Союзы (spójniki) и сложные предложения (zdania złożone) на B1, B2 и C1

Союзы соединяют слова и предложения, но на экзамене также нужно знать, где поставить запятую, как распознать придаточное предложение и как преобразовать сложное предложение. Эта тема появляется в стандартах на B1, B2 и C1.

Сложносочинённые и сложноподчинённые предложения: самое простое деление

Сложное предложение имеет как минимум два сказуемых (orzeczenia), то есть две формы глагола (czasownik). Например: „Zadzwoniłem do urzędu i umówiłem wizytę”. Здесь есть два глагола: „zadzwoniłem” и „umówiłem”.

Сложносочинённое предложение (zdanie współrzędnie złożone) соединяет две части примерно одинаковой важности. Часто их можно разделить на два простых предложения.

• „Wypełniłem formularz i wysłałem go przez internet.”
• „Wypełniłem formularz. Wysłałem go przez internet.”

На B1 нужно знать среди прочего: „oraz”, „a także”, „lub”, „albo”, „czy”, „dlatego”, „ale”. На B2 добавляются среди прочего: „lecz”, „toteż”, „czyli”, „to jest”, „jednak”, „natomiast”, „zaś”. На C1: „po czym”, „a potem”, „a następnie”, „jak też”, „zarówno ..., jak i ...”, „bądź”, „zatem”, „wobec tego”, „ani”, „mimo to”, „jednakże”.

Сложноподчинённое предложение (zdanie podrzędnie złożone) имеет главную и зависимую часть. Зависимая часть отвечает на вопрос: dlaczego?, po co?, kiedy?, pod jakim warunkiem?, mimo czego?, jaki?, który?

• „Nie przyszedłem, ponieważ byłem chory.”
• „Zadzwonię, kiedy będę miał wynik.”
• „To jest urząd, w którym złożyłem wniosek.”

Важны также падежи (przypadki) и управление (rekcja). Вы говорите: „czekam na decyzję”, значит также: „Decyzja, na którą czekam, jeszcze nie przyszła”. Повторите управление глагола и синтаксис и порядок слов.

Самые важные союзы по значению

Значение	Типичные союзы	Запятая	Пример
соединение	i, oraz, a także, jak też	обычно без запятой перед „i”, „oraz”	Pracuję i uczę się polskiego.
выбор	albo, lub, czy, bądź	обычно без запятой	Wyślę dokument pocztą albo zaniosę go osobiście.
противопоставление	ale, lecz, jednak, natomiast, zaś, jednakże	обычно запятая перед союзом	Chciałem przyjść, ale byłem chory.
следствие	dlatego, toteż, zatem, wobec tego	обычно запятая перед союзом	Pociąg się spóźnił, dlatego nie zdążyłem na spotkanie.
причина	bo, ponieważ, dlatego że, gdyż	запятая перед придаточным предложением	Nie złożyłem wniosku, ponieważ brakowało mi dokumentu.
цель	żeby, aby, by	запятая перед придаточным цели	Uczę się polskiego, żeby zdać egzamin B1.
условие	jeśli, jeżeli ..., to ..., gdyby ..., to ..., o ile	запятая отделяет условие	Jeśli dostanę certyfikat, złożę wniosek.
уступка	choć, chociaż, mimo że, pomimo że, mimo to	запятая отделяет части предложения	Chociaż byłem zmęczony, napisałem podanie.
время	kiedy, gdy, zanim, nim, jak tylko, dopóki, aż	запятая отделяет придаточное времени	Zadzwonię, jak tylko dostanę decyzję.
градация зависимости	im ..., tym ...	запятая между частями	Im więcej ćwiczę, tym mniej boję się egzaminu.

Учите союзы по функции, а не как список переводов. „Bo” и „ponieważ” говорят о причине, но „ponieważ” лучше подходит к письменному тексту. „Żeby”, „aby” и „by” говорят о цели, однако „aby” и „by” более официальные.

Запятые при союзах: экзаменационные правила

Самое безопасное правило: перед придаточным предложением ставим запятую. Если вторая часть начинается с „że”, „żeby”, „ponieważ”, „kiedy”, „gdy”, „jeśli”, „jeżeli”, „gdyby”, „chociaż”, „mimo że”, „który”, запятая обычно будет нужна.

• „Wiem, że muszę powtórzyć gramatykę.”
• „Zostanę w domu, jeśli urząd nie odpisze.”
• „To jest osoba, która pomagała mi w tłumaczeniu dokumentów.”

