Imiesłowy na egzaminie B2 i C1

Imiesłowy to formy czasownika, które zachowują część znaczenia czasownikowego, ale pracują w zdaniu jak przymiotnik albo przysłówek. Na egzaminie kosztują punkty, bo trzeba połączyć kilka umiejętności naraz: wybrać aspekt, utworzyć formę, dopasować rodzaj, liczbę i przypadek albo poprawnie skrócić zdanie złożone. Na B2 imiesłowy pojawiają się wprost w module poprawności gramatycznej. Na C1 dochodzi większa samodzielność: nie wybierasz formy z listy, tylko tworzysz ją sam.

Cztery typy imiesłowów: najważniejsza mapa

Imiesłów przymiotnikowy odmienia się jak przymiotnik. To znaczy, że zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku. Jeśli masz problem z końcówkami, wróć do działu Odmiana przymiotnika i zaimka.

Imiesłów przysłówkowy się nie odmienia. Opisuje dodatkową czynność tej samej osoby lub tego samego podmiotu. Tu najważniejszy jest aspekt, dlatego warto powtórzyć Aspekt dokonany i niedokonany.

Typ imiesłowu	Od jakiego czasownika	Typowa końcówka	Czy się odmienia?	Przykład w zdaniu	Znaczenie
Przymiotnikowy czynny	najczęściej niedokonany	-ący, -ąca, -ące	tak	Pracujący rodzice często załatwiają sprawy po południu.	ktoś coś robi albo zwykle robi
Przymiotnikowy bierny	zwykle czasownik przechodni	-ny, -ony, -ty	tak	Formularz podpisany przez klienta leży na biurku.	coś zostało zrobione z rzeczą lub osobą
Przysłówkowy współczesny	niedokonany	-ąc	nie	Czekając na tramwaj, sprawdziłem pocztę.	czynność dzieje się równocześnie
Przysłówkowy uprzedni	dokonany	-wszy, -łszy	nie	Wypełniwszy wniosek, poszedłem do kasy.	czynność stała się wcześniej

Nie ucz się tych form jako ozdoby stylu. Ucz się ich jako narzędzia do przekształcania zdań. To właśnie lubi egzamin.

Imiesłowy przymiotnikowe czynne i bierne

Imiesłów przymiotnikowy czynny odpowiada na pytanie: jaki? jaka? jakie? Tworzymy go od czasownika niedokonanego. Mówi o osobie albo rzeczy, która wykonuje czynność.

Przykłady:

• Kobieta stojąca przy oknie rozmawia przez telefon.
• Studenci mieszkający w akademiku płacą mniej za dojazdy.
• Dziecko płaczące w poczekalni przestraszyło się lekarza.

Taki imiesłów łatwo zamienić na zdanie z „który”.

• Kobieta, która stoi przy oknie, rozmawia przez telefon.
• Kobieta stojąca przy oknie rozmawia przez telefon.

Imiesłów przymiotnikowy bierny mówi o osobie albo rzeczy, na którą działa ktoś lub coś. Jest bardzo blisko strony biernej. Jeśli nie czujesz tej różnicy, powtórz dział Strona bierna i formy bezosobowe.

Przykłady:

• Wniosek złożony w urzędzie czeka na rozpatrzenie.
• Rachunek zapłacony przez ojca był bardzo wysoki.
• Drzwi zamknięte na klucz nie otworzyły się automatycznie.

Porównaj trzy zdania o tym samym sensie:

• Ojciec zapłacił rachunek.
• Rachunek został zapłacony przez ojca.
• Rachunek zapłacony przez ojca był bardzo wysoki.

Na B2 i C1 ważna jest odmiana. Nie wystarczy znać formę „podpisany”. Trzeba napisać: „podpisanego dokumentu”, „podpisanej umowy”, „podpisanymi dokumentami”.

Imiesłowy przysłówkowe: kiedy wolno skracać zdanie

Imiesłów przysłówkowy współczesny kończy się na -ąc. Tworzymy go od czasownika niedokonanego. Oznacza czynność równoczesną z czynnością główną.

• Idąc do pracy, słucham podcastu.
• Rozmawiając z klientem, notowałem najważniejsze informacje.
• Czekając na decyzję, sprawdzamy status sprawy w systemie.

