Imperative and conditional moods in the Polish exam

The imperative mood (tryb rozkazujący) and the conditional mood (tryb przypuszczający) appear in the exam from level B1. They cost points because they combine several things at once: verb conjugation (odmiana czasownika), aspect (aspekt), word order (szyk wyrazów), and the meaning of the whole sentence. It is not enough to know the forms "zrób" or "chciałbym". You need to know when to say "nie rób", when "nie zrób", when "gdybym miał", and when "jeśli będę miał".

The imperative: how to form it

The imperative mood, or rozkaźnik, is used for commands, requests, prohibitions, instructions, and suggestions for doing something together. At B1 you need to know typical forms: "przeczytaj", "uczcie się", "napiszmy", "niech słuchają". At B2 and C1, more difficult verbs are added, for example "weź", "włóż", "wynieśmy", "zdejmij", "ciągnijcie".

The most important forms look like this:

Infinitive	Ty	My	Wy	On, ona, oni
napisać	Napisz mail do urzędu.	Napiszmy odpowiedź dzisiaj.	Napiszcie podanie czytelnie.	Niech on napisze wyjaśnienie.
czytać	Czytaj polecenie do końca.	Czytajmy tekst jeszcze raz.	Czytajcie uważnie regulamin.	Niech oni czytają wolniej.
wziąć	Weź ze sobą paszport.	Weźmy numer z kolejkomatu.	Weźcie wszystkie dokumenty.	Niech pani weźmie kopię umowy.
uczyć się	Ucz się regularnie.	Uczmy się nowych form w zdaniach.	Uczcie się całych zwrotów.	Niech dzieci uczą się spokojnie.
iść	Idź do pokoju numer pięć.	Idźmy razem do sekretariatu.	Idźcie prosto i skręćcie w lewo.	Niech pan idzie do kasy.

In the "my" and "wy" forms, we most often add the endings "-my" and "-cie": "zróbmy", "zróbcie", "poczekajmy", "poczekajcie". The "ty" form is often short, and that is why it is difficult: "weź", "idź", "usiądź", "powiedz". If you have trouble with verb conjugation, go back to the section Tenses and conjugations.

Prohibition, request, and constructions with "niech"

In prohibitions, we very often use an imperfective verb, that is, one that presents an action as a process or habit. We say: "Nie otwieraj okna", "Nie pisz tego długopisem", "Nie kupuj biletu u kierowcy". The perfective form appears when the point is a one-time result, often in a warning: "Nie zapomnij dokumentów", "Nie zgub tego numeru", "Nie spóźnij się na egzamin". The difference depends on aspect, so it is worth reviewing the section Perfective and imperfective aspect.

"Niech" forms a command or wish for the third person (trzecia osoba), and polite forms with "pan", "pani", "państwo".

Correct:

• "Niech brat zadzwoni do mnie po pracy."
• "Niech pani podpisze formularz na dole strony."
• "Niech państwo poczekają przy wejściu."
• "Niech ci się dobrze mieszka w Polsce."

In an office, "proszę + infinitive" is often safer and more neutral: "Proszę podpisać tutaj", "Proszę wypełnić drugą stronę formularza". The imperative "Podpisz tutaj" is fine for someone you know, but too direct toward an adult stranger.

The conditional mood: forms with "by"

The conditional mood expresses a possibility, wish, condition, uncertainty, or polite request. We form it from the past tense form and the particle "by". The personal ending (końcówka osobowa) combines with "by": "chciałbym", "poszłabyś", "zrobilibyśmy".

Examples:

• "Chciałbym złożyć wniosek o pobyt."
• "Czy mogłaby pani powtórzyć pytanie?"
• "Na twoim miejscu zadzwoniłbym wcześniej."
• "Zrobilibyśmy to szybciej, gdybyśmy mieli komplet dokumentów."

The particle "by" can stand next to the verb or next to a conjunction: "Gdybym miał czas, przyszedłbym" and "Jeślibym zdał egzamin, pojechałbym na wakacje". In practice, the most common forms are those fused with the conjunction: "gdybym", "gdybyś", "gdybyśmy", "żebym", "żebyś", "żebyście".

Pay attention to gender. A man says: "chciałbym", a woman says: "chciałabym". A male-personal group (grupa męskoosobowa), that is, a group with at least one male person, says: "poszlibyśmy". A non-male-personal group says: "poszłybyśmy".

Conditional clauses (zdania warunkowe) and wish clauses (zdania życzeniowe)

At B1, the conjunctions (spójniki) "jeśli", "jeżeli ..., to ..." and "gdyby ..., to ..." appear. At B2 and C1, the standard requires real, possible and unreal conditional sentences. A conditional sentence (okres warunkowy) is a sentence of the type "jeśli coś się stanie, to będzie skutek". You can find more about conjunctions in the section Conjunctions and complex sentences.

A real condition refers to a real situation:

• Jeśli będę miał czas, przyjdę na spotkanie.
• Jeżeli tak bardzo chcesz, pójdziemy w sobotę na koncert.

A possible condition refers to a situation that may come true, but is not certain:

• Jeśli zdam wszystkie egzaminy w czerwcu, pojadę na wakacje.
• Jeślibym dostał odpowiedź w tym tygodniu, od razu podpisałbym umowę.

