takiej konstrukcji, w polskim zwykle wymaga „na”.
• *Jechałem na taksi do domu. Poprawnie: „Jechałem taksówką do domu”. To kalka składniowa z rosyjskiego. Po polsku mówimy „jechać taksówką”, „jechać autobusem”, „jechać pociągiem”.

Osoby anglojęzyczne

• *Jestem 35 lat. Poprawnie: „Mam 35 lat”. To dosłowne tłumaczenie „I am 35”. Po polsku wiek „ma się”.
• *Szukam za mieszkaniem. Poprawnie: „Szukam mieszkania”. To kalka z „look for”. Polski czasownik „szukać” łączy się z dopełniaczem bez przyimka.
• *Miałem dobry czas na koncercie. Poprawnie: „Dobrze się bawiłem na koncercie”. To dosłowne tłumaczenie „I had a good time”. Po polsku w tej sytuacji używamy czasownika „bawić się”.

Jak to wygląda na egzaminie

Nie ma osobnego modułu „słownictwo”. Ten dział pojawia się w całym egzaminie: w rozumieniu ze słuchu, rozumieniu tekstów pisanych, poprawności gramatycznej, pisaniu i części ustnej. Możesz usłyszeć dialog o wynajmie mieszkania, przeczytać ogłoszenie sklepu, uzupełnić formę rzeczownika w zdaniu o rodzinie, napisać e-mail do administracji budynku albo opowiedzieć o swoim dniu.

Na B1 część pisemna ma cztery moduły po 30 punktów, razem 120 punktów, a część pisemna trwa do 190 minut. W arkuszach przykładowych z marca 2020 r. słuchanie ma 5 zadań do 30 minut, czytanie 5 zadań 40 minut, gramatyka 8 zadań 45 minut, a pisanie 75 minut. Część ustna trwa do 15 minut. Próg zdania do 31 grudnia 2026 r. wynosi co najmniej 50% z każdego modułu części pisemnej osobno i z części ustnej.

Na B2 część pisemna ma cztery moduły po 40 punktów, razem 160 punktów, i trwa do 250 minut. W arkuszach przykładowych z marca 2020 r. słuchanie ma 5 zadań do 40 minut, czytanie 5 zadań 60 minut, gramatyka 8 zadań 60 minut, a pisanie 90 minut. Część ustna trwa do 15 minut. Próg zdania do 31 grudnia 2026 r. wynosi co najmniej 60% z każdego modułu osobno i z części ustnej. Punkty się nie uśredniają. Słaby wynik z jednego modułu oznacza niezdany egzamin.

W module poprawności gramatycznej słownictwo codzienne jest często tylko „materiałem” do sprawdzenia form. Na B1 możesz wybierać poprawne formy rzeczowników, przymiotników i zaimków, uzupełniać przyimki, spójniki albo formy czasownika. Na B2 dochodzą między innymi imiesłowy, strona bierna, formy nieosobowe, aspekt i zamiana zdań złożonych na pojedyncze. Dlatego samo znaczenie słowa nie wystarczy. Trzeba znać jego formę w zdaniu.

Co powtórzyć przed egzaminem

• Dane osobowe, stan cywilny, wygląd, charakter i relacje rodzinne.
• Nazwy pomieszczeń, mebli, sprzętów, kosztów mieszkania i typowych awarii.
• Zakupy: sklepy, ilości, płatności, promocje, reklamacje.
• Jedzenie: dania, napoje, naczynia, lokale, dieta i przepisy.
• Codzienny plan dnia, godziny, dni tygodnia, miesiące i pory roku.
• Czas wolny: kultura, sport, hobby i spotkania ze znajomymi.
• Pogoda, krajobraz, rośliny, zwierzęta i podstawowe problemy ekologiczne.
• Typowe połączenia wyrazów, nie tylko pojedyncze słowa.