Stopniowanie przymiotników i przysłówków na egzaminie

Stopniowanie przymiotników i przysłówków służy do porównywania osób, rzeczy, miejsc, sytuacji i czynności. Na egzaminie kosztuje punkty, bo trzeba nie tylko znać formę typu większy albo lepiej, ale też poprawnie zbudować całe zdanie: większy niż poprzedni, większy od poprzedniego, coraz droższy, im dłużej mieszkam w Polsce, tym swobodniej mówię. Błąd często pojawia się nie w samym słowie, lecz obok niego: w przypadku rzeczownika, w szyku albo w konstrukcji porównawczej.

Trzy stopnie: równy, wyższy, najwyższy

Przymiotnik odpowiada na pytanie jaki?, jaka?, jakie?. Przysłówek odpowiada zwykle na pytanie jak?. Obie grupy można stopniować.

Stopień równy to forma podstawowa. Mówimy: To mieszkanie jest duże. Ona mówi spokojnie.

Stopień wyższy pokazuje różnicę. Mówimy: To mieszkanie jest większe. Ona mówi spokojniej.

Stopień najwyższy pokazuje maksimum w danej grupie. Mówimy: To jest największe mieszkanie w budynku. Ona mówi najspokojniej z całej grupy.

W przymiotniku pamiętaj o odmianie przez rodzaj, liczbę i przypadek. To łączy stopniowanie z działem odmiana przymiotnika i zaimka. Powiesz: Ta oferta jest korzystniejsza, ale: Nie znalazłem korzystniejszej oferty. Forma zmienia się, bo zmienił się przypadek.

Stopniowanie proste: krótszy, szybciej, najładniejszy

Stopniowanie proste polega na dodaniu końcówki. W przymiotnikach stopień wyższy ma najczęściej zakończenie -szy albo -ejszy. W przysłówkach pojawia się zwykle -ej.

Stopień równy	Stopień wyższy	Stopień najwyższy	Przykład w zdaniu
tani	tańszy	najtańszy	Ten sklep jest tańszy od supermarketu obok.
wysoki	wyższy	najwyższy	Mój brat jest wyższy niż ja.
ładny	ładniejszy	najładniejszy	To najładniejszy park w tej dzielnicy.
szybko	szybciej	najszybciej	Dzisiaj pracuję szybciej niż wczoraj.
długo	dłużej	najdłużej	Najdłużej czekałem w urzędzie wojewódzkim.
cicho	ciszej	najciszej	Proszę mówić ciszej, bo dziecko śpi.

Wiele form ma zmiany w środku wyrazu. To normalne: długi > dłuższy, lekki > lżejszy, wysoki > wyższy. Nie próbuj mechanicznie dodawać końcówki do tematu. Formy trzeba zapamiętać w gotowych parach.

Stopień najwyższy tworzymy przez dodanie naj- do stopnia wyższego: większy > największy, lepiej > najlepiej, spokojniej > najspokojniej. Błąd polega często na dodaniu naj- do stopnia równego: *najdobry zamiast najlepszy, *najduży zamiast największy.

Stopniowanie opisowe: bardziej, mniej, najbardziej

Nie każdy przymiotnik i nie każdy przysłówek dobrze brzmi w stopniowaniu prostym. Wtedy używamy stopniowania opisowego: bardziej, mniej, najbardziej, najmniej.

Mówimy: Ten temat jest bardziej skomplikowany niż poprzedni. Po chorobie czuję się mniej pewnie. To była najbardziej stresująca rozmowa w tym tygodniu.

Stopniowanie opisowe jest częste przy dłuższych przymiotnikach, przy imiesłowach przymiotnikowych, czyli formach podobnych do przymiotników, na przykład zmęczony, zaskoczony, oraz przy wielu przysłówkach zbudowanych opisowo. Jeśli chcesz powtórzyć takie formy, zobacz dział imiesłowy.

Ważne: nie mieszaj dwóch sposobów stopniowania. Nie mów: *bardziej lepszy, *bardziej tańszy, *najbardziej najlepszy. Poprawnie: lepszy, tańszy, najlepszy albo bardziej korzystny, najbardziej korzystny.