Najważniejsza zasada: podmiot musi być ten sam. Osoba, która idzie, musi być tą samą osobą, która słucha. Osoba, która rozmawia, musi być tą samą osobą, która notuje.

Błędnie: *Idąc do pracy, zadzwonił telefon. Poprawnie: Kiedy szedłem do pracy, zadzwonił telefon.

Telefon nie może „iść do pracy”. Dlatego imiesłów jest tu błędny.

Imiesłów przysłówkowy uprzedni oznacza czynność wcześniejszą. Tworzymy go od czasownika dokonanego. Jest częstszy w tekstach pisanych, oficjalnych i literackich niż w codziennej rozmowie.

• Przeczytawszy umowę, podpisałem dokument.
• Wypełniwszy formularz, oddała go w sekretariacie.
• Usiadłszy przy biurku, zaczął pisać odpowiedź.

Na B2 standard wymaga tworzenia i użycia imiesłowów współczesnych w ograniczonym zakresie oraz rozpoznawania imiesłowów uprzednich. Na C1 trzeba już tworzyć i stosować oba typy.

Zamiana zdań podrzędnych na konstrukcje imiesłowowe

Egzamin często sprawdza nie samą nazwę formy, ale umiejętność przekształcenia zdania. Pomaga tu dział Spójniki i zdania złożone, bo musisz rozumieć, jakie zdanie skracasz.

Zdanie względne z „który” możesz często skrócić do imiesłowu przymiotnikowego.

• Chłopak, który siedzi przy drzwiach, jest moim sąsiadem.

• Chłopak siedzący przy drzwiach jest moim sąsiadem.

• Opinia, którą premier przytoczył, wywołała dyskusję.

• Przytoczona przez premiera opinia wywołała dyskusję.

Zdanie czasowe z „kiedy” lub „gdy” możesz czasem skrócić do imiesłowu przysłówkowego.

• Kiedy wracałem z pracy, spotkałem znajomego.

• Wracając z pracy, spotkałem znajomego.

• Gdy zamknął komputer, wyszedł z biura.

• Zamknąwszy komputer, wyszedł z biura.

Uważaj na sens. Imiesłów współczesny oznacza równoczesność. Imiesłów uprzedni oznacza kolejność: najpierw jedna czynność, potem druga.

Nie każde zdanie złożone warto skracać. W piśmie urzędowym i akademickim konstrukcje imiesłowowe są naturalne. W rozmowie brzmią czasem zbyt ciężko. Na C1 liczy się także wartość stylistyczna konstrukcji składniowych, czyli umiejętność wyboru formy pasującej do tekstu. To jest część szerszego tematu Składnia i szyk wyrazów.

Przykłady zdań, które naprawdę się przydają

1. Osoby czekające na wizytę proszone są o zachowanie ciszy.
2. Dokumenty wysłane pocztą dotarły po tygodniu.
3. Mieszkanie wynajmowane przez studentów znajduje się blisko metra.
4. Jadąc tramwajem, często powtarzam nowe słowa.
5. Rozmawiając z urzędnikiem, warto mieć przy sobie numer sprawy.
6. Przeczytawszy instrukcję, łatwiej wypełnisz formularz.
7. Zgubiwszy kartę, natychmiast zadzwoniła do banku.
8. Pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę mają inne obowiązki niż zleceniobiorcy.
9. Kobieta prowadząca szkolenie odpowiedziała na wszystkie pytania.
10. Po sprawdzeniu danych system wygenerował potwierdzenie. To nie jest imiesłów, ale równoważnik zdania podobny funkcją do konstrukcji imiesłowowej.

Typowe błędy osób ukraińsko-, rosyjsko- i anglojęzycznych

U osób ukraińskojęzycznych często działa podobieństwo form. Polski wygląda znajomo, więc łatwo przenieść obcą końcówkę albo składnię.

• *pracujący w firmie kobieta zamiast Kobieta pracująca w firmie zna język polski. Błąd bierze się z niedopasowania rodzaju, liczby i przypadku, mimo że podobne formy istnieją w ukraińskim.
• *czytając umowę, ona została podpisana zamiast Po przeczytaniu umowy została ona podpisana albo Przeczytawszy umowę, podpisała ją. To kalka składniowa: imiesłów sugeruje, że „umowa” czytała samą siebie.