An unreal condition shows a situation that is contrary to the facts or very unlikely:

• Gdybym wcześniej wiedział o terminie, złożyłbym dokumenty.
• Gdyby dziadek był królem, mój ojciec byłby królewiczem.

Wish clauses often begin with "oby", "gdyby tylko", "chciałbym", "niech".

• Oby egzamin poszedł mi dobrze.
• Gdyby tylko urząd odpowiedział szybciej.
• Niech wszystko się uda.

In indirect speech (mowa zależna), a command in the imperative (tryb rozkazujący) often changes into a construction with "żeby": Mama powiedziała: "Idź po zakupy!" becomes "Mama powiedziała, żebym poszedł po zakupy". This connects this section with Indirect speech.

Examples from life in Poland

• Proszę poczekać chwilę, zaraz sprawdzę pański wniosek.
• Nie zapomnij zabrać potwierdzenia opłaty.
• Niech pani wpisze aktualny adres zamieszkania.
• Chciałabym umówić wizytę u lekarza rodzinnego.
• Gdybym miał numer PESEL, założyłbym profil zaufany szybciej.
• Jeśli dostanę decyzję w piątek, od razu wyślę skan do pracodawcy.
• Zadzwońmy do sekretariatu i zapytajmy o termin.
• Czy mogliby państwo mówić trochę wolniej?
• Oby pociąg się nie spóźnił, bo mam rozmowę o pracę.

Typical mistakes made by Ukrainian-, Russian- and English-speaking learners

Ukrainian:

• *Gdyby ja miał czas, przyszedłbym. Correct: Gdybym miał czas, przyszedłbym. The mistake comes from the similarity to Ukrainian "якби я мав", where the pronoun is natural after the conjunction.
• *Ja by chciał złożyć wniosek. Correct: Chciałbym złożyć wniosek or Ja bym chciał złożyć wniosek. The personal ending "-m" is missing. This is a syntactic calque.
• *Niech on przychodzi jutro o ósmej. Correct in a one-off situation: Niech on przyjdzie jutro o ósmej. The mistake comes from an uncertain choice of aspect (aspekt).

Russian:

• *Dawaj pójdziemy do urzędu. Correct: Chodźmy do urzędu or Pójdźmy do urzędu. This is a calque from Russian "давай пойдём".
• *Ja by poszedł z tobą. Correct: Poszedłbym z tobą or Ja bym poszedł z tobą. Russian "бы" does not have the Polish personal endings.
• *Niech on nie kupi chleba. Correct as a prohibition: Niech on nie kupuje chleba. The mistake comes from transferring the Russian way of forming a prohibition and from a problem with aspect.

English:

• *Jeśli ja byłbym tobą, zadzwoniłbym. Correct: Gdybym był tobą, zadzwoniłbym. This is a calque from English "If I were you". English keeps "I" as a separate subject after "if". Polish usually builds this condition with "gdyby" plus a personal ending, as in "gdybym".
• *Czy możesz pomóc mnie? Correct: Czy możesz mi pomóc? or, more politely: Czy mógłbyś mi pomóc?. The mistake comes from calquing "help me" and combines the conditional mood (tryb przypuszczający) with verb government (rekcja czasownika). The English object "me" does not map one-to-one onto Polish here. It is worth reviewing Verb government.
• *Nie bądź późno na spotkanie. Correct: Nie spóźnij się na spotkanie. This is a literal translation of "Don't be late". In Polish, you do not carry over the English structure "be late". You use the verb "spóźnić się", and in a one-off warning the perfective aspect (aspekt dokonany) is natural.

What it looks like in the exam

The imperative mood (tryb rozkazujący) and the conditional mood (tryb przypuszczający) are part of grammatical correctness (poprawność gramatyczna). This module is a separate part of the B1, B2 and C1 exams. At B1, in the sample paper, grammar has 8 tasks, 30 points and 45 minutes. One of the tasks concerns aspect (aspekt) and moods: you choose the correct form in 10 examples worth 0.5 points each. Moods may also appear in sentence transformations.

At B2, the grammatical correctness module has 8 tasks, 40 points and 60 minutes. The conditional mood appears in choosing forms, aspect, tenses (czasy), and complex sentences (zdania złożone). The B2 standard also lists real, possible and unreal conditional sentences (okresy warunkowe).

At C1, the module has 7 tasks, 40 points and 60 minutes. In the sample paper there are no closed tasks, so you have to create the form yourself. This is important: at B1 you often recognise the correct answer, while at C1 you have to write it without any prompts.

According to the current rules, the pass threshold is calculated separately for each module and for the oral part. At B1 you must obtain at least 50% in each module and in the oral part. At B2 and C1 you must obtain at least 60% in each module and in the oral part. The points are not averaged.

What to revise before the exam

• Forms of the imperative (rozkaźnik): "weź", "idź", "powiedz", "usiądź", "napiszmy", "zróbcie".
• Constructions with "niech": "Niech pani podpisze", "Niech oni poczekają".
• Prohibitions with the imperfective aspect (aspekt niedokonany): "Nie pisz", "Nie otwieraj", "Nie kupuj".
• Exceptions and warnings: "Nie zapomnij", "Nie zgub", "Nie spóźnij się".
• Forms with "by": "chciałbym", "mogłabyś", "zrobilibyśmy", "poszłybyśmy".
• Conditional sentences: "jeśli będę", "jeżeli zdam", "gdybym miał".
• Wish sentences: "oby", "gdyby tylko", "niech".