Мы не ставим запятую перед каждым „i” или „oraz”.

• Правильно: „Wstałem wcześnie i pojechałem do pracy.”
• Неправильно: *Wstałem wcześnie, i pojechałem do pracy.

Запятая нужна перед „ale”, „lecz”, „natomiast”, „jednak”, когда они соединяют предложения.

• „Rozumiem pytanie, ale nie znam odpowiedzi.”
• „Chciałem wysłać dokumenty online, jednak system nie działał.”

Многословные союзы „dlatego że”, „mimo że”, „pomimo że” рассматривайте как одно целое. Не разделяйте их запятой внутри, если они выполняют функцию одного союза.

• Правильно: „Nie przyszedłem, dlatego że byłem chory.”
• Неправильно: *Nie przyszedłem dlatego, że byłem chory.

Подробности повторите в разделе орфография и пунктуация.

Условие, причина, цель, следствие и уступка

Причина отвечает на вопрос „dlaczego?”. Самые частые союзы - это „bo”, „ponieważ”, „dlatego że”, „gdyż”.

• „Nie odebrałem telefonu, bo byłem w pracy.”
• „Proszę o nowy termin, ponieważ nie mogę przyjść w poniedziałek.”

Цель отвечает на вопрос „po co?”. Мы используем „żeby”, „aby”, „by”. После „żeby” глагол часто имеет форму с личной частицей: „żebym”, „żebyś”, „żebyśmy”, „żebyście”.

• „Uczę się, żeby zdać egzamin.”
• „Chciałbym, żeby urząd wysłał decyzję pocztą.”

Условие говорит, что должно произойти. На B1 появляются конструкции „jeśli”, „jeżeli ..., to ...”, „gdyby ..., to ...”, „im ..., tym ...”. На B2 и C1 добавляются более трудные варианты, например „o ile”, „jeżeliby”, „chociażby”. Важно условное наклонение (tryb przypuszczający), поэтому повторите повелительное и условное наклонения.

• „Jeśli zdam egzamin, złożę wniosek o pobyt rezydenta.”
• „Gdybym miał więcej czasu, pisałbym dłuższe teksty po polsku.”

Уступка показывает контраст: что-то произошло несмотря на препятствие.

• „Chociaż byłem zmęczony, poszedłem na lekcję.”
• „Mimo że padało, pojechaliśmy do urzędu.”

Следствие показывает результат ситуации.

• „Zgubiłem numer sprawy, dlatego musiałem zadzwonić do urzędu.”
• „Dokument był nieczytelny, zatem poproszono mnie o nowy skan.”

Многочастные сложные предложения и преобразования

Многочастное сложное предложение имеет больше двух сказуемых. На B2 и C1 это нормальный элемент требований. Нужно контролировать зависимости между частями.

• „Kiedy wróciłem z pracy, zobaczyłem wiadomość z urzędu i od razu zadzwoniłem, żeby umówić wizytę.”

Это предложение имеет время, главное действие, второе действие и цель.

На B2 и C1 важны также преобразования: сложное предложение в простое или наоборот.

• „Michel przyjechał do Polski, dlatego że chciał studiować slawistykę.”

• „Michel przyjechał do Polski z powodu planów studiowania slawistyki.”

• „Kolega namawiał nas, żebyśmy wyjechali wcześnie.”

• „Kolega namawiał nas na wczesny wyjazd.”

На более высоких уровнях помогают причастия и деепричастия (imiesłowy), например „pisząc”, „zrobiwszy”, „przygotowany”. Повторите причастия и деепричастия. Такая форма должна сокращать предложение, но не может менять смысл.

Примеры предложений для запоминания

• „Nie mogę przyjść na spotkanie, ponieważ mam wizytę u lekarza.”
• „Wyślę dokumenty dzisiaj albo zaniosę je jutro osobiście.”
• „Zadzwonię do sekretariatu, żeby zapytać o termin egzaminu.”
• „Jeśli dostanę wynik w tym tygodniu, od razu złożę wniosek.”
• „Chociaż mieszkam w Polsce od kilku lat, nadal robię błędy w przecinkach.”
• „To jest formularz, który trzeba podpisać na ostatniej stronie.”
• „Nie znałem numeru sprawy, dlatego urzędniczka nie mogła mi pomóc.”
• „Im częściej piszę po polsku, tym łatwiej buduję dłuższe zdania.”