U osób rosyjskojęzycznych problemem bywa fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Rosyjski ma podobne konstrukcje, ale polska norma pilnuje zgodności podmiotu i odmiany.

• *człowiek, czytający gazetę, siedzi tam zamiast Człowiek czytający gazetę siedzi tam. Przecinek jest kalką z rosyjskiej interpunkcji. Po polsku pojedynczy imiesłów z określeniami przed rzeczownikiem zwykle nie wymaga takiego przecinka.
• *napisany przeze mnie podanie leży na stole zamiast Napisane przeze mnie podanie leży na stole. Błąd wynika z nieuwzględnienia rodzaju nijakiego rzeczownika „podanie”.

U osób anglojęzycznych częsty jest wpływ form typu „working”, „written”, „having done”. Angielski ma inne zasady, a jedna forma może odpowiadać kilku polskim konstrukcjom.

• *Pracując dokument jest gotowy zamiast Kiedy pracuję, dokument jest gotowy albo Dokument przygotowany przeze mnie jest gotowy. To kalka z angielskiego skrótu zdaniowego bez jasnego podmiotu.
• *Zrobiając zadanie, wysłałem je nauczycielowi zamiast Zrobiwszy zadanie, wysłałem je nauczycielowi albo Po zrobieniu zadania wysłałem je nauczycielowi. Błąd wynika z braku rozróżnienia między równoczesnością a uprzedniością.
• *zainteresujący film zamiast interesujący film. To fałszywa analogia: od „interesować” tworzymy „interesujący”, a „zainteresowany” znaczy, że ktoś się czymś interesuje.
• *Ja widziałem dziewczynę siedzący na ławce zamiast Widziałem dziewczynę siedzącą na ławce. Błąd wynika z braku odmiany takiej formy w angielskim.

Jak to wygląda na egzaminie

Imiesłowy są sprawdzane w module „poprawność gramatyczna”. To osobny moduł części pisemnej.

Na B2 część pisemna ma 4 moduły po 40 punktów, razem 160 punktów. Według arkuszy przykładowych z marca 2020 r. moduł poprawności gramatycznej trwa 60 minut i ma 8 zadań. Wśród typów zadań są imiesłowy, formy nieosobowe i strona bierna oraz zamiana zdań złożonych na pojedyncze. To znaczy, że możesz dostać zarówno tworzenie form, jak i przekształcanie zdań.

Na C1 część pisemna również ma 4 moduły po 40 punktów, razem 160 punktów. Moduł poprawności gramatycznej w arkuszach przykładowych trwa 60 minut i ma 7 zadań. Na C1 nie ma zadań zamkniętych w tym module: każdą formę trzeba wytworzyć samodzielnie. Imiesłowy mogą pojawić się przy zamianie zdań złożonych na pojedyncze i w zadaniach na uzupełnianie form.

Próg zdania do 31 grudnia 2026 r. wynosi na B2 i C1 co najmniej 60% z każdego modułu osobno i z części ustnej. Punktów nie liczy się średnią. Słaby wynik z samej gramatyki oznacza niezdany egzamin, nawet jeśli pisanie, czytanie, słuchanie i mówienie poszły dobrze. Po 1 stycznia 2027 r. progi nie są jeszcze znane, bo nowe rozporządzenie wykonawcze nie zostało wydane.

Co powtórzyć przed egzaminem

• Tworzenie imiesłowu czynnego od czasowników niedokonanych: pracujący, czytający, mieszkający.
• Tworzenie imiesłowu biernego i jego związek ze stroną bierną: podpisany, zamknięty, przygotowany.
• Odmianę imiesłowów przymiotnikowych przez rodzaj, liczbę i przypadek.
• Różnicę między „robiąc” a „zrobiwszy”: równocześnie czy wcześniej.
• Zasadę tego samego podmiotu przy imiesłowach przysłówkowych.
• Zamianę zdań z „który”, „kiedy” i „gdy” na konstrukcje imiesłowowe.
• Styl: w rozmowie prościej, w tekście formalnym można użyć konstrukcji imiesłowowej.