Forma mniej też jest stopniowaniem. Przydaje się w tekstach argumentacyjnych: Ta propozycja jest mniej ryzykowna. W tym roku podróżuję mniej często niż wcześniej.

Wyrażenie jak najbardziej nie znaczy „najbardziej jak”. To gotowa odpowiedź potwierdzająca albo wzmacniająca zgodę. Możesz powiedzieć: Czy mogę wysłać dokumenty mailem? Jak najbardziej. W tekście formalnym lepiej napisać: Oczywiście, można przesłać dokumenty mailem.

Formy supletywne: dobry, lepszy, najlepszy

Formy supletywne to takie, które nie są tworzone regularnie od tej samej podstawy. Po prostu trzeba je znać. Są bardzo częste, więc egzaminatorzy lubią je sprawdzać.

Stopień równy	Stopień wyższy	Stopień najwyższy	Przykład w zdaniu
dobry	lepszy	najlepszy	Ten termin jest dla mnie lepszy.
zły	gorszy	najgorszy	Najgorszy problem to brak czasu.
duży	większy	największy	Szukam większego mieszkania.
mały	mniejszy	najmniejszy	Poproszę mniejszą porcję.
dobrze	lepiej	najlepiej	Lepiej rozumiem teksty urzędowe.
źle	gorzej	najgorzej	Po południu czuję się gorzej.
dużo	więcej	najwięcej	W tym miesiącu mam więcej pracy.
mało	mniej	najmniej	Najmniej czasu mam rano.

Uwaga na odmianę: większy, większa, większe, większego, większej. W zdaniu po czasowniku szukać potrzebny jest dopełniacz, więc powiesz: Szukam większego pokoju, nie *szukam większy pokój. To już nie tylko stopniowanie, ale także przypadki i odmiana rzeczownika.

Porównania z „niż”, „od”, „coraz” i „im ... tym”

Najprostsze porównanie budujemy ze słowem niż: Ten egzamin był trudniejszy niż poprzedni. Po niż najczęściej zostaje ta sama forma, jak w zdaniu podstawowym: On jest starszy niż ja. To brzmi naturalniej niż *On jest starszy niż mnie w zdaniu oficjalnym i neutralnym.

Drugą możliwością jest konstrukcja z od. Po od używamy dopełniacza: Ten egzamin był trudniejszy od poprzedniego. Ona jest młodsza od swojego brata. Warszawa jest większa od Lublina.

Nie mieszaj tych konstrukcji. Poprawnie: Mój pokój jest większy niż twój. Poprawnie: Mój pokój jest większy od twojego. Niepoprawnie: *Mój pokój jest większy od twój.

Coraz pokazuje zmianę w czasie. Po nim używamy stopnia wyższego: Ceny są coraz wyższe. Coraz lepiej rozumiem szybkie rozmowy. Nie mów: *coraz wysokie ceny albo *coraz dobrze rozumiem.

Konstrukcja im ... tym ... pokazuje zależność. W obu częściach zwykle stoi stopień wyższy: Im dłużej mieszkam w Polsce, tym lepiej mówię po polsku. Im wcześniej złożysz wniosek, tym spokojniej będziesz czekać. Ta konstrukcja należy też do zdań złożonych, więc warto ją powtórzyć razem z działem spójniki i zdania złożone.

Przykłady zdań do zapamiętania

• Ten formularz jest prostszy niż ten, który wypełniałem w zeszłym roku.
• Szukam tańszego pokoju blisko centrum.
• Po kursie mówię pewniej i robię mniej błędów.
• To była najważniejsza rozmowa w urzędzie.
• Ten lekarz przyjmuje wcześniej niż moja poprzednia lekarka.
• Im więcej czytam po polsku, tym szybciej rozumiem teksty.
• W nowej pracy mam więcej obowiązków, ale też lepszą pensję.
• Proszę mówić wolniej, bo jeszcze nie rozumiem wszystkiego.
• Ta wersja pisma jest bardziej oficjalna i bardziej konkretna.

Typowe błędy osób ukraińsko-, rosyjsko- i anglojęzycznych

U osób mówiących po ukraińsku często działa podobieństwo języków. Pomaga, ale bywa pułapką.