Типичные ошибки украино-, русско- и англоязычных людей

Украинский:

• *Zrobię to, żeby zdałem egzamin. Правильно: „Zrobię to, żebym zdał egzamin” или „Zrobię to, żeby zdać egzamin”. Ошибка возникает из-за сходства с украинской конструкцией цели, в которой нет польского „żebym” с подвижным личным окончанием.
• *Chociaż miałem czas, ale nie zadzwoniłem. Правильно: „Chociaż miałem czas, nie zadzwoniłem” или „Miałem czas, ale nie zadzwoniłem”. Это синтаксическая калька с украинского. По-польски мы обычно не соединяем в одной схеме „chociaż” и „ale”.

Русский:

• *Autobus, którego czekam, spóźnia się. Правильно: „Autobus, na który czekam, spóźnia się”. Источник ошибки - русское управление глагола „ждать” и отсутствие предлога, соответствующего польскому „czekać na”.
• *Powiedział, co nie przyjdzie. Правильно: „Powiedział, że nie przyjdzie”. Это ложный польско-русский друг: русское „что” может соответствовать польскому „że”, но польское „co” не вводит такое предложение после глагола „powiedzieć”.

Английский:

• *Mam nadzieję, że zdać egzamin. Правильно: „Mam nadzieję, że zdam egzamin” или „Mam nadzieję zdać egzamin”. Ошибка возникает из-за кальки с английского „I hope to pass”. После „że” вам нужна полная форма глагола.
• *Uczę się polskiego dla zdać egzamin. Правильно: „Uczę się polskiego, żeby zdać egzamin” или „Uczę się polskiego, aby zdać egzamin”. Это калька с „in order to”. Польский не использует „dla” с инфинитивом (bezokolicznik).
• *Nie wiem czy urząd jest otwarty. Правильно: „Nie wiem, czy urząd jest otwarty”. В английском запятая перед „if” или „whether” часто отсутствует. В польском придаточное предложение с „czy” нужно отделять запятой.

Как это выглядит на экзамене

Союзы и сложные предложения появляются прежде всего в модуле (moduł) „поправность грамматическая”, но также влияют на письмо и говорение. Экзамен имеет четыре модуля письменной части (część pisemna): понимание на слух, понимание письменных текстов, грамматическая правильность и письмо, а также устную часть (część ustna).

На B1 модуль грамматической правильности в примерных экзаменационных вариантах (arkusze) от марта 2020 г. имеет 8 заданий и длится 45 минут. Весь модуль имеет 30 баллов. В задании II нужно вставить союзы из рамки, один союз лишний, а оценивание - это 5 x 0,5 балла. Сложные предложения могут также появиться в преобразованиях. Порог сдачи на B1 - это как минимум 50% из каждого модуля письменной части отдельно и из устной части.

На B2 модуль грамматической правильности имеет 8 заданий, 60 минут и 40 баллов. Среди типов заданий появляется, в частности, замена сложных предложений на простые. Нужно выбирать конструкцию, подходящую к стилю текста: частному, официальному, канцелярскому или медийному. Порог сдачи на B2 - это как минимум 60% из каждого модуля отдельно и из устной части.

На C1 модуль грамматической правильности имеет 7 заданий, 60 минут и 40 баллов. В примерных экзаменационных вариантах нет закрытых заданий по грамматике: формы нужно создавать самостоятельно. Сложные предложения, преобразования и стилистическая ценность синтаксических конструкций поэтому особенно важны. Порог сдачи на C1 - это как минимум 60% из каждого модуля отдельно и из устной части.

Баллы из модулей не суммируются в средний результат. Отличного письма недостаточно, если грамматика ниже порога.

Что повторить перед экзаменом

• Союзы причины, цели, следствия, условия и уступки.
• Запятые перед „że”, „żeby”, „ponieważ”, „jeśli”, „chociaż”, „który” и „czy”.
• Разницу между „bo”, „ponieważ”, „dlatego” и „dlatego że”.
• Конструкции „jeżeli ..., to ...”, „gdyby ..., to ...” и „im ..., tym ...”.
• Замену сложных предложений на простые и наоборот.
• Управление в относительных предложениях: „osoba, z którą rozmawiam”, „decyzja, na którą czekam”.
• Разницу между разговорным и официальным стилем, особенно в письменных текстах.