• *On jest starszy od ja zamiast On jest starszy ode mnie albo On jest starszy niż ja. Błąd bierze się z kalki i z niepewności, jaki przypadek ma stać po od.
• *To mieszkanie jest bardziej tanie zamiast To mieszkanie jest tańsze. W ukraińskim konstrukcje opisowe są łatwe do przeniesienia, ale po polsku przy częstych krótkich przymiotnikach wybieramy formę prostą.
• *Coraz dobrze mówię po polsku zamiast Coraz lepiej mówię po polsku. Błąd wynika z podobieństwa znaczeń, ale po coraz potrzebny jest stopień wyższy.

U osób rosyjskojęzycznych częste są kalki składniowe i fałszywe poczucie, że forma „brzmi prawie tak samo”.

• *Najbardziej lepszy termin to poniedziałek zamiast Najlepszy termin to poniedziałek. To kalka wzmacniania formy, ale po polsku nie łączymy najbardziej z lepszy.
• *Więcej drogi hotel zamiast Droższy hotel albo Hotel jest droższy. Błąd bierze się z mylenia więcej i bardziej z formą przymiotnika.
• *Ten tekst jest trudniejszy od ten zamiast Ten tekst jest trudniejszy od tego. Po od potrzebny jest dopełniacz, a nie forma podstawowa.

U osób anglojęzycznych problemem jest brak przypadków w angielskim i inny system porównywania.

• *bardziej szybki autobus zamiast szybszy autobus. To kalka z more fast, ale po polsku mówimy szybki > szybszy.
• *To jest najważniejszy dla mnie zamiast To jest dla mnie najważniejsze. Błąd wynika z przeniesienia szyku i z pominięcia rodzaju nijakiego w zdaniu z to.
• *Ona pracuje bardziej dobrze zamiast Ona pracuje lepiej. Angielskie better odpowiada polskiemu lepiej, nie *bardziej dobrze.

Jak to wygląda na egzaminie

Stopniowanie jest w standardach wymagań na poziomach B1, B2 i C1. Należy do poprawności gramatycznej, czyli osobnego modułu części pisemnej. Na B1 w arkuszu przykładowym z marca 2020 r. jest osobne zadanie: trzeba podkreślić poprawną formę stopniowania. To 5 przykładów po 0,5 punktu. Cały moduł gramatyki na B1 ma 8 zadań i trwa 45 minut według arkusza przykładowego.

Na B2 stopniowanie też pojawia się w module poprawności gramatycznej. Arkusz przykładowy ma 8 zadań, a jednym z typów jest zadanie na stopniowanie. Moduł trwa 60 minut według arkusza przykładowego. Na C1 standard również obejmuje stopniowanie przymiotników i przysłówków, także formy rzadsze i opisowe. W arkuszu przykładowym z marca 2020 r. moduł gramatyki ma 7 zadań i nie ma już zadań zamkniętych. Formę trzeba wytworzyć samodzielnie, a nie tylko wybrać.

Progi zdania dotyczą każdego modułu osobno. Do 31 grudnia 2026 r. na B1 trzeba uzyskać co najmniej 50% z każdego modułu części pisemnej i z części ustnej. Na B2 i C1 trzeba uzyskać co najmniej 60% z każdego modułu i z części ustnej. Punkty się nie uśredniają. Bardzo dobry wynik z czytania nie ratuje słabego wyniku z gramatyki.

Co powtórzyć przed egzaminem

• Formy supletywne: dobry, zły, duży, mały, dobrze, źle, dużo, mało.
• Różnicę między stopniowaniem prostym i opisowym.
• Odmianę przymiotnika w zdaniu: większy pokój, większego pokoju, większej sali.
• Konstrukcje większy niż ja i większy ode mnie.
• Dopełniacz po od: od brata, od poprzedniego terminu, od tej ceny.
• Wyrażenia coraz lepiej, coraz trudniejszy, im więcej, tym łatwiej.
• Typowe kalki z własnego języka. Warto zestawić je z działem typowe błędy: interferencja z języka ojczystego.